14. Жеке деректер

ДЕРЕКТЕР

14.1. Құқықтық база

Қырғыз Республикасының Цифрлық кодексі цифрлық ортадағы қатынастарды реттейтін кешенді нормативтік акт болып табылады, оның ішінде жеке деректерді өңдеу, цифрлық қызметтер, цифрлық платформалар, цифрлық экожүйелер және шекарааралық деректер алмасу. Жеке деректерді қорғау бөлігінде кодекс деректер субъектілерінің құқықтарын, деректерді өңдейтін ұйымдардың міндеттерін, сондай-ақ қауіпсіздік пен шекарааралық деректерді беру талаптарын белгілейді.

Жеке деректер – бұл жеке сипаттағы ақпаратты қамтитын цифрлық деректер. Бұл адамды тікелей немесе жанама түрде анықтауға мүмкіндік беретін кез келген ақпарат. Мысалы, толық аты-жөні, биометриялық деректер, жеке сәйкестендіру нөмірі, отбасылық жағдайы, электрондық пошта мекенжайы, телефон нөмірі, банк реквизиттері, денсаулық жағдайы, ұлты

Жеке деректер субъектісі ретінде жеке тұлға танылады, оған жеке деректер қатысты болады. Қызметкерлердің, клиенттердің және басқа жеке тұлғалардың жеке деректерін жинайтын және пайдаланатын компаниялар, әдетте, жеке деректер жазбаларының иелері болып табылады және жеке деректерді қорғау саласындағы заң талаптарының сақталуына негізгі жауапкершілікті алады.

Мұндай компаниялар ұйымдастырушылық және техникалық кешенді шараларды жүзеге асыруға міндетті:

• деректерді конструктивті қорғауды енгізу, яғни цифрлық жүйелерді жобалау кезеңінде пайдаланушылардың мүдделері мен деректердің өмірлік циклін ескеру;

• регулятордың ұсыныстарына сәйкес жеке жазбалар операцияларын есепке алу;

• қызметкерлер саны оннан асатын ұйымдарда жеке деректерді өңдеуге жауапты тұлғаны тағайындау;

• қызметкерлерді деректермен жұмыс істеу ережелері бойынша оқыту ұйымдастыру.

Цифрлық кодекс жеке деректерді өңдеудің заңды негіздерінің толық тізбесін белгілейді. Өңдеу келесі мақсаттардың кем дегенде біреуіне қажет болған жағдайда ғана рұқсат етіледі:

деректер субъектісі тарапынан немесе оның бастамасымен келісімшартты орындау немесе оған дайындалу

жазбалар иесінің заң немесе нормативтік құқықтық актілермен белгіленген міндеттерін орындау

деректер субъектісінің немесе басқа жеке тұлғаның өмірлік маңызды мүдделерін қорғау; қоғамдық немесе әлеуметтік пайдалы міндеттерді жүзеге асыру (адам өмірін қорғау, гуманитарлық, экологиялық мақсаттар)

жазбалар иесінің немесе үшінші тұлғаның заңды мүдделерін жүзеге асыру, егер бұл деректер субъектісінің құқықтары мен бостандықтарын бұзбаса

Аталған негіздер болмаған жағдайда өңдеу тек субъектінің келісімі негізінде ғана мүмкін, және ол тек келісім алынған мақсаттар үшін ғана қолданылады. Заңнама келісімге қатаң талаптар қояды. Ол ерікті, нақты, хабардар және саналы болуы тиіс.

Жеке деректер субъектілері қорғалуға тиіс құқықтармен қамтамасыз етілген, соның ішінде:

• өңдеу туралы ақпарат алу құқығы;

• өз жеке деректеріне қол жеткізу құқығы;

• деректерді түзету және толықтыру құқығы;

• деректерді тасымалдау құқығы;

• деректерді жою құқығы;

• өңдеуге қарсылық білдіру құқығы;

• өңдеуді шектеу құқығы.

Цифрлық кодекс сондай-ақ жеке деректердің шекарааралық берілуін реттейді. Деректерді шетел мемлекеттеріне беру ҚР заңнамасының талаптарын сақтау кезінде, оның ішінде деректер субъектісінің келісімі, халықаралық келісім немесе заңнамамен көзделген басқа негіздер болған жағдайда рұқсат етіледі.