ՈՒՍՏԱՏՈՒԹՅՈՒՆ
10.1. Իրավական հիմք
Հանքարդյունահանման ոլորտը Кыргызской Республики տնտեսության հիմնական ոլորտներից մեկն է և կարևոր դեր է խաղում արտահանման եկամուտների, բյուջետային մուտքերի և տարածաշրջանային զարգացման ձևավորման մեջ։ Кыргызстанը ունի նշանակալի հանքային հումքի պոտենցիալ, ներառյալ ոսկու, արծաթի, ածխի, սմբմի, հազվագյուտ և գունավոր մետաղների հանքավայրեր, ինչպես նաև հողմային ջրեր և շինարարական նյութեր։
Кыргызской Республики հողմային հանքերը բացառիկ սեփականություն են պետության և գտնվում են նրա հատուկ հսկողության տակ։ Հողմերի օգտագործումը թույլատրվում է բացառապես օրենքով սահմանված կարգով պետության կողմից տրամադրված իրավունքների հիման վրա։
| Հիմնական նորմատիվ իրավական ակտեր | Кыргызской Республики «Հողմերի մասին» օրենքը, 2018 թվականի մայիսի 19-ի № 49 (այսուհետ՝ Հողմերի մասին օրենք) |
|---|---|
| Ավտորիզացված մարմին | Кыргызской Республики բնապահպանության, էկոլոգիայի և տեխնիկական հսկողության նախարարություն |
10.2. Հողմերի օգտագործման տեսակներ և ձևեր
Հողմերը տրամադրվում են օգտագործման հետևյալ նպատակներով՝
• երկրաբանական ուսումնասիրություն (հետախուզում և հետազոտություն);
• օգտակար հանածոների հանքավայրերի մշակում, ներառյալ հողմային ջրերի վերցում և օգտագործում;
• հողմային կառույցների կառուցում և շահագործում, որոնք չեն կապված օգտակար հանածոների արդյունահանման հետ;
• հողմերի այլ հատուկ օգտագործման տեսակներ, որոնք նախատեսված են օրենքով։
Հողմերի օգտագործման իրավունքն առաջանում է հետևյալ հիմունքներով՝
• լիցենզիա;
• կոնցեսիոն պայմանագիր;
• արտադրանքի բաժանման համաձայնագիր;
• պետական գրանցում։
10.3. Հողմերի օգտագործման իրավունքների տրամադրում
Համաձայն հանքավայրի կատեգորիայի և դրա նշանակության՝ հանքային օգտագործման իրավունքները տրամադրվում են հետևյալ եղանակներից մեկով՝
| Մրցույթ | համազգային նշանակության հանքավայրերի համար; |
|---|---|
| Ավկիանոս | հանքավայրերի համար, որոնք ընդգրկված են ավկիանոսի օբյեկտների ռեգիստրում; |
| «Առաջին ներկայացված հայտի» կանոն | Հանքավայրերի համար, որոնք չեն հանդիսանում ավկիանոսային կամ մրցութային, կամ հանքավայրերի համար, որոնք կապված չեն հանքավայրերի ուսումնասիրության և մշակման հետ; |
| ՀՀ Կառավարության որոշմամբ | Պետական ձեռնարկությունների և տնտեսվարող սուբյեկտների նկատմամբ, որոնցում պետության մասնակցությունը կազմում է ոչ պակաս քան 2/3։ |
10.4. Հանքային օգտագործման լիցենզավորում
Հանքային օգտագործման բոլոր տեսակները ենթակա են լիցենզավորման, բացառությամբ օրենքով նախատեսված դեպքերի։ Լիցենզավորումը իրականացվում է համաձայն Кыргызской Республики կառավարության 2018 թվականի նոյեմբերի 29-ի № 561 որոշմամբ հաստատված Հանքային օգտագործման լիցենզավորման կարգի։
Լիցենզավորումը իրականացվում է փուլային սկզբունքով և ներառում է լիցենզիաներ՝
• երկրաբանական որոնողական աշխատանքների համար;
• երկրաբանական հետախուզական աշխատանքների համար;
• օգտակար հանածոների հանքավայրերի մշակման համար։
Յուրաքանչյուր հաջորդ փուլ տրամադրվում է գործող լիցենզիատորին լիցենզավորման պայմանների պատշաճ կատարման, հաշվետվության ներկայացման և օգտակար հանածոների պաշարների պետական հաշվեկշռում գրանցման պայմանով։
10.5. Օտարերկրյա ներդրողներ
Օտարերկրյա իրավաբանական անձինք իրավունք ունեն ստանալ հանքային օգտագործման իրավունքներ տեղական ընկերությունների հավասար պայմաններով։ Այդ դեպքում օտարերկրյա ներդրողը, ով ստացել է հանքային օգտագործման իրավունք, պարտավոր է ստեղծել դուստր ընկերություն Кыргызской Республиканում լիցենզիայի ձևակերպման համար, ինչպես նաև ներկայացնել բենեֆիցար սեփականատերերի վերաբերյալ տեղեկություններ։
10.6. Պետական մասնակցություն
հանքարդյունաբերության ոլորտում
Բազմաթիվ նախագծերի համար հանքարդյունահանման ոլորտում օրենսդրությունը նախատեսում է պետության պարտադիր մասնակցություն։
Ոսկու և արծաթի խոշոր և միջին հանքավայրերի մշակման դեպքում նախատեսվում է պետության պարտադիր մասնաբաժին՝ ոչ պակաս քան 30%։ 49
