8. Турак жай мүлкү жана курулуш

КУРУЛУШ

8.1. Кыймылдуу база

Кыргыз Республикасынын жер участкаларынын, кыймылсыз мүлк объекттеринин жана курулуш ишмердүүлүгүнүн укуктук режими жер, жарандык жана шаар куруу мыйзамдары менен жөнгө салынат.

8.2. Жердин менчигинин формалары

Кыргызстанда жер мамлекеттик, муниципалдык же жеке менчикте болушу мүмкүн. Мамлекеттик менчикте төмөнкүлөр бар:

• мамлекеттик жер пайдалануучуларга берилген жерлер;

• токой жана суу фондунун жерлери;

• өзгөчө корголуучу табигый аймактар;

• резервдеги жерлер;

• чек ара аймактары;

• Айыл чарба жерлеринин Мамлекеттик фонду;

• жайыттар;

• муниципалдык же жеке менчикке өткөрүлбөгөн башка жерлер;

Жайыттар, токойлор жана Айыл чарба жерлеринин Мамлекеттик фонду мамлекеттин өзгөчө менчигинде турат. 38

Муниципалдык менчикке кирген жерлерге калктуу пункттун аймагындагы, жеке же мамлекеттик менчикте эмес жерлер, ошондой эле жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары тарабынан жергиликтүү маанидеги маселелерди чечүү үчүн калктуу пункттун чегинен тышкары алынган жер участкалары кирет. Аларга башкаруу жана пайдалануу жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары тарабынан жүргүзүлөт.39

Жердин жеке менчилиги Кыргыз Республикасынын юридикалык жана жарандык жактарына таандык жер участкаларын билдирет.40

Жер пайдалануу бардык юридикалык жана жарандык жактар үчүн акы төлөнүүчү болуп саналат, мамлекеттик жана муниципалдык жер пайдалануучулардан башка,

бюджеттен каржыланган. 41

Жер кодексинин 4-беренесинин 1-бөлүгү. Жер кодексинин 5-беренеси. Жер кодексинин 6-беренеси. Жер кодексинин 10-беренесинин 1-бөлүгү.

8.3. Чет элдик жарандардын жер участкаларына болгон укуктары

Мыйзам чет элдик42 жарандык жана юридикалык жактарга жер участкаларын ээлик кылуу жана пайдалануу боюнча атайын эрежелерди белгилейт.

Чет элдик жарандарга жерлерди менчикке берүү жана өткөрүү Жер кодекси башкача карабаса, тыюу салынат. Ошол эле учурда чет элдик жарандар жер участкаларын мөөнөттүү (убактылуу) пайдалануу укугу менен (ижара) ала алышат.

Чет элдик жаран деп чет элдик катышуусу бар юридикалык жак, чет элдик жаран же жарандыгы жок адам түшүнүлөт, ал жер укуктук мамилелердин катышуучусу болуп саналат (Жер кодексинин 2-беренеси). Кайрылман - Кыргыз Республикасынын туруктуу жашоого көчүп келүүнү каалаган же көчүп келген, кайрылман статусун алган этникалык кыргыз, чет элдик жаран (жарандыгы жок адам) (Кыргыз Республикасынын 2007-жылдын 26-ноябрындагы № 175 «Кыргыз Республикасына көчүп келүүчү этникалык кыргыздарга мамлекеттик кепилдиктер жөнүндө» мыйзамынын 1-беренеси). Жер кодексинин 8-беренесинин 3-бөлүгү.

8.5. Курулуш объекттерин куруу

Курулуш жана турак жай объекттерин реконструкциялоо шаар куруу документациясына, курулуш нормаларына жана архитектура жана курулуш чөйрөсүндөгү мыйзамдар талаптарына ылайык жүргүзүлөт. Курулуш жүргүзүү укугу жер участогуна менчик укугу же пайдалануучу укугу бар адамдарга таандык.

Мыйзам чыгаруу курулуш объектинин максатына, аянтына, кабат санына жана категориясына жараша ар кандай уруксат берүү процедураларын карайт. Объекттин категориясына жараша процедура шаар куруу корутундусун алуу, инженер-техникалык шарттарды алуу, долбоордук документацияны макулдашуу, мамлекеттик экспертиза өткөрүү жана курулуш аяктаган объекттин шайкештигин баалоону камтышы мүмкүн.48

Кыргыз Республикасында имарат же курулушту сатып алган чет элдик жаран тиешелүү турак жай объекти жайгашкан жер участогун убактылуу (мөөнөттүү) пайдалануу укугун 50 жылга чейин, узартууга мүмкүнчүлүк менен алат. Андан кийин имарат же курулуш Кыргыз Республикасынын жаранына же кыргыз юридикалык жакка өтсө, жер участогуна менчик укугу жаңы ээси катары катталат.45

Чет элдик жарандар ошондой эле жер участктарын сервитут негизинде пайдаланууга укуктуу.46 Чет элдик жарандарга жер участктарын сатып алуу жана пайдалануу боюнча киргизилген чектөөлөр сервитут орнотуу менен байланышкан мамилелерге тиешелүү эмес.

сервитут орнотуу.47

8.4. Турак жай объекттерин мамлекеттик каттоо

Турак жай мүлкү боюнча укуктар жана алар менен болгон келишимдер мамлекеттик каттоодон өтүүгө тийиш. Мамлекеттик каттоо турак жай мүлкү боюнча укуктардын Бирдиктүү мамлекеттик реестрине маалыматтарды киргизүү жолу менен жүргүзүлөт. Каттоо Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин алдындагы Жер ресурстары, кадастр, геодезия жана картография мамлекеттик агенттиги тарабынан жергиликтүү каттоо органдары системасы аркылуу жүргүзүлөт.

Жер кодексинин 8-беренесинин 6-бөлүгү. Сервитут - бул башка адамдын менчигинде же пайдалануусундагы жер участогун чектелген максатта пайдалануу укугу (Жер кодексинин 2-беренесинин 67-пункту; Жер кодексинин 8-беренесинин 7-бөлүгү). Курулуш, архитектура жана турак жай-коммуналдык чарба министрлигинин 2025-жылдын 2-июлундагы № 93-нпа буйругу менен бекитилген турак жай объекттерин долбоорлоо, куруу жана башка өзгөртүүлөрдү жүргүзүү, ошондой эле курулуш аяктаган объекттердин шайкештигин баалоо боюнча документтерди берүү тартиби жөнүндө жобону караңыз.