11.1. Ҳуқуқий база
Қирғиз Республикаси Марказий Осиёда виртуал активларни махсус тартибга солишни жорий қилган илк давлатлардан бири ҳисобланади. Қонунчилик виртуал активларни яратиш, чиқариш, сақлаш ва айланишда юзага келадиган муносабатларни ҳамда виртуал активлар бозори иштирокчилари фаолиятини тартибга солади.
| Асосий қонун | ҚРнинг 2022 йил 21 январдаги № 12 «Виртуал активлар тўғрисида»ги қонуни (кейинги ўринларда – Виртуал активлар тўғрисидаги қонун) |
|---|---|
| Ваколатли орган | Қирғиз Республикаси Президенти ҳузуридаги Виртуал активлар ва блокчейн технологиялари бўйича Миллий агентлик (НАВА) |
Виртуал актив — электрон рақамли шаклдаги маълумотлар тўплами бўлиб, қийматга эга ва қийматнинг рақамли ифодаси ҳамда мулк ва/ёки номулк ҳуқуқларини тасдиқловчи восита ҳисобланади. Виртуал активлар тарқатилган реестр технологияси ёки ўхшаш технологиялардан фойдаланган ҳолда яратилади, сақланади ва айланади.
Қонунчиликка мувофиқ:
• виртуал актив фуқаролик ҳуқуқларининг мустақил объекти бўлиши мумкин;
• виртуал актив мулк ва номулк ҳуқуқларни, жумладан бошқа фуқаролик ҳуқуқлари объектларига бўлган талаб ҳуқуқларини тасдиқлаши мумкин;
• виртуал активлар тўлов воситаси эмас;
• виртуал активлар пул бирлиги (валюта) эмас;
• виртуал активлар қимматли қоғозлар эмас.
Қонунчилик шунингдек қуйидаги алоҳида турдаги виртуал активларни назарда тутади:
• стейблкоинлар;
• рақамли токенлар;
• ҳақиқий активлар билан қўллаб-қувватланган токенлар (Real World Asset Token - RWA Token).
11.2. Давлат тартибга солиши
2025-2026 йилларда Қирғизистонда виртуал активлар ва блокчейн технологиялари бозорини давлат тартибга солиш тизими ислоҳ қилинди.
2026 йилда виртуал активлар соҳасида сиёсатни амалга ошириш ва тартибга солиш учун ихтисослаштирилган ваколатли орган — Қирғиз Республикаси Президенти ҳузуридаги Виртуал активлар ва блокчейн технологиялари бўйича Миллий агентлик (НАВА) ташкил этилди. НАВА давлат сиёсатини ишлаб чиқиш ва амалга ошириш, тартибга солиш ва лицензиялаш, рухсатномалар бериш, виртуал активларни чиқаришни давлат рўйхатидан ўтказиш, давлат реестрларини юритиш вазифаларини бажаради,
shuningdek, virtual aktivlar bozorining tartibga solingan subyektlariga ta'sir choralarini qo‘llash.
Qirg‘iz Respublikasi Prezidenti huzurida shuningdek, virtual aktivlar va blokcheyn texnologiyalari sohasini rivojlantirish bo‘yicha Milliy kengash faoliyat yuritadi, u davlat siyosatini muvofiqlashtirish va sohani rivojlantirish bo‘yicha takliflar tayyorlash bilan shug‘ullanadi.
Qonunchilik virtual aktivlar sohasida innovatsion mahsulotlar va texnologiyalarni maxsus sharoitlarda nazorat ostidagi muhitda sinovdan o‘tkazish uchun maxsus tartibga solish rejimlarini (tartibga soluvchi qum qutilar) yaratish imkoniyatini nazarda tutadi.
11.3. Tartibga solinadigan faoliyat turlari
Quyidagi faoliyat turlari virtual aktivlar sohasida tartibga solinadigan faoliyat deb tan olinadi:
• mayning;
• virtual aktivlarni, shu jumladan milliy yoki xorijiy valyutada stablkoinlar va RWA Tokenlarni emissiya qilish (chiqarish) va dastlabki joylashtirish;;
• virtual aktivlar xizmatlarini taqdim etuvchi faoliyat.
