5.1. Құқықтық база
Қырғыз Республикасы валюталық реттеудің либералды режимін және капиталдың еркін қозғалысын ұстанады. Қырғызстан Халықаралық валюта қорының (ХВҚ) VIII-бабының қатысушы мемлекеті болып табылады, ол ағымдағы халықаралық төлемдер мен аударымдарға шектеулердің болмауын және валюталық кемсітушілік тәжірибелерден бас тартуды көздейді.
Қырғыз Республикасындағы валюталық реттеу шетел валютасын сатып алу және пайдалану, халықаралық есеп айырысуларды жүргізу және инвестициялардан түскен кірістерді елден тыс аудару бойынша елеулі шектеулердің болмауымен сипатталады. Валюталық бақылау негізінен операцияларды мониторингтеу және қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында жүзеге асырылады.
| Негізгі нормативтік құқықтық актілер | 2022 жылғы 11 тамыздағы № 92 Қырғыз Республикасының Ұлттық банкі туралы Конституциялық заңы; 2025 жылғы 29 сәуірдегі № 91 Қырғыз Республикасының ұлттық валютасында есеп айырысу туралы Заңы; 2025 жылғы 12 тамыздағы № 198 Қырғыз Республикасындағы инвестициялар туралы Заңы |
|---|---|
| Уәкілетті орган | Қырғыз Республикасының Ұлттық банкі |
РЕТТЕУ
5.2. Шетел валютасын пайдалану
Либералды валюталық режимге қарамастан, қырғыз сомы Қырғыз Республикасының аумағында жалғыз заңды төлем құралы болып табылады және барлық төлем түрлері бойынша шектеусіз қабылдануға міндетті. Қырғыз Республикасының аумағында есеп айырысулар мен төлемдер ұлттық валютада жүргізіледі, егер заңнамада басқаша көзделмесе.
| Операция түрі | Валюта | Ерекшеліктер |
|---|---|---|
| Ел ішіндегі B2B / B2C төлемдері27 | Тек сомда | Заңда көзделген кейбір жағдайларда шетел валютасында төлеу |
| Баға белгілеу, баға тізімдері және прейскуранттар28 | Бағаларды тек сомда көрсету | Жоқ |
| Жарнама және маркетинг29 | Бағаны тек соммен көрсету | Шетел валютасында бағаны көрсетуге тыйым салынады |
| Сыртқы сауда келісімшарттары (импорт/экспорт)30 | Валютаны еркін таңдау | Валюта тараптардың келісімімен анықталады |
Қырғыз Республикасы аумағында сатылатын тауарлар, жұмыстар және қызметтер бағалары сондай-ақ қырғыз сомымен және шетел валютасының курсына байланыссыз көрсетілуі тиіс. Шетел валютасын пайдалану тек заңнамада тікелей көзделген жағдайларда ғана рұқсат етіледі, атап айтқанда:
• экспортталатын және импортталатын тауарлар мен қызметтерді жеткізу туралы келісімшарттарда;
• Қырғыз Республикасы Үкіметімен бекітілген инвестициялық келісімшарт немесе мемлекеттік-жеке меншік әріптестік туралы келісімшарт негізінде жүзеге асырылатын отын-энергетика кешенінің инвестициялық жобалары аясында тауарлар мен қызметтерді сату кезінде, мұнда валюта тараптардың келісімімен анықталады.
1996 жылғы 8 мамырдағы № 15 Қырғыз Республикасының Азаматтық кодексінің 307-бабы. 2014 жылғы 30 қыркүйектегі № 56 Қырғыз Республикасы аумағында кейбір тауарларды сауда ережелерінің 33-тармағы; 2022 жылғы 11 тамыздағы № 92 Қырғыз Республикасының Ұлттық банкі туралы Конституциялық заңның 21-бабының 1-бөлігі. 2022 жылғы 11 тамыздағы № 92 Қырғыз Республикасының Ұлттық банкі туралы Конституциялық заңның 21-бабының 1-бөлігі; 2025 жылғы 29 сәуірдегі № 91 Қырғыз Республикасының ұлттық валютада есеп айырысу туралы Заңының 4-бабының 2-бөлігі; 1998 жылғы 24 желтоқсандағы № 155 Қырғыз Республикасының жарнамасы туралы Заңының 5-бабының 11-бөлігі. 2022 жылғы 11 тамыздағы № 92 Қырғыз Республикасының Ұлттық банкі туралы Конституциялық заңның 21-бабының 1-бөлігі.
Тауарлар мен қызметтердің бағаларын шетел валютасында көрсету арқылы жарнама жасауға тыйым салынады.
5.3. Халықаралық есеп айырысулар
Қырғыз Республикасы сыртқы сауда, инвестициялық, кредиттік және басқа да азаматтық-құқықтық мәмілелер бойынша халықаралық есеп айырысуларды жүзеге асыруға шектеулер қоймайды. Мұндай операциялар бойынша міндеттемелер мен төлемдердің валютасы тараптардың келісімімен анықталады, егер заңнамада басқаша көзделмесе.
Халықаралық есеп айырысуларды жүзеге асыру кезінде банктер қылмыстық қызметті қаржыландыруға қарсы заң талаптарын және басқа да міндетті талаптарды орындау үшін қажетті құжаттар мен мәліметтерді сұрауға құқылы.
5.4. Пайда мен капиталды репатриациялау
Қырғыз Республикасының инвестициялық режимінің негізгі элементтерінің бірі – инвестициялармен байланысты кірістер мен басқа да төлемдерді шетелге еркін аудару кепілдігі. Инвесторлар өз инвестицияларымен байланысты төлемдерді тиісті салықтар мен басқа да міндетті төлемдерді төлегеннен кейін шетелге еркін аударуға құқылы.
Мемлекет инвесторларға валютаны айырбастау мен Қырғыз Республикасына және одан қаражат аударуға шектеулердің жоқтығын кепілдік береді, оның ішінде, бірақ шектелмей, келесі жағдайлар:31
2025 жылғы 12 тамыздағы №198 Қырғыз Республикасындағы инвестициялар туралы Заңның 13-бабы.
капиталға салымдар
келісімшарт бойынша төлемдер, оның ішінде кредиттік келісімшарт
инвестициялық қызмет нәтижесінде алынған пайда, дивидендтер, капитал өсімі
экспроприацияға өтемақы
инвестициялардың барлық немесе кез келген бөлігін сату немесе таратудан түскен түсімдер
дауды қарау нәтижесінде уәкілетті органның шешімі бойынша төлемдер.31
пайыздар, роялти және басқару ақысы
Сұрақтарыңыз бар ма?
Ұлттық инвестициялар агенттігіне сұрақ қойыңыз — құқықтық аспектілерді түсінуге көмектесеміз.
Материалдар Ұлттық инвестициялар агенттігі мен Baker Tilly бірлесіп дайындалған, ақпараттық сипатта және құқықтық кеңес емес. Деректер 2026 жылғы маусымға сәйкес өзекті. Шешім қабылдамас бұрын қолданыстағы нормативтік құқықтық актілермен салыстырыңыз және Ұлттық инвестициялар агенттігімен кеңесіңіз.