11.1. Құқықтық база
Қырғыз Республикасы Орталық Азиядағы виртуалды активтерді арнайы реттеуді енгізген алғашқы елдердің бірі болып табылады. Заңнама виртуалды активтерді жасау, шығару, сақтау және айналымға енгізу кезінде туындайтын қатынастарды, сондай-ақ виртуалды активтер нарығы қатысушыларының қызметін реттейді.
| Негізгі заң | Қырғыз Республикасының 2022 жылғы 21 қаңтардағы № 12 «Виртуалды активтер туралы» заңы (бұдан әрі – Виртуалды активтер туралы заң) |
|---|---|
| Уәкілетті орган | Қырғыз Республикасының Президенті жанындағы Виртуалды активтер және блокчейн технологиялары жөніндегі Ұлттық агенттік (НАВА) |
Виртуалды актив – бұл құны бар және құндылықтың цифрлық көрінісі және/немесе мүліктік және/немүліктік құқықтарды куәландыратын құрал болып табылатын электрондық-сандық формадағы деректер жиынтығы. Виртуалды активтер таратылған тіркеу технологиясы немесе ұқсас технологияларды пайдалана отырып жасалады, сақталады және айналымға енгізіледі.
Заңнамаға сәйкес:
• виртуалды актив азаматтық құқықтардың тәуелсіз объектісі бола алады;
• виртуалды актив мүліктік және немүліктік құқықтарды, соның ішінде басқа азаматтық құқық объектілеріне талап ету құқықтарын куәландыра алады;
• виртуалды активтер төлем құралы болып табылмайды;
• виртуалды активтер ақша бірлігі (валюта) болып табылмайды;
• виртуалды активтер бағалы қағаздар болып табылмайды.
Заңнама сондай-ақ келесі виртуалды активтердің жеке түрлерін қарастырады:
• стейблкоиндер;
• цифрлық токендер;
• нақты активтермен қамтамасыз етілген токендер (Real World Asset Token - RWA Token).
11.2. Мемлекеттік реттеу
2025-2026 жылдары Қырғызстанда виртуалды активтер және блокчейн технологиялары нарығын мемлекеттік реттеу жүйесі реформаланды.
2026 жылы виртуалды активтер саласындағы саясатты жүзеге асыру және реттеу бойынша арнайы уәкілетті орган – Қырғыз Республикасының Президенті жанындағы Виртуалды активтер және блокчейн технологиялары жөніндегі Ұлттық агенттік (НАВА) анықталды. НАВА мемлекеттік саясатты әзірлеу және жүзеге асыру, реттеу және лицензиялау, рұқсат беру құжаттарын беру, виртуалды активтер шығарылымдарын мемлекеттік тіркеу, мемлекеттік тіркеулерді жүргізу қызметтерін жүзеге асырады,
сонымен қатар виртуалды активтер нарығын реттейтін субъекттерге ықпал ету шараларын қолдану.
Қырғыз Республикасының Президенті жанында виртуалды активтер мен блокчейн технологиялары саласын дамыту жөніндегі Ұлттық кеңес жұмыс істейді, ол мемлекеттік саясатты үйлестіру және саланы дамыту бойынша ұсыныстар әзірлеумен айналысады.
Заңнама виртуалды активтер саласындағы инновациялық өнімдер мен технологияларды арнайы шарттарда бақылаудағы ортада сынау үшін арнайы реттеуші режимдерді (реттеуші құмқораптарды) құру мүмкіндігін қарастырады.
11.3. Реттелетін қызмет түрлері
Виртуалды активтер саласындағы келесі қызмет түрлері реттелетін қызметтер болып танылады:
• майнинг;
• виртуалды активтерді, оның ішінде стейблкоиндер мен ұлттық немесе шетел валютасындағы RWA Token-ді эмиссиялау (шығару) және бастапқы орналастыру;;
• виртуалды активтер қызметтерін көрсетушілердің қызметі.
