Հանքարդյունաբերական ճյուղ

10.1.Իրավական հիմք

Հանքարդյունահանման ոլորտը Кыргызской Республики տնտեսության հիմնական ոլորտներից մեկն է և կարևոր դեր է խաղում արտահանման եկամուտների, բյուջետային մուտքերի և տարածաշրջանային զարգացման ձևավորման մեջ։ Кыргызстанը ունի նշանակալի հանքային հումքի պոտենցիալ, ներառյալ ոսկու, արծաթի, ածխի, սմբմի, հազվագյուտ և գունավոր մետաղների հանքավայրեր, ինչպես նաև հողմային ջրեր և շինարարական նյութեր։

Кыргызской Республики հողմային հանքերը բացառիկ սեփականություն են պետության և գտնվում են նրա հատուկ հսկողության տակ։ Հողմերի օգտագործումը թույլատրվում է բացառապես օրենքով սահմանված կարգով պետության կողմից տրամադրված իրավունքների հիման վրա։

Հիմնական նորմատիվ իրավական ակտեր

Кыргызской Республики «Հողմերի մասին» օրենքը, 2018 թվականի մայիսի 19-ի № 49 (այսուհետ՝ Հողմերի մասին օրենք)

Ավտորիզացված մարմին

Кыргызской Республики բնապահպանության, էկոլոգիայի և տեխնիկական հսկողության նախարարություն

10.2.Հողմերի օգտագործման տեսակներ և ձևեր

Հողմերը տրամադրվում են օգտագործման հետևյալ նպատակներով՝

• երկրաբանական ուսումնասիրություն (հետախուզում և հետազոտություն);
• օգտակար հանածոների հանքավայրերի մշակում, ներառյալ հողմային ջրերի վերցում և օգտագործում;
• հողմային կառույցների կառուցում և շահագործում, որոնք չեն կապված օգտակար հանածոների արդյունահանման հետ;
• հողմերի այլ հատուկ օգտագործման տեսակներ, որոնք նախատեսված են օրենքով։

Հողմերի օգտագործման իրավունքն առաջանում է հետևյալ հիմունքներով՝

• լիցենզիա;
• կոնցեսիոն պայմանագիր;
• արտադրանքի բաժանման համաձայնագիր;
• պետական գրանցում։

10.3.Հողմերի օգտագործման իրավունքների տրամադրում

Համաձայն հանքավայրի կատեգորիայի և դրա նշանակության՝ հանքային օգտագործման իրավունքները տրամադրվում են հետևյալ եղանակներից մեկով՝

Մրցույթ

համազգային նշանակության հանքավայրերի համար;

Ավկիանոս

հանքավայրերի համար, որոնք ընդգրկված են ավկիանոսի օբյեկտների ռեգիստրում;

«Առաջին ներկայացված հայտի» կանոն

Հանքավայրերի համար, որոնք չեն հանդիսանում ավկիանոսային կամ մրցութային, կամ հանքավայրերի համար, որոնք կապված չեն հանքավայրերի ուսումնասիրության և մշակման հետ;

ՀՀ Կառավարության որոշմամբ

Պետական ձեռնարկությունների և տնտեսվարող սուբյեկտների նկատմամբ, որոնցում պետության մասնակցությունը կազմում է ոչ պակաս քան 2/3։

10.4.Հանքային օգտագործման լիցենզավորում

Հանքային օգտագործման բոլոր տեսակները ենթակա են լիցենզավորման, բացառությամբ օրենքով նախատեսված դեպքերի։ Լիցենզավորումը իրականացվում է համաձայն Кыргызской Республики կառավարության 2018 թվականի նոյեմբերի 29-ի № 561 որոշմամբ հաստատված Հանքային օգտագործման լիցենզավորման կարգի։

Լիցենզավորումը իրականացվում է փուլային սկզբունքով և ներառում է լիցենզիաներ՝

• երկրաբանական որոնողական աշխատանքների համար;
• երկրաբանական հետախուզական աշխատանքների համար;
• օգտակար հանածոների հանքավայրերի մշակման համար։