11.4. Virtual aktivlar xizmatlarini taqdim etuvchilar
Virtual aktivlar xizmatlarini taqdim etuvchi faqat Qirg‘iz Respublikasi hududida ro‘yxatdan o‘tgan va tegishli litsenziya asosida faoliyat yuritayotgan yuridik shaxs bo‘lishi mumkin.
Virtual aktivlar bilan bog‘liq asosiy xizmat turlari quyidagilardan iborat:
• virtual aktivlarni sotib olish va sotish (ayirboshlash);
• virtual aktivlar o‘rtasida ayirboshlash;
• virtual aktivlarni o‘tkazish;
• virtual aktivlarni saqlash, boshqarish va nazorat qilish;
• emitentning virtual aktivlarini dastlabki joylashtirish va (yoki) sotish bilan bog‘liq moliyaviy xizmatlarni ko‘rsatish.
Virtual aktivlar savdosi operatori (kriptobirja) va virtual aktivlar ayirboshlash operatori virtual aktivlar xizmatlarini taqdim etuvchilar hisoblanadi va faoliyatini litsenziya asosida amalga oshiradi.
Bunda:
kriptobirja elektron savdo platformasi orqali virtual aktivlar bilan bitimlar amalga oshirilishini tashkil etadi;
virtual aktivlar ayirboshlash operatori o‘z nomidan virtual aktivlarni sotib olish, sotish va ayirboshlashni amalga oshiradi.
| БИЗНЕС-КОМПАС | Қирғизистон бўйича ҳуқуқий маълумотнома Криптобиржа акциядорлик жамияти шаклида ташкил этилиши керак. Виртуал активлар хизматларини кўрсатувчилар учун қонунчиликда устав капитали минимал миқдорига оид талаблар белгиланган. Минимал капитал миқдори амалга оширилаётган фаолият турига боғлиқ бўлиб, Қирғиз Республикаси Президенти томонидан белгиланади.53 11.5. Виртуал активларни эмиссия қилиш ва илк жойлаштириш Виртуал активларни эмиссия қилиш ва оммавий жойлаштириш Қирғиз Республикаси иқтисодий субъектлари томонидан қуйидаги мақсадларда амалга оширилиши мумкин: • инвестициялар ва қарз маблағларини жалб қилиш; • мулкка эгалик ҳуқуқларини ҳисобга олиш, алмашиш ва тасдиқлаш. Қирғиз Республикаси ҳудудида фақатгина кафолатланган виртуал активларни чиқаришга рухсат берилади. Виртуал активларни чиқариш ваколатли орган томонидан мажбурий давлат рўйхатидан ўтказилиши шарт. Виртуал активларни эмиссия қилиш, илк жойлаштириш ва айланиш тартиби Виртуал активлар тўғрисидаги қонун ва тегишли қонунчилик ҳужжатлари билан белгиланади. Виртуал активларни чиқариш тўғрисидаги маълумотлар миллий ва хорижий валютадаги виртуал активлар эмиссиясининг ягона давлат реестрига киритилади.54 53 2026 йил 1 июлдан бошлаб виртуал активлар савдоси операторининг (криптобиржа) минимал устав капитали Қирғиз Республикаси Президенти томонидан 300 млн сом (тахминан 3,43 млн АҚШ доллари) миқдорида белгиланди (ҚР Президентининг 2026 йил 13 мартдаги №112-сонли «Виртуал активлар савдоси операторининг минимал устав капитали миқдорини белгилаш тўғрисида»ги фармони). Виртуал активлар алмашинув операторлари учун минимал устав капитали миқдори аввалроқ Вазирлар Кабинети томонидан 40 млн сом (тахминан 460 минг АҚШ доллари) деб белгиланган эди. 2026 йилда қабул қилинган Виртуал активлар тўғрисидаги қонунга киритилган ўзгаришларга кўра, виртуал активлар алмашинув операторларининг устав капитали миқдори Қирғиз Республикаси Президенти томонидан белгиланиши лозимлиги қайд этилган, шу боис виртуал активлар алмашинув операторлари учун минимал устав капитали миқдори Президент томонидан бошқача миқдорда белгиланиши мумкинлиги истисно қилинмайди. 54 Виртуал активлар тўғрисидаги қонуннинг 5-моддаси, 3-қисми. | |||
|---|---|---|---|---|
