11.1. Hüquqi baza
Qırğız Respublikası Mərkəzi Asiyanın ilk ölkələrindən biridir ki, virtual aktivlərin xüsusi tənzimlənməsini tətbiq etmişdir. Qanunvericilik virtual aktivlərin yaradılması, buraxılması, saxlanması və dövriyyəsi zamanı yaranan münasibətləri, həmçinin virtual aktivlər bazarının iştirakçılarının fəaliyyətini tənzimləyir.
| Əsas qanun | Qırğız Respublikasının 21 yanvar 2022-ci il tarixli № 12 saylı “Virtual aktivlər haqqında” Qanunu (bundan sonra – Virtual aktivlər haqqında Qanun) |
|---|---|
| Səlahiyyətli orqan | Qırğız Respublikasının Prezidenti yanında Virtual Aktivlər və Blokçeyn Texnologiyaları üzrə Milli Agentlik (НАВА) |
Virtual aktiv elektron-rəqəmsal formada olan, dəyəri olan və qiymətin rəqəmsal ifadəsi və/və ya əmlak və/və ya qeyri-əmlak hüquqlarının təsdiqi vasitəsi olan məlumatlar toplusudur. Virtual aktivlər paylanmış reyestrlər texnologiyası və ya oxşar texnologiyalar istifadə edilməklə yaradılır, saxlanılır və dövriyyədə olur.
Qanunvericiliyə uyğun olaraq:
• virtual aktiv mülki hüquqların müstəqil obyekti ola bilər;
• virtual aktiv mülki hüquqların digər obyektlərinə tələb hüquqları da daxil olmaqla, əmlak və qeyri-əmlak hüquqlarını təsdiq edə bilər;
• virtual aktivlər ödəniş vasitəsi deyildir;
• virtual aktivlər pul vahidi (valyuta) deyildir;
• virtual aktivlər qiymətli kağızlar deyildir.
Qanunvericilik həmçinin aşağıdakı virtual aktiv növlərini nəzərdə tutur:
• stabilkoinlər;
• rəqəmsal tokenlər;
• real aktivlərlə təmin olunmuş tokenlər (Real World Asset Token - RWA Token).
11.2. Dövlət tənzimlənməsi
2025-2026-cı illərdə Qırğızıstanda virtual aktivlər və blokçeyn texnologiyaları bazarının dövlət tənzimləmə sistemi islah edilmişdir.
2026-cı ildə virtual aktivlər sahəsində siyasətin həyata keçirilməsi və tənzimlənməsi üzrə ixtisaslaşmış səlahiyyətli orqan – Qırğız Respublikasının Prezidenti yanında Virtual Aktivlər və Blokçeyn Texnologiyaları üzrə Milli Agentlik (НАВА) müəyyən edilmişdir. НАВА dövlət siyasətinin hazırlanması və həyata keçirilməsi, tənzimləmə və lisenziyalaşdırma, icazə sənədlərinin verilməsi, virtual aktivlərin buraxılışlarının dövlət qeydiyyatı, dövlət reyestrlərinin aparılması işlərini həyata keçirir,
həmçinin virtual aktivlər bazarının tənzimlənən subyektlərinə təsir tədbirlərinin tətbiqi.
Qırğız Respublikasının Prezidenti yanında həmçinin virtual aktivlər və blokçeyn texnologiyaları sahəsinin inkişafı üzrə Milli Şura fəaliyyət göstərir, dövlət siyasətinin koordinasiyasını və sahənin inkişafı üzrə təkliflərin hazırlanmasını həyata keçirir.
Qanunvericilik virtual aktivlər sahəsində innovativ məhsul və texnologiyaların xüsusi şərtlərlə nəzarət olunan mühitdə sınaqdan keçirilməsi üçün xüsusi tənzimləyici rejimlərin (tənzimləyici qum qutuları) yaradılmasını nəzərdə tutur.
11.3. Tənzimlənən fəaliyyət növləri
Aşağıdakı fəaliyyət növləri virtual aktivlər sahəsində tənzimlənən fəaliyyət kimi tanınır:
• mədənçilik (mayninq);
• virtual aktivlərin emissiyası (buraxılışı) və ilkin yerləşdirilməsi, o cümlədən stabilkoinlər və milli və ya xarici valyutada RWA Token;
• virtual aktivlər xidmət təminatçılarının fəaliyyəti.
11.4. Virtual aktivlər xidmət təminatçıları
Virtual aktivlər xidmət təminatçısı yalnız Qırğız Respublikası ərazisində qeydiyyatdan keçmiş və müvafiq lisenziya əsasında fəaliyyət göstərən hüquqi şəxs ola bilər.
