«Թամչի» հատուկ ֆինանսական ներդրումային տարածք

13.1.Իրավական հիմք

«Տամչի» հատուկ ֆինանսական ներդրումային տարածքը (ՀՖՆՏ «Տամչի») ստեղծվել է 2025 թվականին՝ Кыргызաստանի Հանրապետության 2025 թվականի հուլիսի 10-ի № 136 ««Տամչի» հատուկ ֆինանսական ներդրումային տարածքի՝ հատուկ իրավական ռեժիմով և կարգավիճակով մասին» օրենքով (այսուհետ՝ ՀՖՆՏ-ի մասին օրենք):

Հիմնական օրենք

Кыргызաստանի Հանրապետության 2025 թվականի հուլիսի 10-ի № 136 ««Տամչի» հատուկ ֆինանսական ներդրումային տարածքի՝ հատուկ իրավական ռեժիմով և կարգավիճակով մասին» օրենք

Կառավարման մարմիններ

Կառավարման խորհուրդ, կառավարման ընկերություն, ռեգիստրատոր, ֆինանսական կարգավորիչ, Միջազգային վեճերի լուծման կենտրոն

ՀՖՆՏ «Տամչի»-ն հանդիսանում է Кыргызստանի Իսսիկ-Կուլի մարզի տարածքի մի մասը, որտեղ գործում է ձեռնարկատիրության և ներդրումային գործունեության հատուկ իրավական ռեժիմ։ Այս տարածքի ստեղծման նպատակներն են՝

ՀՖՆՏ «Տամչի» տարածքը ներառում է չորս հողամասեր՝ ընդհանուր մակերեսով 5 964,73 հա, որոնք գտնվում են Իսսիկ-Կուլի մարզի Իսսիկ-Կուլի շրջանի Շայիբեկ Աթա և Տորու-Այգիր-Տամչի գյուղական համայնքների սահմաններում։55

Кыргызստանի Հանրապետության նախագահի 2025 թվականի նոյեմբերի 7-ի № 305 ««Տամչի» հատուկ ֆինանսական ներդրումային տարածքի՝ հատուկ իրավական ռեժիմով և կարգավիճակով սահմանների որոշման մասին» հրաման

տնտեսության զարգացում

Кыргызստանի Հանրապետություն;

ներդրողների (ներառյալ օտարերկրյա) իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանության երաշխիքների ապահովում

ներդրողների (ներառյալ օտարերկրյա) իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանության երաշխիքների ապահովում

ներդրումային բարելավում

կլիմա

արտադրությունների, տրանսպորտային ենթակառուցվածքի, զբոսաշրջության ստեղծում և զարգացում

արտադրությունների, տրանսպորտային ենթակառուցվածքի, զբոսաշրջության ստեղծում և զարգացում

և առողջարանային-կուրորտային

գործունեության ոլորտ

գրավում

ներդրումներ

այլ նպատակներ, որոնք սահմանվում են ՍՖԻՏ մասին օրենքում

13.2.Հատուկ իրավական ռեժիմ

ՍՖԻՏ «Թամչի»-ի հիմնական առանձնահատկություններից մեկը հատուկ իրավական ռեժիմն է, որը նախատեսում է առանձին գործունեության ոլորտների ինքնուրույն կարգավորման համակարգի ստեղծում ՍՖԻՏ «Թամչի»-ի ակտերի միջոցով։

ՍՖԻՏ «Թամչի»-ի ակտերը ընդունվում են կառավարչական ընկերության կողմից և պարտադիր ուժ ունեն ՍՖԻՏ տարածքում։ Դրանք կարող են կարգավորել՝

• հիմնադրումը, գրանցումը, գործունեության իրականացումը, ինչպես նաև սուբյեկտների կարգավիճակը, իրավաբանական և ֆիզիկական անձանց ձեռնարկատիրական գործունեության պայմանները ՍՖԻՏ «Թամչի»-ում;
• կառավարման մարմինների ստեղծումը, կառավարումը, գործունեությունը, լիազորությունները և պարտականությունները, ինչպես նաև ՍՖԻՏ «Թամչի»-ում ստեղծվող այլ կառավարման մարմինները;
• բանկային, ֆինանսական, ապահովագրական, բրոքերային գործունեության իրականացումը, այդ թվում՝ վիրտուալ ակտիվների և այլ գործունեության ոլորտներում, պահանջների սահմանումը այն անձանց համար, ովքեր իրավունք ունեն իրականացնել այդպիսի գործունեություն;
• անգլիական իրավական համակարգի նորմերի և սկզբունքների, ինչպես նաև ընդհանուր իրավունքի համակարգի այլ իրավասությունների կիրառումը ՍՖԻՏ մասին օրենքում նշված հարաբերությունների նկատմամբ;
• ՍՖԻՏ «Թամչի»-ի գործունեության հետ կապված այլ հարցեր։

