МОЛИЯВИЙ
ИНВЕСТИЦИЯЛИК
«ТАМЧЫ» ТЕРРИТОРИЯСИ
13.1. Ҳуқуқий асос
«Тамчы» махсус молиявий инвестиция территорияси (СФИТ «Тамчы») 2025 йилда ҚРнинг 2025 йил 10 июлдаги № 136-сонли «“Тамчы” махсус ҳуқуқий режим ва мақомга эга махсус молиявий инвестиция территорияси тўғрисида»ги Қонуни билан ташкил этилган (кейинги ўринларда – СФИТ тўғрисидаги Қонун).
| Асосий қонун | ҚРнинг 2025 йил 10 июлдаги № 136-сонли «“Тамчы” махсус ҳуқуқий режим ва мақомга эга махсус молиявий инвестиция территорияси тўғрисида»ги Қонуни |
|---|---|
| Бошқарув органлари | Бошқарув кенгаши, бошқарув компанияси, регистратор, молиявий регулятор, Халқаро низоларни ҳал қилиш маркази |
СФИТ «Тамчы» Қирғизистоннинг Иссиқ-Кул вилояти ҳудудининг бир қисми бўлиб, унда тадбиркорлик ва инвестиция фаолиятини амалга оширишда махсус ҳуқуқий режим қўлланилади. Ушбу территорияни ташкил этишнинг мақсадлари қуйидагилардан иборат:
СФИТ «Тамчы» территорияси Иссиқ-Кул вилояти Иссиқ-Кул тумани Шайыбек Ата ва Тору-Айгир-Тамчы айыл аймаклари ҳудудида жойлашган, умумий майдони 5 964,73 га бўлган тўртта ер участкасини ўз ичига олади.55
Қирғиз Республикаси Президентининг 2025 йил 7 ноябрдаги № 305-сонли «“Тамчы” махсус ҳуқуқий режим ва мақомга эга махсус молиявий инвестиция территориясининг чегараларини белгилаш тўғрисида»ги Фармони.
иқтисодиётни ривожлантириш
Қирғиз Республикаси;
инвесторларнинг (хорижийлар ҳам жумладан) ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш кафолатларини таъминлаш
инвесторларнинг (хорижийлар ҳам жумладан) манфаатлари
инвестиция муҳитини яхшилаш
муҳити
ишлаб чиқариш, транспорт инфратузилмаси, туризмни яратиш ва ривожлантириш
инфраструктуры, туризма
санаторий-курорт соҳаси
сфераси
жалб қилиш
инвестициялар
СФИТ тўғрисидаги Қонунда белгиланган бошқа мақсадлар
13.2. Махсус ҳуқуқий режим
«Тамчы» СФИТнинг асосий хусусиятларидан бири махсус ҳуқуқий режим бўлиб, у «Тамчы» СФИТнинг айрим фаолият соҳаларини мустақил тартибга солиш тизимини яратишни назарда тутади.
«Тамчы» СФИТнинг актлари бошқарув компанияси томонидан қабул қилинади ва СФИТ ҳудудида мажбурий кучга эга. Улар қуйидагиларни тартибга солиши мумкин:
• «Тамчы» СФИТда юридик ва жисмоний шахслар томонидан тадбиркорлик фаолиятини ташкил этиш, рўйхатдан ўтказиш, амалга ошириш ҳамда субъектларнинг мақоми ва тадбиркорлик фаолиятини юритиш шартлари;
• «Тамчы» СФИТда бошқарув органлари ҳамда бошқа бошқарув органларини яратиш, бошқариш, фаолият кўрсатиш, ваколатлари ва мажбуриятлари;
• банк, молия, суғурта, брокерлик фаолияти, шу жумладан виртуал активлар соҳасида ва бошқа турдаги фаолиятни амалга ошириш, бундай фаолиятни амалга оширишга ҳақли шахсларга қўйиладиган талабларни белгилаш;
• СФИТ тўғрисидаги Қонунда кўрсатилган муносабатларга нисбатан инглиз ҳуқуқ тизими нормалари ва принциплари ҳамда умумий ҳуқуқ тизимига мансуб бошқа юрисдикциялар қўлланилиши;
• «Тамчы» СФИТ фаолиятига оид бошқа масалалар.