11.4. Виртуалды активтер қызметтерін көрсетушілер
Виртуалды активтер қызметтерін көрсетуші тек Қырғыз Республикасының аумағында тіркелген және лицензия негізінде тиісті қызметті жүзеге асыратын заңды тұлға болуы мүмкін.
Виртуалды активтерге қатысты негізгі қызмет түрлеріне мыналар жатады:
• виртуалды активтерді сатып алу және сату (алмасу);
• виртуалды активтер арасында алмасу;
• виртуалды активтерді аудару;
• виртуалды активтерді сақтау, басқару және бақылау;
• эмитенттің виртуалды активтерін бастапқы орналастыру және (немесе) сату бойынша қаржылық қызметтер көрсету.
Виртуалды активтер саудасының операторы (криптобиржа) және виртуалды активтер алмасу операторы виртуалды активтер қызметтерін көрсетушілер болып табылады және лицензия негізінде қызмет атқарады.
Сонымен қатар:
криптобиржа виртуалды активтермен мәмілелерді электрондық сауда платформасы арқылы ұйымдастырады;
виртуалды активтер алмасу операторы өз атынан виртуалды активтерді сатып алу, сату және алмасу қызметін жүзеге асырады.
| БИЗНЕС-КОМПАС | Қырғызстанға арналған құқықтық анықтамалық Криптобиржа акционерлік қоғамның ұйымдық-құқықтық нысанында құрылуы тиіс. Виртуалды активтер қызметін көрсетушілерге заңнамада жарғылық капиталдың минималды мөлшеріне қойылатын талаптар белгіленген. Минималды капитал мөлшері жүзеге асырылатын қызмет түріне байланысты және Қырғыз Республикасы Президентімен анықталады.53 11.5. Виртуалды активтерді эмиссиялау және бастапқы орналастыру Виртуалды активтерді эмиссиялау және жария орналастыру Қырғыз Республикасы субъектілері тарапынан келесі мақсаттарда жүзеге асырылуы мүмкін: • инвестициялар мен қарыз қаражаттарын тарту; • мүлікке меншік құқығын есепке алу, айырбастау және растау. Қырғыз Республикасы аумағында тек қамтамасыз етілген виртуалды активтерді шығару рұқсат етіледі. Виртуалды активтерді шығару міндетті түрде уәкілетті органда мемлекеттік тіркеуден өтуі тиіс. Виртуалды активтерді эмиссиялау, бастапқы орналастыру және айналым тәртібі Виртуалды активтер туралы заң және сәйкес төменгі нормативтік актілермен анықталады. Виртуалды активтер шығарылымдары туралы мәліметтер ұлттық және шетел валютасындағы виртуалды активтер эмиссияларының бірыңғай мемлекеттік реестріне енгізіледі.54 53 2026 жылғы 1 шілдеден бастап виртуалды активтер сауда операторларының (криптобиржалардың) минималды жарғылық капиталы Қырғыз Республикасы Президентімен 300 млн сом (шамамен 3,43 млн АҚШ доллары) мөлшерінде белгіленді (Қырғыз Республикасы Президентінің 2026 жылғы 13 наурыздағы №112 «Виртуалды активтер сауда операторларының жарғылық капиталының минималды мөлшерін белгілеу туралы» Жарлығы). Виртуалды активтер айырбастау операторлары үшін минималды жарғылық капитал мөлшері бұған дейін Министрлер Кабинетімен 40 млн сом (шамамен 460 мың АҚШ доллары) деп анықталған. 2026 жылы Виртуалды активтер туралы заңға енгізілген өзгерістерге сәйкес, виртуалды активтер айырбастау операторларының жарғылық капиталының мөлшері Қырғыз Республикасы Президентімен анықталуы тиіс, сондықтан виртуалды активтер айырбастау операторлары үшін минималды жарғылық капитал мөлшері Президентпен басқа мөлшерде белгіленуі мүмкін. 54 Виртуалды активтер туралы заңның 5-бабының 3-тармағы. | |||
|---|---|---|---|---|