Իրավաբանական ուղեցույց Ղրղզստանի համար ՍՖԻՏ «Թամչի» տարածքում որոշակի հարաբերությունների կատեգորիաները կարգավորվում են ՍՖԻՏ-ի ակտերով, եթե կողմերի միջև համաձայնագրով այլ կերպ չի սահմանվել: Դրանց մեջ են, մասնավորապես՝

• քաղաքացիական իրավական հարաբերություններ;56
• աշխատանքային հարաբերություններ;
• ֆինանսական հարաբերություններ;
• կառավարման մարմինների կողմից ապրանքների, աշխատանքների և ծառայությունների գնումների ընթացակարգեր: ՍՖԻՏ-ի ակտերը պետք է հիմնված լինեն անգլիական իրավական համակարգի, ընդհանուր իրավունքի համակարգի այլ իրավասությունների, ինչպես նաև առաջատար համաշխարհային ֆինանսական կենտրոնների և հատուկ իրավական ռեժիմով ազատ գոտիների ստանդարտների վրա: 56 Մասնավորապես հարաբերություններ, որոնք կապված են ՍՖԻՏ «Թամչի» սուբյեկտների մասնակցության հետ, որոնք հանդիսանում են կազմակերպություններ, և (կամ) դրանց կառավարմամբ։

Ղրղզստանի օրենսդրությունը ՍՖԻՏ «Թամչի» տարածքում կիրառվում է հետևյալ կերպ՝

• ՍՖԻՏ «Թամչի» ֆինանսական հաստատությունների նկատմամբ չեն կիրառվում «Արժեթղթերի շուկայի մասին», «Վիրտուալ ակտիվների մասին», «Բանկերի և բանկային գործունեության մասին» օրենքները, իսկ ՍՖԻՏ «Թամչի» կառավարման մարմինների նկատմամբ չի կիրառվում «Դատական սնանկության (անհնարունակության) մասին» օրենքը; աշխատանքային հարաբերություններ;
• ՍՖԻՏ «Թամչի» սուբյեկտների լիցենզավորման կարգը կարգավորվում է ՍՖԻՏ-ի մասին օրենքով;
• Ղրղզստանի մի շարք օրենսգրքեր և օրենքներ57 կիրառվում են միայն այն մասով, որը չի կարգավորվում և չի հակասում ՍՖԻՏ-ի մասին օրենքին և դրանից բխող ակտերին;
• ՍՖԻՏ-ի մասին օրենքի և սահմանադրական օրենքի կամ օրենսգրքի միջև հակասության դեպքում առաջնահերթություն է տրվում ՍՖԻՏ-ի մասին օրենքին։
• ՍՖԻՏ «Թամչի» ակտերը դասվում են կարգավորող իրավական ակտերի շարքին։

Ընդգրկելով Հողային օրենսգիրքը, Քաղաքացիական օրենսգիրքը, Քաղաքացիական դատավարության օրենսգիրքը, Անվճար եկամուտների օրենսգիրքը, Աշխատանքի օրենսգիրքը, Արտահարկային օրենսգիրքը, «Կարգավորող իրավական ակտերի մասին», «Բանկերի և բանկային գործունեության մասին», «Պետական գնումների մասին», «Լիցենզավորման և թույլտվությունների համակարգի մասին», «Արժեթղթերի շուկայի մասին», «Վիրտուալ ակտիվների մասին», «Արտաքին միգրացիայի մասին», «Արտաքին աշխատանքային միգրացիայի մասին», «Դատական սնանկության (անհնարունակության) մասին» օրենքները։

13.3.ՍՖԻՏ «Թամչի» սուբյեկտները

ՍՖԻՏ «Թամչի» տարածքում գործունեություն իրականացնելու և նրա առավելություններից օգտվելու համար ֆիզիկական և իրավաբանական անձինք պետք է ստանան ՍՖԻՏ «Թամչի» սուբյեկտի կարգավիճակ։

ՍՖԻՏ սուբյեկտներ կարող են լինել ֆիզիկական և իրավաբանական անձինք, ներառյալ օտարերկրյա անձինք, որոնք գրանցված են ՍՖԻՏ «Թամչի» տարածքում սահմանված կարգով և անհրաժեշտության դեպքում ստացել համապատասխան լիցենզիաներ։

Օրենսդրությունը նաև նախատեսում է Ղրղզստանի Հանրապետության պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների միջամտության արգելք ՍՖԻՏ «Թամչի» և նրա սուբյեկտների գործունեությանը՝ ՍՖԻՏ-ի մասին օրենքով տրված լիազորությունների շրջանակներում։

ՍՖԻՏ «Թամչի» տարածքում թույլատրված գործունեության մանրամասն ցանկը նախատեսված է ՍՖԻՏ-ի մասին օրենքի 16-րդ հոդվածում։