Պետական ձեռնարկությունները և տնտեսվարող սուբյեկտները, որոնց պետական մասնակցությունը կազմում է 2/3, իրավունք ունեն հանքարդյունահանման նախագծերը իրականացնել ներդրողների հետ համատեղ՝ պարզ գործընկերության պայմանագրերի կամ համատեղ կամ դուստր ձեռնարկությունների ստեղծման միջոցով։ Պետության նվազագույն մասնակցությունը նման նախագծերում կախված է օգտակար հանածոների տեսակից և կազմում է ոչ պակաս քան 30%-40%։50
10.7. Սոցիալական պարտավորություններ և
համագործակցություն տարածաշրջանների հետ
Համապետական նշանակության հանքավայրերի օբյեկտների համար օրենսդրությամբ նախատեսվում է սոցիալական փաթեթի կնքում՝ հանքօգտագործողի և տեղական իշխանությունների միջև, որը ուղղված է տարածաշրջանի սոցիալ-տնտեսական զարգացմանը։51 Սոցիալական փաթեթներն ու դրանց իրականացման հաշվետվությունները ենթակա են հանրային հրապարակման։
Հանքերի մասին օրենք, 4-1-րդ մաս, 19-րդ հոդված։ Պետական ձեռնարկությունների և տնտեսվարող սուբյեկտների, որոնց պետական մասնակցությունը կանոնադրական կապիտալում ոչ պակաս է քան երկու երրորդը, ներդրողների հետ համատեղ գործունեության պայմանների կարգավորումը հանքերի օգտագործման իրավունքների իրականացման համար (հաստատված է Կառավարության 2022 թվականի օգոստոսի 23-ի № 472 որոշմամբ)։ Մնացած հանքավայրերի օբյեկտների համար սոցիալական փաթեթի կնքումը կամավոր է։
10.8. Հանքերի օգտագործման հարկեր և պարտադիր վճարներ
Հանքերի օգտագործման նկատմամբ կիրառվում են հետևյալ հատուկ հարկեր և պարտադիր վճարներ՝
| Հարկի/վճարի տեսակ | Երբ է կիրառվում | Հարկադրույքներ և հաշվարկ |
|---|---|---|
| Բոնուս | հանքերի օգտագործման իրավունքի տրամադրման կամ փոփոխության դեպքում (լիցենզիա ստացում, վերափոխում, իրավունքների փոխանցում, մասնաբաժինների փոփոխություն, պաշարների կամ տարածքի ավելացում)։ | մեկանգամյա վճար; դրույքաչափը կախված է պաշարների քանակից (մշակման համար) կամ լիցենզավորման տարածքի չափից (հետախուզման և որոնման համար)։ |
| Ռոյալթի | օգտակար հանածոների արդյունահանման, հողմակտոր ջրերի վերցման ժամանակ։ | ընթացիկ վճար; դրույքաչափերը տատանվում են օգտակար հանածոների տեսակից կախված։ |
| Եկամտահարկ | հանքերի արդյունահանման և վաճառքի դեպքում՝ որոնք պարունակում են ոսկի, արծաթ, պղինձ, անտիմոն, սնդիկ, վոլֆրամ և կադմիում, ինչպես նաև ոսկեգույն խառնուրդ և մաքրված ոսկի, վերոհիշյալ մետաղների պատրաստի արտադրանք։ | առաջադիմական դրույքաչափեր, կախված համապատասխան մետաղի համաշխարհային գներից; հաշվարկվում է եկամուտից և փոխարինում է շահութահարկը; |
| Լիցենզիայի պահման վճար | լիցենզիա ունենալով հանքավայրերի որոնման, հետախուզման և մշակման համար մինչև նախագծային հզորության հասնելը (ոչ պակաս քան տարեկան արդյունահանման 90%); | հաշվարկվում է լիցենզավորված տարածքի մակերեսի, օգտակար հանածոների տեսակի, տրամադրման ամսաթվի և հանքային ռեսուրսների օգտագործման ժամկետի հիման վրա։ |
| Տարածքային նշանակության ենթակառուցվածքների զարգացման և պահպանման վճարներ52 | օգտակար հանածոների հանքավայրերի մշակման (արդյունահանման) դեպքում; | 2% օգտակար հանածոների վաճառքից ստացված եկամուտից կամ դրանց վերամշակումից առաջ արժեքից; վճարվում է տարածաշրջանների զարգացման հիմնադրամներին և տեղական բյուջեներին |
Բացի այդ, հարկավոր է վճարել նաև այլ կիրառելի հարկեր, հավաքներ և պարտադիր վճարներ, որոնք նախատեսված են օրենսդրությամբ։
Տարածքային նշանակության ենթակառուցվածքների զարգացման և պահպանման, ինչպես նաև նպատակային միջոցառումների իրականացման վճարներ՝ համաձայն սոցիալ-տնտեսական զարգացման ծրագրերի։
Մնացե՞լ են հարցեր
Հարցրեք Ազգային ներդրումային գործակալությանը՝ օգնելու ենք իրավական ասպեկտները հասկանալու հարցում։
Նյութերը պատրաստվել են Ազգային ներդրումային գործակալության և Baker Tilly-ի համագործակցությամբ, տեղեկատվական բնույթ ունեն և չեն հանդիսանում իրավաբանական խորհրդատվություն։ Տվյալները արդիական են 2026 թվականի հունիսին։ Նախքան որոշումներ կայացնելը խորհրդակցեք գործող իրավական ակտերի հետ և կապվեք ԱՆԳ-ի հետ։