Mübahisələrin həlli və məhkəmə sistemi

16.1.Hüquqi baza

Qırğız Respublikasında mübahisələrin həlli dövlət məhkəmələrində, həmçinin alternativ (məhkəmə xaricində) mübahisələrin həlli mexanizmləri çərçivəsində həyata keçirilir.

Əsas normativ aktlar

Qırğız Respublikasının Konstitusiyası (2021); 2017-ci il 25 yanvar tarixli №14 Qırğız Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsi; 2017-ci il 25 yanvar tarixli №13 Qırğız Respublikasının İnzibati Prosessual Məcəlləsi; 2021-ci il 28 oktyabr tarixli №129 Qırğız Respublikasının Cinayət Prosessual Məcəlləsi.

2021-ci il 11 aprel tarixində referendum (xalq səsverməsi) ilə qəbul edilmiş və 2021-ci il 5 may tarixli №59 Qırğız Respublikası Qanunu ilə qüvvəyə minmişdir.

16.2.Məhkəmə sistemi

Qırğız Respublikasının məhkəmə sistemi Konstitusiya Məhkəməsi, Ali Məhkəmə və yerli məhkəmələrdən ibarətdir.

16.3.Arbitraj məhkəmələri (arbitrajlar)

Qırğız Respublikasında arbitraj müqaviləsinin mövcudluğu və ya qanunla birbaşa nəzərdə tutulmuş hallarda məhkəmə xaricində mübahisələrin arbitraj yolu ilə həlli mümkündür.

Əsas normativ akt

Qırğız Respublikasının 30 iyul 2002-ci il tarixli №135 saylı “Qırğız Respublikasında arbitraj məhkəmələri haqqında” Qanunu

Daimi fəaliyyət göstərən institut

Qırğız Respublikasının Ticarət və Sənaye Palatası yanında Beynəlxalq Arbitraj Məhkəməsi

Tətbiq sahəsi

mülki hüquq mübahisələri

Yurisdiksiya əsası

arbitraj müqaviləsi (arbitraj şərti və ya ayrıca müqavilə) və ya qanun norması

Tətbiq olunan hüquq

tərəflərin razılaşması ilə müəyyən edilir; razılaşma olmadıqda – arbitraj məhkəməsi tərəfindən

Məhkəmə tərkibi

tək hakim və ya heyət (tək sayda)

Gizlilik

arbitraj prosesi gizli xarakter daşıyır

Arbitraj məhkəməsinin qərarı

tərəflər üçün yekun və məcburidir

Qərarların etirazı

məhdud hallarda, əsasən dövlətin və ya dövlət iştiraklı təşkilatların iştirakı zamanı mümkündür

Məcburi icra

dövlət məhkəməsi tərəfindən verilən icra vərəqəsinə əsasən həyata keçirilir

Məhkəmə nəzarəti

icra vərəqəsinin verilməsi zamanı və ya ləğv edilməsi barədə ərizənin baxılması zamanı formal əsasların yoxlanılması

16.4.Mediasiya

Alternativ (məhkəmə xarici) mübahisələrin həllinin ayrıca mexanizmi mediasiya prosedurudur.

Əsas normativ akt

Qırğız Respublikasının 14 noyabr 2025-ci il tarixli №256 saylı «Mediasiya haqqında» Qanunu

Tətbiq sahəsi

vətəndaş, ailə, əmək mübahisələri, cinayət işlərinin ayrı-ayrı kateqoriyaları

Prinsiplər

könüllülük, tərəflərin bərabərliyi, mediatorun neytrallığı, məxfilik

Xüsusiyyətlər

müqavilə əsasında aparılır; nəticə mübahisə tərəfləri üçün məcburi olan mediasiya razılaşmasıdır

16.5.Məhkəmə və arbitraj qərarlarının icrası

Məhkəmə və arbitraj qərarlarının məcburi icrası Qırğız Respublikasının Baş Prokurorluğu yanında Məhkəmə İcraçıları Xidməti tərəfindən həyata keçirilir.

Əsas normativ akt Qırğız Respublikasının 28 yanvar 2017-ci il tarixli №15 saylı «Məhkəmə icraçıları statusu və icra prosesi haqqında» Qanunu.

Qırğız Respublikası xarici məhkəmə və arbitraj qərarlarının tanınması və icrası barədə beynəlxalq müqavilələrdə iştirak edir, o cümlədən 1958-ci il Nyu-York Konvensiyası və MDB çərçivəsində razılaşmalar, həmçinin bir sıra dövlətlərlə qarşılıqlı hüquqi yardım barədə ikitərəfli müqavilələr.