13.4.Թույլատրված գործունեության տեսակներ

ՍՖԻՏ «Թամչի» տարածքում թույլատրվում է իրականացնել առևտրային գործունեության լայն շրջանակ, ներառյալ՝ 58 ՍՖԻՏ մասին օրենքը նաև թույլ է տալիս ստեղծել ՍՖԻՏ «Թամչի» տարածքում բանկեր, կրիպտոբանկեր, ֆոնդային, արժութային և կրիպտոարժույթային բորսաներ, բրոքերներ և այլ ֆինանսական հաստատություններ։

• ֆինանսական, բանկային և ներդրումային գործունեություն
• ակտիվների և ներդրումային ֆոնդերի կառավարում
• վիրտուալ ակտիվների ոլորտում գործունեություն
• բեմադրություն և վերաբեմադրություն
• ֆինանսական շուկաներում գործունեություն
• նախագծային և կորպորատիվ ֆինանսավորում
• իսլամական բանկային գործ և ֆինանսավորում;
• գործողություններ թանկարժեք մետաղների հետ
• այլ առևտրային գործունեություններ, որոնք չեն արգելվում օրենսդրությամբ58

Ֆինանսական գործունեության կարգավորման համար ՍՖԻՏ տարածքում ստեղծվում է ինքնուրույն ֆինանսական կարգավորիչ, որը իրականացնում է լիցենզավորում և հսկողություն, ներառյալ վիրտուալ ակտիվների հետ կապված գործունեությունը։

13.5.Հարկային, մաքսային և արժութային ռեժիմ

«Թամչի» ՍՖԻՏ-ի հիմնական առանձնահատկությունները ներառում են՝

• հատուկ հարկային ռեժիմ, որը նախատեսում է բոլոր տեսակի հարկերից ազատում 49 տարի ժամկետով ՍՖԻՏ-ի մասին օրենքի ուժի մեջ մտնելու օրվանից;59
• օտար արժույթի և վիրտուալ ակտիվների ազատ շրջանառություն;
• «Թամչի» ՍՖԻՏ տարածքում ամբողջ տարածքում ազատ մաքսային գոտու մաքսային ընթացակարգի կիրառում;
• կողմերի համաձայնությամբ ցանկացած արժույթով հաշվարկների իրականացման հնարավորություն։

Кыргыз Հանրապետության 2022 թվականի հունվարի 18-ի № 3 հարկային օրենսգրքի 64-րդ գլուխ։

13.6.Վիզայի և միգրացիոն ռեժիմ

ՍՖԻՏ «Թամչի» սուբյեկտների օտարերկրյա աշխատակիցների, կառավարման մարմինների աշխատակիցների և նրանց ընտանիքների անդամների համար նախատեսված է հատուկ վիզայի և միգրացիոն ռեժիմ։

Հիմնական առանձնահատկությունները ներառում են՝

• հատուկ վիզաների տրամադրում մինչև հինգ տարի ժամկետով՝ երկարացման հնարավորությամբ;
• մուտքի և ելքի պարզեցված կարգ;
• օտարերկրյա աշխատուժի ներգրավում առանց աշխատանքի թույլտվությունների անհրաժեշտության։

«Իսսիկ-Կուլ» միջազգային օդանավակայանում նախատեսվում է բաժանված ելքերի համակարգի (dual-gate system) գործարկում, որը թույլ է տալիս մուտք գործել անմիջապես ՍՖԻՏ «Թամչի» տարածք՝ առանց դուրս գալու Кыргызստանի Հանրապետության մնացած տարածք։ Բացի այդ, օրենսդրությամբ նախատեսվում է առանց վիզայի գտնվելու հնարավորություն ՍՖԻՏ տարածքում մինչև 96 ժամ։59

Ղրղզստանի իրավաբանական ուղեցույց 13.7. Միջազգային վեճերի լուծման կենտրոն ՍՖԻՏ «Թամչի» տարածքում քաղաքացիական և առևտրային վեճերի լուծման համար ստեղծվում է Միջազգային վեճերի լուծման կենտրոն (ՄՎԼԿ), որը չի մտնում Ղրղզստանի Հանրապետության դատական համակարգի մեջ։ ՄՎԼԿ-ն ներառում է՝ Արբիտրաժային կենտրոնի կոմիտե, ներառյալ այլընտրանքային վեճերի լուծման կենտրոնը։

ՄՎԼԿ-ի բացառիկ իրավասությանը են պատկանում ՍՖԻՏ-ի սուբյեկտների, կառավարման մարմինների և ՍՖԻՏ տարածքում գործունեություն իրականացնող այլ մասնակիցների միջև քաղաքացիական և առևտրային վեճերը։ Կողմերի համաձայնությամբ ՄՎԼԿ-ին կարող են փոխանցվել նաև այլ քաղաքացիական և առևտրային վեճեր, որոնք անմիջականորեն կապված չեն ՍՖԻՏ տարածքում գործունեության հետ։

ՄՎԼԿ-ի գործունեությունը հիմնված է անգլիական իրավական համակարգի սկզբունքների և առաջատար միջազգային առևտրային դատարանների և վեճերի լուծման կենտրոնների ստանդարտների վրա։