MALİ
İNVESTİSİYA
“TAMÇI” ƏRAZİSİ
13.1. Hüquqi baza
“Tamçı” Xüsusi Maliyyə İnvestisiya Ərazisi (XMİƏ “Tamçı”) 2025-ci ildə 10 iyul 2025-ci il tarixli, № 136 saylı Qırğız Respublikasının “Xüsusi hüquqi rejim və statusa malik “Tamçı” Xüsusi Maliyyə İnvestisiya Ərazisi haqqında” Qanunu ilə yaradılmışdır (bundan sonra – XMİƏ haqqında Qanun).
| Əsas qanun | Qırğız Respublikasının 10 iyul 2025-ci il tarixli, № 136 saylı “Xüsusi hüquqi rejim və statusa malik “Tamçı” Xüsusi Maliyyə İnvestisiya Ərazisi haqqında” Qanunu |
|---|---|
| İdarəetmə orqanları | İdarə heyəti, idarəetmə şirkəti, qeydiyyatçı, maliyyə tənzimləyicisi, Beynəlxalq Mübahisələrin Həlli Mərkəzi |
XMİƏ “Tamçı” Qırğızıstanın İssık-Kul vilayətinin ərazisinin bir hissəsini təşkil edir və burada sahibkarlıq və investisiya fəaliyyəti üçün xüsusi hüquqi rejim tətbiq olunur. Bu ərazinin yaradılmasının məqsədləri aşağıdakılardır:
XMİƏ “Tamçı” ərazisi İssık-Kul vilayətinin İssık-Kul rayonunun Şayıbek Ata və Toru-Aygır-Tamçı aiyl okruqlarında yerləşən ümumi sahəsi 5 964,73 ha olan dörd torpaq sahəsini əhatə edir.55
Qırğız Respublikasının Prezidenti tərəfindən 7 noyabr 2025-ci il tarixli, № 305 saylı “Xüsusi hüquqi rejim və statusa malik “Tamçı” Xüsusi Maliyyə İnvestisiya Ərazisinin sərhədlərinin müəyyən edilməsi haqqında” fərman.
iqtisadiyyatın inkişafı
Qırğız Respublikasının;
investorların (o cümlədən xarici) hüquq və qanuni maraqlarının qorunmasının təmin edilməsi
интересов инвесторов (включая иностранных)
investisiya
mühitinin yaxşılaşdırılması
istehsalın, nəqliyyat
infrastrukturunun, turizmin yaradılması və inkişafı
və sanatoriya-kurort
sahəsi
cəlb etmək
investisiyalar
digər məqsədlər, SƏFİT haqqında Qanunda müəyyən edilmiş
13.2. Xüsusi hüquqi rejim
"Tamçı" SƏFİT-in əsas xüsusiyyətlərindən biri xüsusi hüquqi rejimdir ki, bu da "Tamçı" SƏFİT-in aktları vasitəsilə müəyyən fəaliyyət sahələrinin müstəqil tənzimləmə sisteminin yaradılmasını nəzərdə tutur.
"Tamçı" SƏFİT-in aktları idarəetmə şirkəti tərəfindən qəbul edilir və SƏFİT ərazisində məcburi qüvvəyə malikdir. Onlar aşağıdakıları tənzimləyə bilər:
• "Tamçı" SƏFİT-də hüquqi və fiziki şəxslərin təsis edilməsi, qeydiyyatı, fəaliyyətinin həyata keçirilməsi, həmçinin subyektlərin statusu, sahibkarlıq fəaliyyətinin aparılması şərtləri;
• "Tamçı" SƏFİT-də idarəetmə orqanlarının və digər idarəetmə orqanlarının yaradılması, idarə olunması, fəaliyyət göstərməsi, səlahiyyətləri və vəzifələri;
• bank, maliyyə, sığorta, broker fəaliyyəti, o cümlədən virtual aktivlər sahəsində və digər fəaliyyət növləri, belə fəaliyyət göstərməyə hüququ olan şəxslərə tələblərin müəyyən edilməsi;
• İngilis hüquq sisteminin normalarının və prinsiplərinin, həmçinin ümumi hüquq sisteminə aid digər yurisdiksiyaların SƏFİT haqqında Qanunda göstərilən münasibətlərə tətbiqi;
• "Tamçı" SƏFİT-in fəaliyyəti ilə bağlı digər məsələlər.
