SAHƏ
10.1. Hüquqi baza
Mədənçilik sahəsi Qırğız Respublikasının iqtisadiyyatı üçün əsas sahələrdən biridir və ixrac gəlirlərinin, büdcə daxilolmalarının və regional inkişafın formalaşmasında mühüm rol oynayır. Qırğızıstan qızıl, gümüş, kömür, antimon, nadir və rəngli metalların yataqları, həmçinin yeraltı sular və tikinti materialları daxil olmaqla əhəmiyyətli mineral-xammal potensialına malikdir.
Qırğız Respublikasının yeraltı sərvətləri dövlətin müstəsna mülkiyyətindədir və onun xüsusi mühafizəsi altındadır. Yeraltı sərvətlərin istifadəsi yalnız qanunla müəyyən edilmiş qaydada dövlət tərəfindən verilən hüquqlar əsasında mümkündür.
| Əsas normativ hüquqi aktlar | Qırğız Respublikasının 2018-ci il 19 may tarixli № 49 saylı “Yeraltı sərvətlər haqqında” Qanunu (bundan sonra – Yeraltı sərvətlər haqqında Qanun) |
|---|---|
| Səlahiyyətli orqan | Qırğız Respublikasının Təbii Sərvətlər, Ekologiya və Texniki Nəzarət Nazirliyi |
10.2. Yeraltı sərvətlərin istifadə növləri və formaları
Yeraltı sərvətlər aşağıdakı məqsədlər üçün istifadəyə verilir:
• geoloji tədqiqat (axtarış və kəşfiyyat);
• faydalı qazıntı yataqlarının işlənməsi, o cümlədən yeraltı suların götürülməsi və istifadəsi;
• faydalı qazıntıların çıxarılması ilə əlaqəsi olmayan yeraltı qurğuların tikintisi və istismarı;
• qanunla nəzərdə tutulmuş digər xüsusi yeraltı sərvətlərin istifadə növləri.
Yeraltı sərvətlərin istifadə hüququ aşağıdakı əsaslarla yaranır:
• lisenziya;
• koncessiya müqaviləsi;
• məhsulun bölüşdürülməsi haqqında razılaşma;
• dövlət qeydiyyatı.
10.3. Yeraltı sərvətlərin istifadə hüquqlarının verilməsi
Mədən sahəsinin kateqoriyasından və onun əhəmiyyətindən asılı olaraq, mədən istifadəsi hüququ aşağıdakı üsullardan biri ilə verilir:
| Müsabiqə | dövlət əhəmiyyətli mədən sahələri üzrə; |
|---|---|
| Auksion | auksion obyektləri reyestrinə daxil edilmiş mədən sahələri üzrə; |
| “Əvvəl təqdim olunan ərizə” qaydası | Auksion və müsabiqə obyektləri olmayan mədən sahələri üzrə və ya yataqların öyrənilməsi və işlənməsi ilə əlaqəli olmayan sahələr üzrə; |
| Qırğız Respublikasının Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə | Dövlət payının ən azı 2/3 olduğu dövlət müəssisələri və iqtisadi subyektlərə münasibətdə. |
10.4. Mədən istifadəsinin lisenziyalaşdırılması
Mədən istifadəsinin bütün növləri, qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş hallar istisna olmaqla, lisenziyalaşdırmaya tabedir. Lisenziyalaşdırma Qırğız Respublikasının Nazirlər Kabinetinin 29 noyabr 2018-ci il tarixli 561 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş Mədən istifadəsinin lisenziyalaşdırılması qaydalarına uyğun həyata keçirilir.
Lisenziyalaşdırma mərhələli xarakter daşıyır və aşağıdakı lisenziyaları əhatə edir:
• geoloji-kəşfiyyat işləri;
• geoloji-araşdırma işləri;
• faydalı qazıntı yataqlarının işlənməsi.
Hər bir növbəti mərhələ mövcud lisenziya sahibinə lisenziya şərtlərinin düzgün yerinə yetirilməsi, hesabatların təqdim olunması və faydalı qazıntı ehtiyatlarının dövlət balansında uçotunun aparılması şərti ilə verilir.
10.5. Xarici investorlar
Xarici hüquqi şəxslər yerli şirkətlərlə eyni hüquqlarla mədən istifadəsi hüququ əldə edə bilərlər. Bu halda, mədən istifadəsi hüququnu əldə etmiş xarici investor Qırğız Respublikasında lisenziyanın rəsmiləşdirilməsi üçün törəmə şirkət yaratmalı və həmçinin faydalanan sahiblər barədə məlumat təqdim etməlidir.
10.6. Dövlət iştirakı
mədənçıxarma sənayesində
Mədən istifadəsi sahəsində bir sıra layihələr üçün qanunvericilik dövlətin məcburi iştirakını nəzərdə tutur.