| БИЗНЕС-КОМПАС | Қирғизистонга оид ҳуқуқий маълумотнома «Тамчы» СФИТ ҳудудидаги айрим муносабатлар СФИТ актлари билан тартибга солинади, агар муносабатлар тарафлари ўртасида бошқача келишув бўлмаса. Улар, хусусан, қуйидагиларни ўз ичига олади: • фуқаролик-ҳуқуқий муносабатлар;56 • меҳнат муносабатлари; • молиявий муносабатлар; • меҳнат муносабатлари; • бошқарув органлари томонидан товарлар, ишлар ва хизматлар харид қилиш тартиблари. СФИТ актлари инглиз ҳуқуқ тизими принциплари, умумий ҳуқуқ тизимига мансуб бошқа юрисдикциялар ҳамда етакчи жаҳон молиявий марказлари ва махсус ҳуқуқий режимга эга эркин зоналар стандартларига асосланиши керак. 61 56 Жумладан, «Тамчы» СФИТ субъектлари бўлган ташкилотларда иштирок этиш ва уларни бошқариш билан боғлиқ муносабатлар. | |||
|---|---|---|---|---|
| БИЗНЕС-КОМПАС | Qirgʻiziston bo‘yicha yuridik maʼlumotnoma | |||
| SFIT «Tamchi» hududidagi alohida munosabatlar kategoriyalari tomonlar oʻrtasida boshqacha kelishuv boʻlmasa, SFIT aktlari bilan tartibga solinadi. Ularga ayniqsa quyidagilar kiradi: • fuqarolik-huquqiy munosabatlar;56 • mehnat munosabatlari; • moliyaviy munosabatlar; • mehnat munosabatlari; • boshqaruv organlari tomonidan tovarlar, ishlar va xizmatlarni xarid qilish tartiblari. SFIT aktlari ingliz huquq tizimi, umumiy huquq tizimining boshqa yurisdiktsiyalari, shuningdek yetakchi jahon moliya markazlari va maxsus huquqiy rejimga ega erkin zonalar standartlari asosida boʻlishi kerak. 61 56 Jumladan, SFIT «Tamchi» subyektlarida ishtirok etish yoki ularni boshqarish bilan bogʻliq munosabatlar, ular tashkilotlar hisoblanadi. |
Qirgʻiz Respublikasi qonunchiligi SFIT «Tamchi» hududida quyidagicha qoʻllaniladi:
• SFIT «Tamchi» moliyaviy institutlariga «Qimmatli qogʻozlar bozori haqida», «Virtual aktivlar haqida», «Banklar va bank faoliyati haqida» qonunlar qoʻllanilmaydi, SFIT «Tamchi» boshqaruv organlariga esa «Bankrotlik (toʻlov qobiliyatsizligi) haqida» qonun qoʻllanilmaydi; mehnat munosabatlari;
• SFIT «Tamchi» subyektlarini litsenziyalash tartibi SFIT toʻgʻrisidagi qonun bilan tartibga solinadi;
• Qirgʻiz Respublikasi bir qator kodekslari va qonunlari57 faqat SFIT toʻgʻrisidagi qonun va undan kelib chiqadigan aktlar bilan tartibga solinmagan va ularga zid boʻlmagan qismda qoʻllaniladi;
• SFIT toʻgʻrisidagi qonun bilan konstitutsiyaviy qonun yoki kodeks oʻrtasida toʻqnashuv yuzaga kelsa, SFIT toʻgʻrisidagi qonunga ustunlik beriladi.
• SFIT «Tamchi» aktlari normativ-huquqiy hujjatlar sifatida tasniflanadi.