| BİZNES-KOMPAS | Qırğızıstan üzrə hüquqi bələdçi "Tamçı" SƏFİT ərazisində müəyyən münasibət kateqoriyaları SƏFİT aktları ilə tənzimlənir, əgər həmin münasibətlərin tərəfləri arasında başqa razılaşma yoxdursa. Bunlara xüsusilə aşağıdakılar daxildir: • mülki hüquqi münasibətlər;56 • əmək münasibətləri; • maliyyə münasibətləri; • əmək münasibətləri; • idarəetmə orqanları tərəfindən malların, işlərin və xidmətlərin satın alınması prosedurları. SƏFİT aktları İngilis hüquq sisteminin prinsiplərinə, ümumi hüquq sisteminə aid digər yurisdiksiyalara, həmçinin aparıcı dünya maliyyə mərkəzləri və xüsusi hüquqi rejimə malik azad zonaların standartlarına əsaslanmalıdır. 61 56 O cümlədən "Tamçı" SƏFİT subyektlərində iştirakla bağlı münasibətlər, hansı ki, təşkilatlar və (və ya) onların idarə olunmasıdır. | |||
|---|---|---|---|---|
| BİZNES-KOMPAS | Qırğızıstan üzrə hüquqi istinad kitabı | |||
| SFT "Tamçı" ərazisində müəyyən münasibət kateqoriyaları SFT aktları ilə tənzimlənir, əgər bu münasibətlərin tərəfləri arasında başqa razılaşma yoxdursa. Bunlara xüsusilə daxildir: • mülki hüquqi münasibətlər;56 • əmək münasibətləri; • maliyyə münasibətləri; • əmək münasibətləri; • idarəetmə orqanları tərəfindən malların, işlərin və xidmətlərin satın alınması prosedurları. SFT aktları İngilis hüquq sisteminin prinsiplərinə, ümumi hüquq sisteminə daxil olan digər yurisdiksiyalara, eləcə də aparıcı dünya maliyyə mərkəzləri və xüsusi hüquqi rejimə malik azad zonaların standartlarına əsaslanmalıdır. 61 56 O cümlədən SFT "Tamçı" subyektlərində iştirakla bağlı münasibətlər, hansı ki, təşkilatlar və (və ya) onların idarə olunmasıdır. |
Qırğızıstan Respublikasının qanunvericiliyi SFT "Tamçı" ərazisində aşağıdakı qaydada tətbiq olunur:
• SFT "Tamçı" maliyyə institutlarına "Qiymətli kağızlar bazarı haqqında", "Virtual aktivlər haqqında", "Banklar və bank fəaliyyəti haqqında" qanunlar tətbiq olunmur, idarəetmə orqanlarına isə "Məhv olma (iflas) haqqında" qanun tətbiq edilmir; əmək münasibətləri;
• SFT "Tamçı" subyektlərinin lisenziyalaşdırılması qaydası SFT haqqında qanunla tənzimlənir;
• Qırğızıstan Respublikasının bir sıra kodeksləri və qanunları57 yalnız SFT haqqında qanun və ondan irəli gələn aktlarla tənzimlənməyən və onlara zidd olmayan hissələrdə tətbiq olunur;
• SFT haqqında qanun ilə konstitusiya qanunu və ya kodeks arasında ziddiyyət olduqda, SFT haqqında qanuna üstünlük verilir.
• SFT "Tamçı" aktları normativ hüquqi aktlar kimi təsnif edilir.
