9. Energie

9.1. Juridische basis

Voor de Kirgizische Republiek is de energiesector een van de prioritaire ontwikkelingsrichtingen. Dit wordt beïnvloed door verschillende factoren: het grote onbenutte energiepotentieel van het land (vooral op het gebied van waterkracht en hernieuwbare energiebronnen), de groei van het binnenlandse elektriciteitsverbruik terwijl het tekort toeneemt, verouderde energieapparatuur met frequente overbelasting en storingen, evenals grote verliezen in het energienet, de hoge mate van centralisatie van de energieopwekkingscapaciteiten die een "fragiele" afhankelijkheid creëren van een of meerdere van de grootste bronnen en het ontbreken van een volwaardige vervangende alternatieve of reserve.

Gezien het bovenstaande neemt de staat verschillende maatregelen om de bestaande problemen op te lossen en voorwaarden te scheppen voor de ontwikkeling van de energiesector, onder meer door de bouw en ingebruikname van hernieuwbare energiebronnen (HER), inclusief kleinschalige energie-installaties.

Onder de genomen stappen zijn ook juridische maatregelen, die bestaan uit het verbeteren van de bestaande wetgevende basis en het invoeren van diverse stimuleringsmaatregelen voor de ontwikkeling van de energiesector. Bij presidentieel decreet van de Kirgizische Republiek van 16 juni 2026 nr. 212 is van 1 juli 2026 tot 30 juni 2027 een tijdelijke wettelijke regeling ingevoerd voor maatschappelijke betrekkingen met het oog op de uitvoering van maatregelen om voorwaarden te scheppen voor het aantrekken van investeringen in de HER-sector en het waarborgen van de energiezekerheid van de Kirgizische Republiek.

9.2. Overzicht van de regulering van de energiesector

In de Kirgizische Republiek is de opwekking van elektriciteit gescheiden van het transport, de distributie en de detailhandel. De belangrijkste deelnemers aan de elektriciteitssector zijn: opwekkingsorganisaties - producenten of importeurs van elektriciteit; transmissieorganisaties - netwerk-/transmissiebedrijven; en energievoorzieningsorganisaties - distributie- en verkoopbedrijven.

Productie, transmissie, distributie, verkoop, export en import van elektrische en thermische energie zijn aan vergunningplicht onderworpen en mogen alleen worden uitgevoerd op basis van een daartoe afgegeven vergunning. Geen vergunning is vereist voor: (i) productie van elektrische en thermische energie verkregen uit het gebruik van HER, (ii) productie van elektrische en thermische energie uit welke energiebron dan ook voor eigen gebruik (bij een vermogen tot 1000 kW voor elektrische energie) en (iii) verkoop van elektrische energie van micro-opwekkingsinstallaties.

Het energiesysteem van Kirgizië steunt op waterkrachtbronnen van rivieren, voornamelijk de rivier Naryn. De grootste elektriciteitsproductie in Kirgizië wordt geleverd door grote waterkrachtcentrales (zoals Toktogul, Kurpsai, Tash-Kumyr), die tot 85% van de productie uitmaken. Het overige deel van de elektriciteitsproductie komt van thermische elektriciteitscentrales (TEC), warmtekrachtcentrales (WKK) en hernieuwbare energiebronnen (kleine waterkrachtcentrales, zonne- en windparken en andere soorten HER). Hoewel waterkrachtcentrales de jaarlijkse productie domineren, is hun output sterk afhankelijk van het seizoen en het waterpeil in de reservoirs. In de zomer werken waterkrachtcentrales op volle capaciteit, terwijl in de winter, wanneer de watertoevoer afneemt, de belasting op TEC/WKK aanzienlijk toeneemt om de bevolking niet alleen van elektriciteit maar ook van warmte te voorzien. HER nemen een snelgroeiend aandeel in de elektriciteitssector van Kirgizië in, voornamelijk dankzij door de staat ingevoerde stimuleringsmaatregelen gericht op de ontwikkeling van HER (waaronder belastingvoordelen, staatsbeleid inzake tarieven en vrijstelling van vergunningplicht).

De energiesector van Kirgizië is onderworpen aan speciale tariefregulering. De elektriciteitstarieven in Kirgizië worden gereguleerd door de staat via het Departement voor regulering van de brandstof- en energiesector bij het Ministerie van Energie van de KR. De prijzen worden momenteel vastgesteld volgens het Middellangetermijn-tarievenbeleid, berekend voor de periode 2025 tot 2030. De regulering is strikt verdeeld in twee niveaus: tarieven voor eindgebruikers (particulieren en bedrijven) en tarieven voor de inkoop van energie van HER-opwekkers. Voor eindgebruikers geldt een gedifferentieerd tariefsysteem, afhankelijk van het verbruik en de sector van gebruik. Voor HER-producenten garandeert de staat de aankoop van alle zogenaamde "groene energie" mits voldaan wordt aan de gestelde eisen, maar de prijsbepalingsregels zijn de afgelopen jaren hervormd om de druk op de staatsbegroting te verminderen. Momenteel is gedurende de terugverdienperiode van de betreffende projecten het tarief waartegen de staat energie inkoopt van HER-producenten gekoppeld aan het gemiddelde tarief voor eindgebruikers, maar mag het de door het Ministerie van Energie van de KR vastgestelde bovengrens niet overschrijden. Grote en middelgrote HER-projecten worden verdeeld via staatsaanbestedingen, waarbij investeerders zelf "concurreren" om de staat de laagste en meest gunstige prijs per kilowattuur aan te bieden. Voor zeer kleine particuliere installaties (zogenaamde micro-opwekking) is de inkoop strikt vastgesteld op het gemiddelde tarief voor huishoudens. De wetgeving van de KR staat HER-producenten ook toe om directe contracten te sluiten met grote commerciële afnemers tegen vrije marktprijzen (indien mogelijk).