| БИЗНЕС-КОМПАС | Қырғызстанға арналған құқықтық анықтамалық Криптобиржа ұйымдық-құқықтық нысанда құрылуы тиіс | |||
| акционерлік қоғам. Виртуалды активтер қызметін көрсетушілерге заңнамада жарғылық капиталдың минималды мөлшеріне қойылатын талаптар белгіленген. Минималды капитал мөлшері жүзеге асырылатын қызмет түріне байланысты және Қырғыз Республикасы Президентімен анықталады.53 11.5. Виртуалды активтерді эмиссиялау және бастапқы орналастыру Виртуалды активтерді эмиссиялау және жария орналастыру Қырғыз Республикасы субъектілері тарапынан келесі мақсаттарда жүзеге асырылуы мүмкін: • инвестициялар мен қарыз қаражаттарын тарту; • мүлікке меншік құқығын есепке алу, айырбастау және растау. Қырғыз Республикасы аумағында тек қамтамасыз етілген виртуалды активтерді шығару рұқсат етіледі. Виртуалды активтерді шығару міндетті түрде уәкілетті органда мемлекеттік тіркеуден өтуі тиіс. Виртуалды активтерді эмиссиялау, бастапқы орналастыру және айналым тәртібі Виртуалды активтер туралы заң және сәйкес төменгі нормативтік актілермен анықталады. Виртуалды активтер шығарылымдары туралы мәліметтер ұлттық және шетел валютасындағы виртуалды активтер эмиссияларының бірыңғай мемлекеттік реестріне енгізіледі.54 53 2026 жылғы 1 шілдеден бастап виртуалды активтер сауда операторларының (криптобиржалардың) минималды жарғылық капиталы Қырғыз Республикасы Президентімен 300 млн сом (шамамен 3,43 млн АҚШ доллары) мөлшерінде белгіленді (Қырғыз Республикасы Президентінің 2026 жылғы 13 наурыздағы №112 «Виртуалды активтер сауда операторларының жарғылық капиталының минималды мөлшерін белгілеу туралы» Жарлығы). Виртуалды активтер айырбастау операторлары үшін минималды жарғылық капитал мөлшері бұған дейін Министрлер Кабинетімен 40 млн сом (шамамен 460 мың АҚШ доллары) деп анықталған. 2026 жылы Виртуалды активтер туралы заңға енгізілген өзгерістерге сәйкес, виртуалды активтер айырбастау операторларының жарғылық капиталының мөлшері Қырғыз Республикасы Президентімен анықталуы тиіс, сондықтан виртуалды активтер айырбастау операторлары үшін минималды жарғылық капитал мөлшері Президентпен басқа мөлшерде белгіленуі мүмкін. 54 Виртуалды активтер туралы заңның 5-бабының 3-тармағы. |
11.6. Майнинг
Майнинг блокчейннің жұмысын қамтамасыз ету және таратылған тіркеудегі операцияларды растау бойынша реттелетін қызмет түрін білдіреді.
Заңнамада қарастырылған:
Майнингті жүзеге асыру үшін Майнерлердің сандық реестрінде тіркелу және сәйкес сертификат алу қажет. Сертификат шексіз мерзімге беріледі.
Тіркеу үшін негізгі талаптар:
• майнинг жабдығының меншікте болуы;
• виртуалды активтің қолданыстағы әмиянының болуы;
• электрмен жабдықтау және қауіпсіздік талаптарының сақталуы;
• жасырын майнингтің болмауы
жеке кәсіпкерлер жүзеге асыратын жеке майнинг;
заңды тұлғалар жүзеге асыратын өнеркәсіптік майнинг.
Сұрақтарыңыз бар ма?
Ұлттық инвестициялар агенттігіне сұрақ қойыңыз — құқықтық аспектілерді түсінуге көмектесеміз.
Материалдар Ұлттық инвестициялар агенттігі мен Baker Tilly бірлесіп дайындалған, ақпараттық сипатта және құқықтық кеңес емес. Деректер 2026 жылғы маусымға сәйкес өзекті. Шешім қабылдамас бұрын қолданыстағы нормативтік құқықтық актілермен салыстырыңыз және Ұлттық инвестициялар агенттігімен кеңесіңіз.