Qızıl və gümüşün iri və orta yataqlarının işlənməsi zamanı dövlətin ən azı 30% payla məcburi iştirak etməsi nəzərdə tutulur. 49
Dövlət payının 2/3 hissəsinə malik dövlət müəssisələri və təsərrüfat subyektləri sadə tərəfdaşlıq müqavilələri və ya birgə və ya törəmə şirkətlər yaratmaq yolu ilə sərmayəçilərlə birgə mədən istifadəsi layihələrini həyata keçirə bilərlər. Dövlətin bu cür layihələrdə minimal iştirakı mədən növündən asılı olaraq ən azı 30%-40% təşkil edir.50
10.7. Sosial öhdəliklər və
regionlarla qarşılıqlı əlaqə
Ümumdövlət əhəmiyyətli mədən obyektləri üçün qanunvericilik mədən istifadəçisi ilə yerli hakimiyyət orqanları arasında regionun sosial-iqtisadi inkişafına yönəlmiş sosial paket – razılaşmanın bağlanmasını nəzərdə tutur.51 Sosial paketlər və onların icrası haqqında hesabatlar açıq şəkildə açıqlanmalıdır.
Mədən haqqında Qanun, 19-cu maddənin 4-1-ci hissəsi. Dövlət payının nizamnamə kapitalında ən azı iki üçüncü hissəsinə malik dövlət müəssisələri və təsərrüfat subyektlərinin sərmayəçilərlə birlikdə mədən istifadəsi hüquqlarının həyata keçirilməsi üzrə birgə fəaliyyətinin şərtləri haqqında Nizamnamə (Qırğız Respublikasının Nazirlər Kabinetinin 23 avqust 2022-ci il tarixli 472 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmişdir). Digər mədən obyektləri üçün sosial paket bağlanması könüllüdür.
10.8. Mədən istifadəsi üçün vergilər və məcburi ödənişlər
Mədən istifadəsi ilə bağlı aşağıdakı xüsusi vergilər və məcburi ödənişlər tətbiq olunur:
| Vergi/ödəmə növü | Tətbiq olunduğu zaman | Dərəcələr və hesablanma |
|---|---|---|
| Bonus | mədən istifadə hüququnun verilməsi və ya dəyişdirilməsi zamanı (lisenziyanın alınması, transformasiya, hüquqların ötürülməsi, payların dəyişdirilməsi, ehtiyatların və ya sahənin artırılması); | bir dəfəlik ödəniş; dərəcə ehtiyatların miqdarından (işlənmə üçün) və ya lisenziya sahəsinin ölçüsündən (axtarış və kəşfiyyat üçün) asılıdır; |
| Royalti | mədən ehtiyatlarının hasilatı, yeraltı suyun götürülməsi zamanı; | davamlı ödəniş; dərəcələr mədən növündən asılı olaraq dəyişir; |
| Gəlir vergisi | qızıl, gümüş, mis, antimon, civə, volfram və qalay, həmçinin qızıl ərintisi və təmizlənmiş qızıl, yuxarıda göstərilən metalların hazır məhsullarının hasilatı və satışı zamanı; | proqressiv dərəcələr, müvafiq metalın dünya qiymətlərindən asılıdır; gəlirdən hesablanır və mənfəət vergisinin yerini tutur; |
| Lisenziyanın saxlanılması üçün haqq | layihə gücünə çatana qədər (illik hasilatın ən azı 90%-i olmaqla) yataqların axtarışı, kəşfi və işlənməsi üzrə lisenziyanın sahibi olduqda; | lisenziya sahəsinin sahəsi, faydalı qazıntının növü, verilmə tarixi və yeraltı sərvətlərdən istifadə müddətindən asılı olaraq hesablanır. |
| Yerli əhəmiyyətli infrastrukturun inkişafı və saxlanması üçün ödənişlər52 | faydalı qazıntı yataqlarının işlənməsi (çıxarılması) zamanı; | faydalı qazıntıların satış gəlirinin 2%-i və ya emaldan əvvəl olan maya dəyəri; regional inkişaf fondlarına və yerli büdcələrə ödənilir |
Bundan əlavə, qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş digər tətbiq olunan vergilər, rüsumlar və məcburi ödənişlər də ödənilməlidir.
Yerli əhəmiyyətli infrastrukturun inkişafı, saxlanması və ərazilərin sosial-iqtisadi inkişaf proqramlarına uyğun hədəf təyinatlı tədbirlərin həyata keçirilməsi üçün ödənişlər.
Sualınız qalıbmı?
Milli İnvestisiya Agentliyinə sual verin — hüquqi aspektləri anlamaqda kömək edək.
Materiallar Milli İnvestisiya Agentliyi və Baker Tilly tərəfindən hazırlanmışdır, informasiya xarakterlidir və hüquqi məsləhət deyil. Məlumatlar 2026-cı ilin iyun ayına aiddir. Qərar qəbul etməzdən əvvəl qüvvədə olan normativ hüquqi aktlarla tanış olun və NAİ ilə məsləhətləşin.