9. Energetyka

9.1. Podstawa prawna

Dla Republiki Kirgiskiej sektor energetyczny jest jednym z priorytetowych kierunków rozwoju. Wpływa na to kilka czynników: duży niewykorzystany potencjał energetyczny kraju (przede wszystkim dotyczy to energetyki wodnej i odnawialnych źródeł energii), obserwowany wzrost krajowego zużycia energii elektrycznej przy jednoczesnym zwiększaniu jej deficytu, zużycie niezbędnego sprzętu energetycznego z częstymi przeciążeniami i awariami, a także duże straty w sieciach energetycznych, wysoki stopień scentralizowania mocy generujących niezbędną energię, tworzący „kruchą” zależność od jednego lub kilku największych źródeł oraz brak pełnoprawnej alternatywy zastępczej lub rezerwy.

Mając na uwadze powyższe, państwo podejmuje różne działania mające na celu rozwiązanie istniejących problemów oraz stworzenie warunków do rozwoju energetyki, w tym poprzez budowę i uruchomienie odnawialnych źródeł energii (OZE), w tym obiektów małej energetyki.

Wśród podejmowanych kroków znajdują się również działania prawne, polegające na doskonaleniu istniejącej bazy ustawodawczej oraz wprowadzeniu różnych środków stymulujących rozwój energetyki. Dekretem Prezydenta Republiki Kirgiskiej z dnia 16 czerwca 2026 r. nr 212 od 1 lipca 2026 r. do 30 czerwca 2027 r. wprowadzono tymczasowe regulacje prawne stosunków społecznych w celu realizacji działań mających na celu stworzenie warunków do przyciągania inwestycji w sektorze OZE oraz zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego Republiki Kirgiskiej.

9.2. Przegląd regulacji sektora energetycznego

W Republice Kirgiskiej wytwarzanie energii elektrycznej jest oddzielone od przesyłu, dystrybucji i sprzedaży detalicznej. Głównymi uczestnikami sektora elektroenergetycznego są: organizacje wytwórcze - producenci lub importerzy energii elektrycznej; organizacje przesyłowe - firmy sieciowe/przesyłowe; oraz organizacje zaopatrujące w energię - firmy dystrybucyjne i sprzedażowe.

Produkcja, przesył, dystrybucja, sprzedaż, eksport i import energii elektrycznej i cieplnej podlegają licencjonowaniu i mogą być prowadzone wyłącznie na podstawie odpowiedniej wydanej licencji. Licencja nie jest wymagana tylko dla: (i) produkcji energii elektrycznej i cieplnej uzyskanej w wyniku wykorzystania OZE, (ii) produkcji energii elektrycznej i cieplnej z dowolnych źródeł na własne potrzeby (przy mocy do 1000 kW dla energii elektrycznej) oraz (iii) sprzedaży energii elektrycznej z mikroinstalacji.

System energetyczny Kirgistanu opiera się na zasobach hydroenergetycznych rzek, głównie rzeki Naryn. Największą produkcję energii elektrycznej w Kirgistanie zapewniają duże elektrownie wodne (takie jak Toktogulska, Kurpsajska, Taszkumyrska), które odpowiadają za do 85% produkcji. Pozostała część produkcji energii elektrycznej przypada na elektrownie cieplne (EC), elektrociepłownie (CHP) oraz odnawialne źródła energii (małe elektrownie wodne (MEW), elektrownie słoneczne i wiatrowe oraz inne rodzaje OZE). Chociaż elektrownie wodne dominują pod względem całkowitej rocznej produkcji, ich wydajność jest silnie uzależniona od sezonu i poziomu wody w zbiornikach. Latem elektrownie wodne pracują na maksimum, a zimą, gdy napływ wody spada, obciążenie elektrowni cieplnych/elektrociepłowni znacznie wzrasta, aby zapewnić ludności nie tylko energię elektryczną, ale i ciepło. OZE zajmują szybko rosnący udział w elektroenergetyce Kirgistanu, głównie dzięki wprowadzanym przez państwo środkom stymulującym rozwój OZE (w tym dzięki ulgom podatkowym, polityce taryfowej państwa oraz zwolnieniu z licencjonowania).

Sektor energetyczny Kirgistanu podlega specjalnemu regulowaniu taryf. Taryfy za energię elektryczną w Kirgistanie są regulowane przez państwo za pośrednictwem Departamentu ds. regulacji kompleksu paliwowo-energetycznego przy Ministerstwie Energetyki KR. Ceny są obecnie ustalane zgodnie ze Średnioterminową polityką taryfową, zaplanowaną na okres od 2025 do 2030 roku. Regulacja jest ściśle podzielona na dwie płaszczyzny: taryfy dla odbiorców końcowych (ludność i biznes) oraz taryfy za zakup energii od producentów OZE. Dla odbiorców końcowych obowiązuje zróżnicowany system taryf, które zależą od wielkości zużycia energii oraz sektora działalności. Dla producentów OZE państwo gwarantuje zakup całej tzw. „zielonej energii” pod warunkiem spełnienia ustalonych wymagań, jednak zasady kształtowania cen w ostatnich latach były reformowane w celu zmniejszenia obciążenia budżetu państwa. Obecnie w okresie zwrotu odpowiednich projektów taryfa, po której państwo kupuje energię od producentów OZE, jest powiązana ze średnią taryfą dla odbiorców końcowych, ale nie może przekraczać ustalonego przez Ministerstwo Energetyki KR górnego limitu. Duże i średnie projekty OZE są rozdzielane poprzez przetargi państwowe, czyli inwestorzy sami „konkurują”, kto zaoferuje państwu niższą i korzystniejszą cenę za swój kilowatogodzinę. Dla bardzo małych prywatnych instalacji (tzw. mikrogeneracja) zakup jest ustalony ściśle na poziomie średniej taryfy dla ludności. Ustawodawstwo KR pozwala również producentom OZE zawierać bezpośrednie umowy z dużymi odbiorcami komercyjnymi po wolnorynkowej cenie (jeśli istnieje taka możliwość).