Virtual aktivlərlə əlaqəli əsas xidmət növlərinə aşağıdakılar daxildir:
• virtual aktivlərin alınması və satışı (mübadiləsi);
• virtual aktivlər arasında mübadilə;
• virtual aktivlərin köçürülməsi;
• virtual aktivlərin saxlanması, idarə olunması və nəzarəti;
• emitentin virtual aktivlərinin ilkin yerləşdirilməsi və (və ya) satışı ilə əlaqəli maliyyə xidmətlərinin göstərilməsi.
Virtual aktivlərin ticarət operatoru (kriptobirja) və virtual aktivlərin mübadilə operatoru virtual aktivlər xidmət təminatçılarıdır və fəaliyyətlərini lisenziya əsasında həyata keçirirlər.
Bununla belə:
kriptobirja virtual aktivlərlə əməliyyatların elektron ticarət platforması vasitəsilə təşkilini həyata keçirir;
virtual aktivlərin mübadilə operatoru öz adından virtual aktivlərin alınması, satışı və mübadiləsini həyata keçirir.
| BİZNES-KOMPAS | Qırğızıstan üzrə hüquqi bələdçi Kripto birjası səhmdar cəmiyyəti hüquqi-formasında yaradılmalıdır. Virtual aktivlər xidmət təminatçıları üçün qanunvericilikdə minimal nizamnamə kapitalı tələbləri müəyyən edilmişdir. Minimal kapitalın həcmi həyata keçirilən fəaliyyət növündən asılıdır və Qırğız Respublikasının Prezidenti tərəfindən müəyyən edilir.53 11.5. Virtual aktivlərin emissiyası və ilkin yerləşdirilməsi Virtual aktivlərin emissiyası və ictimai yerləşdirilməsi Qırğızıstan Respublikasının iqtisadi subyektləri tərəfindən aşağıdakı məqsədlərlə həyata keçirilə bilər: • investisiyaların və kredit vəsaitlərinin cəlb edilməsi; • mülkiyyət hüquqlarının uçotu, mübadiləsi və təsdiqi. Qırğızıstan Respublikasının ərazisində yalnız təmin edilmiş virtual aktivlərin buraxılışı mümkündür. Virtual aktivlərin buraxılışı səlahiyyətli orqan tərəfindən dövlət qeydiyyatından keçməlidir. Virtual aktivlərin emissiyası, ilkin yerləşdirilməsi və dövriyyəsinin qaydası Virtual aktivlər haqqında Qanun və müvafiq normativ aktlarla müəyyən edilir. Virtual aktivlərin buraxılışları barədə məlumatlar həm milli, həm də xarici valyutada Virtual aktivlərin emissiyalarının vahid dövlət reyestrinə daxil edilir.54 53 2026-cı il 1 iyul tarixindən etibarən virtual aktivlər ticarət operatorunun (kripto birjası) minimal nizamnamə kapitalı Qırğız Respublikası Prezidenti tərəfindən 300 milyon som (təxminən 3,43 milyon ABŞ dolları) məbləğində müəyyən edilmişdir (Qırğız Respublikası Prezidentinin 13 mart 2026-cı il tarixli №112 saylı "Virtual aktivlər ticarət operatorunun minimal nizamnamə kapitalının müəyyən edilməsi haqqında" fərmanı). Virtual aktivlərin mübadilə operatorları üçün minimal nizamnamə kapitalı əvvəlki mərhələdə Nazirlər Kabineti tərəfindən 40 milyon som (təxminən 460 min ABŞ dolları) məbləğində müəyyən edilmişdir. Qeyd etmək lazımdır ki, 2026-cı ildə Virtual aktivlər haqqında Qanuna edilmiş dəyişikliklərə əsasən, virtual aktivlərin mübadilə operatorlarının nizamnamə kapitalının həcmi Qırğız Respublikası Prezidenti tərəfindən müəyyən edilir və buna görə də virtual aktivlərin mübadilə operatorları üçün minimal nizamnamə kapitalının həcmi Prezident tərəfindən fərqli məbləğdə müəyyən edilə bilər. 54 Virtual aktivlər haqqında Qanunun 5-ci maddəsinin 3-cü hissəsi. | |||
|---|---|---|---|---|
| BİZNES-KOMPAS | Qırğızıstan üzrə hüquqi bələdçi Kripto birjası hüquqi-formasında yaradılmalıdır | |||
