Dövlət-özəl tərəfdaşlığı

12.1.Dövlət-özəl tərəfdaşlığının tənzimlənməsinə baxış

Dövlət-özəl tərəfdaşlıq (DÖT) dövlətin (dövlət tərəfdaşı) və investorun (özəl tərəfdaş) uzunmüddətli, qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq formatıdır və infrastruktur obyektlərinin və/və ya infrastruktur xidmətlərinin yaradılması və/və ya modernləşdirilməsi, istismarı və saxlanılması layihələrinin hazırlanması və həyata keçirilməsi məqsədi daşıyır. Məsələn, məktəblərin, xəstəxanaların, avtomobil və dəmir yollarının, uşaq bağçalarının tikintisi, tibbi xidmətlərin göstərilməsi və s. ola bilər.

Layihənin maliyyələşdirilməsində biznesin öz vəsaitləri və ya cəlb edilmiş vəsaitləri hesabına iştirak etməsi və dövlətlə məsuliyyət və risklərin bölüşdürülməsi zəruri şərtdir. Nəticədə dövlət özəl investisiyalar hesabına infrastrukturun inkişafını sürətləndirmək imkanı əldə edir, özəl tərəfdaş isə obyektin sonrakı istismarından gəlir götürmək imkanı qazanır.

Qırğız Respublikası DÖT mexanizmləri vasitəsilə özəl investisiyaları fəal şəkildə cəlb edir və DÖT-nü infrastrukturun inkişafı üçün əsas alətlərdən biri kimi qiymətləndirir.

Qırğız Respublikasının qanunvericiliyi DÖT layihələrində xarici investorların iştirakına məhdudiyyətlər qoymur. Xarici investorlar yerli şirkətlərlə bərabər müsabiqələrdə iştirak edə bilər və həmçinin Qırğız Respublikası ərazisində layihə şirkətləri yarada bilərlər.

İnvestorlar üçün əsas üstünlüklər:

• xarici investorların DÖT layihələrində iştirak imkanı;
• layihə şirkətinin (SPV) yaradılması imkanı;
• DÖT müqavilələrinin uzunmüddətli xarakteri;
• obyektin istismarından gəlir əldə etmək imkanı;
• dövlət və özəl tərəfdaşlar arasında risklərin bölüşdürülməsi;
• investorun DÖT layihəsini müstəqil təşəbbüs kimi irəli sürmək imkanı. İnvestor dövlət tərəfdaşına DÖT layihəsini müstəqil təklif edə və onun baxılması və həyata keçirilməsi prosedurunda iştirak edə bilər.

Əsas qanun

Qırğız Respublikasının 11 avqust 2021-ci il tarixli № 98 «Dövlət-özəl tərəfdaşlığı haqqında» Qanunu (bundan sonra – DÖT haqqında Qanun)

Səlahiyyətli orqan

Qırğız Respublikasının Prezidenti yanında Milli İnvestisiya Agentliyi

DÖT layihələrinin əlaqələndirilməsi orqanı

Qırğız Respublikasının Prezidenti yanında Milli İnvestisiya Agentliyi yanında DÖT Mərkəzi, DÖT layihələrinin hazırlanması və həyata keçirilməsi zamanı metodoloji və məsləhət dəstəyi göstərir

İP layihəsinin həyata keçirilmə mərhələləri:

1. İP layihəsinin təşəbbüsü
2. İP layihəsinin hazırlanması
3. Özəl tərəfdaşın seçilməsi üçün müsabiqənin keçirilməsi
4. İP sazişinin bağlanması və onun həyata keçirilməsi

Özəl tərəfdaşın seçilməsi qaydası, yəni özəl tərəfdaşın necə seçiləcəyi, İP layihəsinə özəl tərəfdaşın nəzərdə tutulan investisiya məbləğindən asılıdır.

Böyük infrastruktur layihələri üçün iştirakçıların ilkin ixtisaslaşdırılmış seçimini və müsabiqə qalibinin sonrakı seçimini əhatə edən iki mərhələli müsabiqə tətbiq olunur. Kiçik miqyaslı layihələr üçün sadələşdirilmiş seçmə proseduru tətbiq edilir.

Əgər investisiya məbləği 1 mlrd. somdan çoxdursa, İP layihəsi birbaşa danışıqlar yolu ilə (yəni müsabiqəsiz) təyin edilə bilər, qanunvericiliklə müəyyən edilmiş birbaşa danışıqların keçirilməsi əsaslarına uyğun olduqda. Qırğız Respublikasında səhiyyə, təhsil, kənd təsərrüfatı, infrastruktur və mənzil-kommunal təsərrüfatı sahələrində bir sıra İP layihələri artıq həyata keçirilmişdir ki, bu da İP mexanizminin praktik tətbiqini və dövlətin özəl investisiyaların cəlb edilməsinə marağını göstərir.