| БИЗНЕС-КОМПАС | Қирғизистон бўйича ҳуқуқий маълумотнома Криптобиржа ташкил этилиши керак | |||
| акциядорлик жамияти шаклида. Виртуал активлар хизматларини кўрсатувчилар учун қонунчиликда устав капитали минимал миқдорига оид талаблар белгиланган. Минимал капитал миқдори амалга оширилаётган фаолият турига боғлиқ бўлиб, Қирғиз Республикаси Президенти томонидан белгиланади.53 11.5. Виртуал активларни эмиссия қилиш ва илк жойлаштириш Виртуал активларни эмиссия қилиш ва оммавий жойлаштириш Қирғиз Республикаси иқтисодий субъектлари томонидан қуйидаги мақсадларда амалга оширилиши мумкин: • инвестициялар ва қарз маблағларини жалб қилиш; • мулкка эгалик ҳуқуқларини ҳисобга олиш, алмашиш ва тасдиқлаш. Қирғиз Республикаси ҳудудида фақатгина кафолатланган виртуал активларни чиқаришга рухсат берилади. Виртуал активларни чиқариш ваколатли орган томонидан мажбурий давлат рўйхатидан ўтказилиши шарт. Виртуал активларни эмиссия қилиш, илк жойлаштириш ва айланиш тартиби Виртуал активлар тўғрисидаги қонун ва тегишли қонунчилик ҳужжатлари билан белгиланади. Виртуал активларни чиқариш тўғрисидаги маълумотлар миллий ва хорижий валютадаги виртуал активлар эмиссиясининг ягона давлат реестрига киритилади.54 53 2026 йил 1 июлдан бошлаб виртуал активлар савдоси операторининг (криптобиржа) минимал устав капитали Қирғиз Республикаси Президенти томонидан 300 млн сом (тахминан 3,43 млн АҚШ доллари) миқдорида белгиланди (ҚР Президентининг 2026 йил 13 мартдаги №112-сонли «Виртуал активлар савдоси операторининг минимал устав капитали миқдорини белгилаш тўғрисида»ги фармони). Виртуал активлар алмашинув операторлари учун минимал устав капитали миқдори аввалроқ Вазирлар Кабинети томонидан 40 млн сом (тахминан 460 минг АҚШ доллари) деб белгиланган эди. 2026 йилда қабул қилинган Виртуал активлар тўғрисидаги қонунга киритилган ўзгаришларга кўра, виртуал активлар алмашинув операторларининг устав капитали миқдори Қирғиз Республикаси Президенти томонидан белгиланиши лозимлиги қайд этилган, шу боис виртуал активлар алмашинув операторлари учун минимал устав капитали миқдори Президент томонидан бошқача миқдорда белгиланиши мумкинлиги истисно қилинмайди. 54 Виртуал активлар тўғрисидаги қонуннинг 5-моддаси, 3-қисми. |
11.6. Майнинг
Майнинг блокчейннинг фаолиятини таъминлаш ва тарқалган реестрда операцияларни тасдиқлаш бўйича тартибга солинган фаолият турини ифодалайди.
Қонунчилик қуйидагиларни назарда тутади:
Майнингни амалга ошириш учун Майнерлар рақамли реестрида рўйхатдан ўтиш ва тегишли сертификат олиш талаб этилади. Сертификат чекловсиз муддатга берилади.
Рўйхатдан ўтиш учун асосий талаблар қуйидагилардан иборат:
• майнинг ускуналарига эгалик қилиш;
• amalda bo‘lgan virtual aktiv hamyonining mavjudligi;
• elektr ta’minoti va xavfsizlik talablariga rioya qilinishi;
• yashirin mayningning yo‘qligi
shaxsiy tadbirkorlar tomonidan amalga oshiriladigan xususiy mayning;
yuridik shaxslar tomonidan amalga oshiriladigan sanoat mayningi.
Savollaringiz bormi?
Milliy investitsiya agentligiga savol bering — yuridik jihatlarni tushunishga yordam beramiz.
Materiallar Milliy investitsiya agentligi va Baker Tilly hamkorligida tayyorlangan, ma'lumot xarakteriga ega va yuridik maslahat hisoblanmaydi. Ma'lumotlar 2026 yil iyun holatiga mos keladi. Qaror qabul qilishdan oldin amaldagi normativ-huquqiy hujjatlarni tekshiring va MIA bilan maslahat qiling.