Bunga Yer kodeksi, Fuqarolik kodeksi, Fuqarolik protsessual kodeksi, Soliq boʻlmagan daromadlar kodeksi, Mehnat kodeksi, Soliq kodeksi, «Normativ-huquqiy hujjatlar haqida», «Banklar va bank faoliyati haqida», «Davlat xaridlari haqida», «Litsenziyalash va ruxsatnoma tizimi haqida», «Qimmatli qogʻozlar bozori haqida», «Virtual aktivlar haqida», «Tashqi migratsiya haqida», «Tashqi mehnat migratsiyasi haqida», «Bankrotlik (toʻlov qobiliyatsizligi) haqida» qonunlar kiradi.
13.3. SFIT «Tamchi» subyektlari
SFIT «Tamchi» hududida faoliyat yuritish va uning imtiyozlaridan foydalanish uchun jismoniy va yuridik shaxslar SFIT «Tamchi» subyekti maqomini olishlari kerak.
SFIT subyektlari sifatida SFIT «Tamchi» hududida belgilangan tartibda roʻyxatdan oʻtgan, zarur boʻlsa tegishli litsenziyalarni olgan jismoniy va yuridik shaxslar, shu jumladan xorijiy shaxslar boʻlishi mumkin.
Qonunchilik, shuningdek, Qirgʻiz Respublikasi davlat organlari va mahalliy oʻzini oʻzi boshqarish organlarining SFIT «Tamchi» faoliyatiga va uning subyektlariga SFIT toʻgʻrisidagi qonun bilan berilgan vakolatlar doirasidan tashqari aralashuvini taqiqlaydi.
SFIT «Tamchi» hududida ruxsat etilgan faoliyat turlari toʻliq roʻyxati SFIT toʻgʻrisidagi qonunning 16-moddasida koʻrsatilgan.
13.4. Ruxsat etilgan faoliyat turlari
СФИТ «Тамчы» ҳудудида кенг кўламли тижорат фаолияти турларини амалга оширишга рухсат берилади, жумладан:58 СФИТ тўғрисидаги қонун шунингдек СФИТ «Тамчы» ҳудудида банклар, криптобанклар, фонд, валюта ва криптовалюта биржалари, брокерлар ва бошқа молиявий институтларни ташкил этишга рухсат беради.
СФИТ ҳудудида молиявий фаолиятни тартибга солиш учун мустақил молиявий регулятор яратилади, у лицензиялаш ва назоратни амалга оширади, шу жумладан виртуал активлар билан боғлиқ фаолиятни.
молиявий, банк ва инвестиция фаолияти
активларни бошқариш ва инвестиция фондлари
виртуал активлар соҳасидаги фаолият
суғурта ва қайта суғурта
молиявий бозорлардаги фаолият
лойиҳа ва корпоратив молиялаштириш
ислом банкчилиги ва молиялаштириш;
қимматбаҳо металлар билан операциялар
қонунчиликда тақиқланмаган бошқа турдаги тижорат фаолияти58
13.6. Виза ва миграция режими
СФИТ «Тамчы» субъектлари хорижий ходимлари, бошқарув органлари ходимлари ва уларнинг оила аъзолари учун махсус виза ва миграция режими белгиланган.
Асосий хусусиятлар қуйидагиларни ўз ичига олади:
• беш йилгача муддатга махсус визалар бериш ва уларни узайтириш имконияти;
• кириш ва чиқишнинг соддалаштирилган тартиби;
• меҳнат рухсатномаларини олмасдан хорижий меҳнат кучини жалб қилиш.
«Иссык-Куль» халқаро аэропортида СФИТ «Тамчы» ҳудудига тўғридан-тўғри киришни таъминловчи ажратилган чиқишлар тизими (dual-gate system) ишлаши назарда тутилган, бу эса Қирғиз Республикасининг бошқа ҳудудларига чиқмаслик имконини беради. Шунингдек, қонунчиликда СФИТ ҳудудида визасиз 96 соатгача бўлиш имконияти белгиланган.59
2022 йил 18 январдаги ҚР Солиқ кодексининг 64-боби, № 3.