| səhmdar cəmiyyəti. Virtual aktivlər xidmət təminatçıları üçün qanunvericilikdə minimal nizamnamə kapitalı tələbləri müəyyən edilmişdir. Minimal kapitalın həcmi həyata keçirilən fəaliyyət növündən asılıdır və Qırğız Respublikasının Prezidenti tərəfindən müəyyən edilir.53 11.5. Virtual aktivlərin emissiyası və ilkin yerləşdirilməsi Virtual aktivlərin emissiyası və ictimai yerləşdirilməsi Qırğızıstan Respublikasının iqtisadi subyektləri tərəfindən aşağıdakı məqsədlərlə həyata keçirilə bilər: • investisiyaların və kredit vəsaitlərinin cəlb edilməsi; • mülkiyyət hüquqlarının uçotu, mübadiləsi və təsdiqi. Qırğızıstan Respublikasının ərazisində yalnız təmin edilmiş virtual aktivlərin buraxılışı mümkündür. Virtual aktivlərin buraxılışı səlahiyyətli orqan tərəfindən dövlət qeydiyyatından keçməlidir. Virtual aktivlərin emissiyası, ilkin yerləşdirilməsi və dövriyyəsinin qaydası Virtual aktivlər haqqında Qanun və müvafiq normativ aktlarla müəyyən edilir. Virtual aktivlərin buraxılışları barədə məlumatlar həm milli, həm də xarici valyutada Virtual aktivlərin emissiyalarının vahid dövlət reyestrinə daxil edilir.54 53 2026-cı il 1 iyul tarixindən etibarən virtual aktivlər ticarət operatorunun (kripto birjası) minimal nizamnamə kapitalı Qırğız Respublikası Prezidenti tərəfindən 300 milyon som (təxminən 3,43 milyon ABŞ dolları) məbləğində müəyyən edilmişdir (Qırğız Respublikası Prezidentinin 13 mart 2026-cı il tarixli №112 saylı "Virtual aktivlər ticarət operatorunun minimal nizamnamə kapitalının müəyyən edilməsi haqqında" fərmanı). Virtual aktivlərin mübadilə operatorları üçün minimal nizamnamə kapitalı əvvəlki mərhələdə Nazirlər Kabineti tərəfindən 40 milyon som (təxminən 460 min ABŞ dolları) məbləğində müəyyən edilmişdir. Qeyd etmək lazımdır ki, 2026-cı ildə Virtual aktivlər haqqında Qanuna edilmiş dəyişikliklərə əsasən, virtual aktivlərin mübadilə operatorlarının nizamnamə kapitalının həcmi Qırğız Respublikası Prezidenti tərəfindən müəyyən edilir və buna görə də virtual aktivlərin mübadilə operatorları üçün minimal nizamnamə kapitalının həcmi Prezident tərəfindən fərqli məbləğdə müəyyən edilə bilər. 52 54 Virtual aktivlər haqqında Qanunun 5-ci maddəsinin 3-cü hissəsi. |
11.6. Mayninq
Mayninq blokçeyn fəaliyyətinin təmin edilməsi və paylanmış reyestrdə əməliyyatların təsdiqi üzrə tənzimlənən fəaliyyət növüdür.
Qanunvericilik aşağıdakıları nəzərdə tutur:
Mayninq fəaliyyəti üçün Rəqəmsal maynerlər reyestrində qeydiyyatdan keçmək və müvafiq sertifikat almaq tələb olunur. Sertifikat məhdudiyyətsiz müddətə verilir.
Qeydiyyat üçün əsas tələblər aşağıdakılardır:
• mayninq avadanlığının mülkiyyətində olması;
• virtual aktivin mövcud işlək cüzdanı;
• elektrik təchizatı və təhlükəsizlik tələblərinə riayət olunması;
• gizli mədənçiliyin olmaması
fərdi sahibkarlar tərəfindən həyata keçirilən şəxsi mədənçilik;
hüquqi şəxslər tərəfindən həyata keçirilən sənaye mədənçiliyi.
Sualınız qalıbmı?
Milli İnvestisiya Agentliyinə sual verin — hüquqi aspektləri anlamaqda kömək edək.
Materiallar Milli İnvestisiya Agentliyi və Baker Tilly tərəfindən hazırlanmışdır, informasiya xarakterlidir və hüquqi məsləhət deyil. Məlumatlar 2026-cı ilin iyun ayına aiddir. Qərar qəbul etməzdən əvvəl qüvvədə olan normativ hüquqi aktlarla tanış olun və NAİ ilə məsləhətləşin.