Torpaq kodeksi, Mülki kodeks, Mülki prosessual kodeks, Vergi olmayan gəlirlər haqqında kodeks, Əmək kodeksi, Vergi kodeksi, "Normativ hüquqi aktlar haqqında", "Banklar və bank fəaliyyəti haqqında", "Dövlət satınalmaları haqqında", "Lisenziya və icazə sistemi haqqında", "Qiymətli kağızlar bazarı haqqında", "Virtual aktivlər haqqında", "Xarici miqrasiya haqqında", "Xarici əmək miqrasiyası haqqında", "Məhv olma (iflas) haqqında" qanunlar daxil olmaqla.
13.3. SFT "Tamçı" subyektləri
SFT "Tamçı" ərazisində fəaliyyət göstərmək və onun üstünlüklərindən istifadə etmək üçün fiziki və hüquqi şəxslər SFT "Tamçı" subyekti statusu almalıdırlar.
SFT subyektləri fiziki və hüquqi şəxslər, o cümlədən SFT "Tamçı" ərazisində müəyyən qaydada qeydiyyatdan keçmiş və zərurət olduqda müvafiq lisenziyalar almış xarici şəxslər ola bilərlər.
Qanun həmçinin Qırğızıstan Respublikasının dövlət orqanlarının və yerli özünüidarə orqanlarının SFT "Tamçı" və onun subyektlərinin fəaliyyətinə müdaxiləsini SFT haqqında qanunla verilmiş səlahiyyətlər çərçivəsində qadağan edir.
SFT "Tamçı" ərazisində icazə verilən fəaliyyət növlərinin ətraflı siyahısı SFT haqqında qanunun 16-cı maddəsində nəzərdə tutulub.
13.4. İcazə verilən fəaliyyət növləri
"Tamçı" SFTİ ərazisində geniş çeşidli kommersiya fəaliyyətlərinin həyata keçirilməsinə icazə verilir, o cümlədən:58 SFTİ haqqında Qanun "Tamçı" SFTİ ərazisində bankların, kriptobankların, fond, valyuta və kriptovalyuta birjalarının, brokerlərin və digər maliyyə institutlarının yaradılmasına da imkan verir.
SFTİ ərazisində maliyyə fəaliyyətinin tənzimlənməsi üçün lisenziyalaşdırma və nəzarəti həyata keçirən müstəqil maliyyə tənzimləyicisi yaradılır, o cümlədən virtual aktivlərlə bağlı fəaliyyət.
maliyyə, bank və investisiya fəaliyyəti
aktivlərin və investisiya fondlarının idarə olunması
virtual aktivlər sahəsində fəaliyyət
sığorta və təkrar sığorta
maliyyə bazarlarında fəaliyyət
layihə və korporativ maliyyələşdirmə
islam bankçılığı və maliyyələşdirmə;
qiymətli metallar əməliyyatları
qanunvericiliklə qadağan olunmayan digər kommersiya fəaliyyətləri58
13.6. Viza və miqrasiya rejimi
"Tamçı" SFTİ subyektlərinin xarici işçiləri, idarəetmə orqanlarının işçiləri və onların ailə üzvləri üçün xüsusi viza və miqrasiya rejimi nəzərdə tutulub.
Əsas xüsusiyyətlər aşağıdakılardır:
• beş ilədək müddətə və uzadılma imkanı ilə xüsusi vizaların verilməsi;
• giriş və çıxışın sadələşdirilmiş qaydası;
• iş icazəsi almadan xarici işçi qüvvəsinin cəlb olunması.
"Issıq-Kul" beynəlxalq hava limanında "dual-gate system" (ikiqat keçid sistemi) fəaliyyət göstərəcək, bu sistem "Tamçı" SFTİ ərazisinə birbaşa girişə imkan verəcək, Qırğız Respublikasının digər ərazilərinə çıxış olmadan. Bundan əlavə, qanunvericilik SFTİ ərazisində 96 saata qədər vizasız qalma imkanını təmin edir.59
2022-ci il 18 yanvar tarixli, № 3 saylı Qırğız Respublikası Vergi Məcəlləsinin 64-cü fəsli.
