8. Кўчмас мулк ва қурилиш

QURILISH

8.1. Huquqiy asos

Qirgʻiz Respublikasi yer uchastkalari, ko‘chmas mulk obyektlari va qurilish faoliyatining huquqiy tartibi yer, fuqarolik va shaharsozlik qonunchiligi bilan tartibga solinadi.

8.2. Yerga egalik shakllari

Qirgʻizistonda yer davlat, munitsipal yoki xususiy mulk shaklida bo‘lishi mumkin. Davlat mulkiga quyidagilar kiradi:

• davlat yer foydalanuvchilariga berilgan yerlar;

• o‘rmon va suv fondlari yerlar;

• maxsus muhofaza qilinadigan tabiiy hududlar;

• zahira yerlar;

• chegara hududlari;

• Davlat qishloq xo‘jaligi yer fondi;

• yaylovlar;

• munitsipal yoki xususiy mulkka berilmagan boshqa yerlar;

Yaylovlar, o‘rmonlar va Davlat qishloq xo‘jaligi yer fondi yerlarining yagona egasi davlat hisoblanadi. 38

Munitsipal mulkka kiradigan yerlar – bu aholi punktlari hududidagi, xususiy yoki davlat mulkida bo‘lmagan yerlar hamda mahalliy o‘zini o‘zi boshqarish organlari tomonidan mahalliy ahamiyatdagi masalalarni hal qilish uchun aholi punktlari chegaralaridan tashqarida sotib olingan yer uchastkalari. Ularni boshqarish va ulardan foydalanish mahalliy o‘zini o‘zi boshqarish organlari zimmasidadir.39

Yerga bo‘lgan xususiy mulk Qirgʻiz Respublikasi yuridik va jismoniy shaxslariga tegishli yer uchastkalaridan iborat.40

Yer foydalanish barcha yuridik va jismoniy shaxslar uchun to‘lov asosida bo‘lib, davlat va mahalliy yer foydalanuvchilari bundan mustasno,

byudjetdan moliyalashtiriladiganlar. 41

Yer kodeksining 4-moddasining 1-qismi. Yer kodeksining 5-moddasi. Yer kodeksining 6-moddasi. Yer kodeksining 10-moddasining 1-qismi.

8.3. Chet el fuqarolarining yer uchastkalari bo‘yicha huquqlari

Qonunchilik chet el jismoniy va yuridik shaxslarining yer uchastkalariga egalik qilish va foydalanishiga oid maxsus qoidalarni belgilaydi.42

Chet el fuqarolariga yerlarni mulk sifatida berish va o‘tkazish Yer kodeksi bilan boshqacha tartib belgilangan bo‘lmasa, ruxsat etilmaydi. Shu bilan birga, chet el fuqarolari yer uchastkalarini muddatli (vaqtinchalik) foydalanish huquqi (ijara) asosida olishi mumkin.

Chet el fuqarosi deb yer-huquqiy munosabatlarda tomon bo‘lgan chet el ishtirokidagi yuridik shaxs, chet el fuqarosi yoki fuqaroligi bo‘lmagan shaxs tushuniladi (Yer kodeksining 2-moddasi). Qayrilman - chet el fuqarosi (fuqaroligi bo‘lmagan shaxs) bo‘lib, Qirg‘iz Respublikasiga doimiy yashash uchun ko‘chib kelishni istagan (ko‘chib kelgan) etnik qirg‘iz va qayrilman maqomini olgan shaxs (Qirg‘iz Respublikasi Qonuni «Qirg‘iz Respublikasiga ko‘chib kelayotgan etnik qirg‘izlarga davlat kafolatlari to‘g‘risida» 2007 yil 26 noyabr, № 175, 1-moddasi). Yer kodeksining 8-moddasining 3-qismi.

8.5. Ko‘chmas mulk obyektlarini qurish

Кўчмас мулк объектларини қуриш ва реконструкция қилиш шаҳарсозлик ҳужжатлари, қурилиш нормалари ва меъморчилик ҳамда қурилиш соҳасидаги қонунчилик талабларига мувофиқ амалга оширилади. Қурилиш ҳуқуқига эга бўлиш учун ер участкасининг мулкчилик ёки фойдаланиш ҳуқуқига эга шахслар бўлиши керак.

Қонунчилик қурилиш объектининг таъйинланиши, майдони, қавати ва категориясига қараб турли рухсат бериш тартибларини назарда тутади. Объект категориясига қараб, тартибга шаҳарсозлик хулосасини олиш, муҳандис-техник шартлар, лойиҳа ҳужжатларини мувофиқлаштириш, давлат экспертизасини ўтказиш ва қурилиш тугаган объектнинг мувофиқлигини баҳолаш киради.48

Қирғиз Республикасида бино ёки иншоот харид қилаётган хорижий шахс, тегишли кўчмас мулк объекти жойлашган ер участкасидан муддатли (вақтинчалик) фойдаланиш ҳуқуқини 50 йилгача, узайтириш имконияти билан олади. Кейинчалик бино ёки иншоот Қирғиз Республикаси фуқароси ёки қирғиз юридик шахсига ўтганда, ер участкасининг хусусий мулкчилик ҳуқуқи янги эгаси номига рўйхатга олинади.45

Хорижий шахслар шунингдек сервитут асосида ер участкаларидан фойдаланиш ҳуқуқига эга.46 Хорижий шахслар томонидан ер участкаларини харид қилиш ва фойдаланишга қўйилган чекловлар сервитут ўрнатиш билан боғлиқ муносабатларга татбиқ этилмайди.

сервитутларни ўрнатиш билан боғлиқ.47

8.4. Давлат кўчмас мулкни рўйхатга олиш

Кўчмас мулкка бўлган ҳуқуқлар ва ундаги битимлар давлат рўйхатидан ўтказилиши шарт. Давлат рўйхатга олиш ягона давлат кўчмас мулк ҳуқуқлари реестрига маълумотларни киритиш орқали амалга оширилади. Рўйхатга олиш Қирғиз Республикаси Вазирлар Кабинети ҳузуридаги Ер ресурслари, кадастр, геодезия ва картография давлат агентлиги томонидан маҳаллий рўйхатга олиш органлари тизими орқали амалга оширилади.

8-модда, 6-қисм Ер кодекси. Сервитут - бошқа шахс мулки ёки фойдаланишида бўлган ер участкасидан чекланган мақсадда фойдаланиш ҳуқуқи (Ер кодекси 2-модда, 67-пункт; Ер кодекси 8-модда, 7-қисм). Қирғиз Республикаси Қурилиш, меъморчилик ва турар-жой коммунал хўжалиги вазирлигининг 2025 йил 2 июлдаги № 93-нпа буйруғи билан тасдиқланган Қурилиш объектларини лойиҳалаш, қуриш ва бошқа ўзгаришлар қилиш ҳамда қурилиш тугаган объектларни эксплуатацияга қабул қилишда мувофиқликни баҳолаш ҳужжатларини бериш тартиби тўғрисидаги Низомга қаранг.