13.5. Солиқ, божхона ва валюта режими
СФИТ «Тамчы»нинг асосий хусусиятлари қуйидагиларни ўз ичига олади:
• махсус солиқ режими, СФИТ тўғрисидаги Қонун кучга кирган кундан бошлаб 49 йил муддатга барча турдаги солиқлардан озод этилишни назарда тутади;59
• чет эл валютаси ва виртуал активларни эркин айланиши; • СФИТ «Тамчы» ҳудудининг бутун территориясида божхона эркин зонаси божхона тартибини қўллаш; • томонлар келишувига кўра ҳар қандай валютада ҳисоб-китобларни амалга ошириш имконияти.
| БИЗНЕС-КОМПАС | Қирғизистонга оид ҳуқуқий маълумотнома 13.7. Халқаро низоларни ҳал қилиш маркази СФИТ «Тамчы» ҳудудида фуқаролик ва тижорат низоларини ҳал қилиш учун Қирғиз Республикаси суд тизимига кирмайдиган Халқаро низоларни ҳал қилиш маркази (ХНҲМ) ташкил этилади. ХНҲМ қуйидагиларни ўз ичига олади: Арбитраж қўмитаси, шу жумладан альтернатив низоларни ҳал қилиш маркази. ХНҲМнинг эксклюзив юрисдикциясига СФИТ субъектлари, бошқарув органлари ва СФИТ ҳудудидаги фаолият иштирокчилари ўртасидаги фуқаролик ва тижорат низолари киради. Томонлар келишувига кўра, ХНҲМга СФИТ ҳудудидаги фаолиятга бевосита алоқадор бўлмаган бошқа фуқаролик ва тижорат низолари ҳам топширилиши мумкин. ХНҲМ фаолияти Англия ҳуқуқ тизими принциплари ва етакчи халқаро тижорат судлари hamda низоларни ҳал қилиш марказлари стандартларига асосланган. 65 | |||
|---|---|---|---|---|
| БИЗНЕС-КОМПАС | Қирғизистонга оид ҳуқуқий маълумотнома | |||
| 13.7. Халқаро низоларни ҳал қилиш маркази СФИТ «Тамчы» ҳудудида фуқаролик ва тижорат низоларини ҳал қилиш учун Қирғиз Республикаси суд тизимига кирмайдиган Халқаро низоларни ҳал қилиш маркази (ХНҲМ) ташкил этилади. ХНҲМ қуйидагиларни ўз ичига олади: Арбитраж қўмитаси, шу жумладан альтернатив низоларни ҳал қилиш маркази. ХНҲМнинг эксклюзив юрисдикциясига СФИТ субъектлари, бошқарув органлари ва СФИТ ҳудудидаги фаолият иштирокчилари ўртасидаги фуқаролик ва тижорат низолари киради. Томонлар келишувига кўра, ХНҲМга СФИТ ҳудудидаги фаолиятга бевосита алоқадор бўлмаган бошқа фуқаролик ва тижорат низолари ҳам топширилиши мумкин. ХНҲМ фаолияти Англия ҳуқуқ тизими принциплари ва етакчи халқаро тижорат судлари hamda низоларни ҳал қилиш марказлари стандартларига асосланган. 65 |
Shuningdek qarang
Savollaringiz bormi?
Milliy investitsiya agentligiga savol bering — yuridik jihatlarni tushunishga yordam beramiz.
Materiallar Milliy investitsiya agentligi va Baker Tilly hamkorligida tayyorlangan, ma'lumot xarakteriga ega va yuridik maslahat hisoblanmaydi. Ma'lumotlar 2026 yil iyun holatiga mos keladi. Qaror qabul qilishdan oldin amaldagi normativ-huquqiy hujjatlarni tekshiring va MIA bilan maslahat qiling.