Յուրաքանչյուր հաջորդ փուլ տրամադրվում է գործող լիցենզիատորին լիցենզավորման պայմանների պատշաճ կատարման, հաշվետվության ներկայացման և օգտակար հանածոների պաշարների պետական հաշվեկշռում գրանցման պայմանով։

10.5.Օտարերկրյա ներդրողներ

Օտարերկրյա իրավաբանական անձինք իրավունք ունեն ստանալ հանքային օգտագործման իրավունքներ տեղական ընկերությունների հավասար պայմաններով։ Այդ դեպքում օտարերկրյա ներդրողը, ով ստացել է հանքային օգտագործման իրավունք, պարտավոր է ստեղծել դուստր ընկերություն Кыргызской Республиканում լիցենզիայի ձևակերպման համար, ինչպես նաև ներկայացնել բենեֆիցար սեփականատերերի վերաբերյալ տեղեկություններ։

10.6.Պետական մասնակցություն

հանքարդյունաբերության ոլորտում

Բազմաթիվ նախագծերի համար հանքարդյունահանման ոլորտում օրենսդրությունը նախատեսում է պետության պարտադիր մասնակցություն։

Ոսկու և արծաթի խոշոր և միջին հանքավայրերի մշակման դեպքում նախատեսվում է պետության պարտադիր մասնաբաժին՝ ոչ պակաս քան 30%։ 49

Պետական ձեռնարկությունները և տնտեսվարող սուբյեկտները, որոնց պետական մասնակցությունը կազմում է 2/3, իրավունք ունեն հանքարդյունահանման նախագծերը իրականացնել ներդրողների հետ համատեղ՝ պարզ գործընկերության պայմանագրերի կամ համատեղ կամ դուստր ձեռնարկությունների ստեղծման միջոցով։ Պետության նվազագույն մասնակցությունը նման նախագծերում կախված է օգտակար հանածոների տեսակից և կազմում է ոչ պակաս քան 30%-40%։50

10.7.Սոցիալական պարտավորություններ և

համագործակցություն տարածաշրջանների հետ

Համապետական նշանակության հանքավայրերի օբյեկտների համար օրենսդրությամբ նախատեսվում է սոցիալական փաթեթի կնքում՝ հանքօգտագործողի և տեղական իշխանությունների միջև, որը ուղղված է տարածաշրջանի սոցիալ-տնտեսական զարգացմանը։51 Սոցիալական փաթեթներն ու դրանց իրականացման հաշվետվությունները ենթակա են հանրային հրապարակման։

Հանքերի մասին օրենք, 4-1-րդ մաս, 19-րդ հոդված։ Պետական ձեռնարկությունների և տնտեսվարող սուբյեկտների, որոնց պետական մասնակցությունը կանոնադրական կապիտալում ոչ պակաս է քան երկու երրորդը, ներդրողների հետ համատեղ գործունեության պայմանների կարգավորումը հանքերի օգտագործման իրավունքների իրականացման համար (հաստատված է Կառավարության 2022 թվականի օգոստոսի 23-ի № 472 որոշմամբ)։ Մնացած հանքավայրերի օբյեկտների համար սոցիալական փաթեթի կնքումը կամավոր է։

10.8.Հանքերի օգտագործման հարկեր և պարտադիր վճարներ

Հանքերի օգտագործման նկատմամբ կիրառվում են հետևյալ հատուկ հարկեր և պարտադիր վճարներ՝

Բացի այդ, հարկավոր է վճարել նաև այլ կիրառելի հարկեր, հավաքներ և պարտադիր վճարներ, որոնք նախատեսված են օրենսդրությամբ։

Տարածքային նշանակության ենթակառուցվածքների զարգացման և պահպանման, ինչպես նաև նպատակային միջոցառումների իրականացման վճարներ՝ համաձայն սոցիալ-տնտեսական զարգացման ծրագրերի։