13.5. Vergi, gömrük və valyuta rejimi
SFİT «Tamçı»-nın əsas xüsusiyyətləri aşağıdakılardır:
• xüsusi vergi rejimi, SFİT haqqında Qanunun qüvvəyə mindiyi gündən etibarən 49 il müddətinə bütün növ vergilərdən azad olunmanı nəzərdə tutur;59
• xarici valyutanın və virtual aktivlərin sərbəst dövriyyəsi; • SFİT «Tamçı» ərazisinin bütün sahəsində sərbəst gömrük zonası gömrük prosedurunun tətbiqi; • tərəflərin razılığı ilə istənilən valyutada hesablaşmaların həyata keçirilməsi imkanı.
| BİZNES-KOMPAS | Qırğızıstan üzrə hüquqi bələdçi 13.7. Beynəlxalq mübahisələrin həlli mərkəzi SFİT «Tamçı» ərazisində mülki və kommersiya mübahisələrinin həlli üçün Qırğızıstan Respublikasının məhkəmə sisteminə daxil olmayan Beynəlxalq mübahisələrin həlli mərkəzi (BMHM) yaradılır. BMHM aşağıdakılardan ibarətdir: Arbitraj komitəsi, alternativ mübahisələrin həlli mərkəzi daxil olmaqla mübahisələrin həlli mərkəzi BMHM-nin xüsusi yurisdiksiyasına SFİT subyektləri, idarəetmə orqanları və SFİT ərazisində fəaliyyət göstərən digər iştirakçılar arasında mülki və kommersiya mübahisələri daxildir. Tərəflərin razılığı ilə BMHM-ə SFİT ərazisində fəaliyyətlə birbaşa əlaqəli olmayan digər mülki və kommersiya mübahisələri də təqdim edilə bilər. BMHM-nin fəaliyyəti İngilis hüquq sisteminin prinsipləri və aparıcı beynəlxalq kommersiya məhkəmələri və mübahisələrin həlli mərkəzlərinin standartları əsasında qurulub. 65 | |||
|---|---|---|---|---|
| BİZNES-KOMPAS | Qırğızıstan üzrə hüquqi bələdçi | |||
| 13.7. Beynəlxalq mübahisələrin həlli mərkəzi SFİT «Tamçı» ərazisində mülki və kommersiya mübahisələrinin həlli üçün Qırğızıstan Respublikasının məhkəmə sisteminə daxil olmayan Beynəlxalq mübahisələrin həlli mərkəzi (BMHM) yaradılır. BMHM aşağıdakılardan ibarətdir: Arbitraj komitəsi, alternativ mübahisələrin həlli mərkəzi daxil olmaqla mübahisələrin həlli mərkəzi BMHM-nin xüsusi yurisdiksiyasına SFİT subyektləri, idarəetmə orqanları və SFİT ərazisində fəaliyyət göstərən digər iştirakçılar arasında mülki və kommersiya mübahisələri daxildir. Tərəflərin razılığı ilə BMHM-ə SFİT ərazisində fəaliyyətlə birbaşa əlaqəli olmayan digər mülki və kommersiya mübahisələri də təqdim edilə bilər. BMHM-nin fəaliyyəti İngilis hüquq sisteminin prinsipləri və aparıcı beynəlxalq kommersiya məhkəmələri və mübahisələrin həlli mərkəzlərinin standartları əsasında qurulub. 65 |
Həmçinin baxın
Sualınız qalıbmı?
Milli İnvestisiya Agentliyinə sual verin — hüquqi aspektləri anlamaqda kömək edək.
Materiallar Milli İnvestisiya Agentliyi və Baker Tilly tərəfindən hazırlanmışdır, informasiya xarakterlidir və hüquqi məsləhət deyil. Məlumatlar 2026-cı ilin iyun ayına aiddir. Qərar qəbul etməzdən əvvəl qüvvədə olan normativ hüquqi aktlarla tanış olun və NAİ ilə məsləhətləşin.