Сыртқы сауда және кедендік реттеу

7.1.Құқықтық база

Қырғыз Республикасының Еуразиялық экономикалық одаққа (ЕАЭО) және Дүниежүзілік сауда ұйымына (ДСҰ) мүшелігі сыртқы сауда және кедендік реттеу мәселелеріне тікелей әсер етеді, мұнда маңызды рөл «ойнайтын» тек ұлттық заңнама ғана емес, сонымен қатар Қырғызстанның аталған ұйымдарға қосылған кезде қосылған халықаралық келісімдер, сондай-ақ Қырғызстанның кейіннен ЕАЭО мен ДСҰ мүшесі болып тұрған кезде жасаған және ратификациялаған халықаралық келісімдері болып табылады.

Сонымен қатар, ЕАЭО аясында халықаралық келісімдерден басқа әртүрлі актілер (ЕАЭО уәкілетті органдарының шешімдері) қабылданады, олар халықаралық келісімдермен бірге ЕАЭО құқығын қалыптастырады, ол ұлттық заңнамадан басымдыққа ие.

Негізгі нормативтік құқықтық актілер

1994 жылғы 15 сәуірдегі ДСҰ-ны құру туралы Марракеш келісімі (Қырғыз Республикасының қосылу хаттамасы 1998 жылғы 14 қазан) 2014 жылғы 29 мамырдағы ЕАЭО туралы келісім (Қырғыз Республикасының қосылу туралы келісімі 2014 жылғы 23 желтоқсан) 2017 жылғы 11 сәуірдегі ЕАЭО Кеден кодексі 2019 жылғы 24 сәуірдегі Қырғыз Республикасының «Кедендік реттеу туралы» Заңы № 52

Уәкілетті орган

Қырғыз Республикасының Министрлер Кабинеті жанындағы Мемлекеттік кеден қызметі

7.2.Сыртқы сауданы реттеу

Қырғыз Республикасының сыртқы сауда саясаты мемлекеттің ұлттық мүдделерін, сондай-ақ сауда саласындағы екіжақты және көпжақты халықаралық келісімдерді, оның ішінде Қырғызстанның ДСҰ мен ЕАЭО мүшелігін және осы мүшелікпен байланысты міндеттемелерді ескере отырып жүзеге асырылады.

Сыртқы саудада Қырғызстан ДСҰ мүшесі ретінде ДСҰ мүшесі болып табылатын әлемнің 100-ден астам елімен қатынастарда ең көп қамқорлық режимін қолданады, ол кемсітпеушілік принципіне негізделген және тиісті сауда серіктестеріне бірдей тиімді жағдайларды қамтамасыз етуді (әсіресе, осы елдерден шыққан тауарларға бірдей кедендік баж салығы ставкаларын) көздейді.

Әлемнің 12 елімен (КМШ-ның көпшілігі, Вьетнам, Сербия, Иран) Қырғыз Республикасының тиісті халықаралық келісімдеріне және ЕАЭО аясында жасалған халықаралық келісімдерге негізделген қатынастарда Қырғызстан еркін сауда режимін қолданады, ол әдетте осы елдерден шыққан тауарларды кедендік баждардан босату және осы елдермен өзара саудада барлық немесе жеке тарифтік емес реттеу шараларын қолданбауды көздейді.

Әлемнің 70-тен астам елімен (ең аз дамыған және дамушы елдер) қатынастарда Қырғызстан преференциалды режимді қолданады, ол осы елдерден шыққан және Қырғызстанға импортталатын кейбір (бірақ барлық емес!) тауарларға «нөлдік» немесе төмендетілген (арнайы жеңілдікті) кедендік баж ставкаларын қолдануды көздейді.

7.3.Кедендік реттеу

Қырғыз Республикасындағы кедендік реттеудің негізі 2018 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енген ЕАЭО Кеден кодексі және Қырғыз Республикасының «Кедендік реттеу туралы» Заңы болып табылады.

ЕАЭО аясында ЕАЭО мүшелері мемлекеттерінде өндірілген және/немесе ЕАЭО тауарлары мәртебесін алған тауарлардың ЕАЭО ішінде еркін айналымын қамтамасыз ететін бірыңғай ішкі тауар нарығы жұмыс істейді, бұл тауарларға кедендік рәсімдеу (декларациялау), кедендік бақылау, сондай-ақ кедендік баждар мен алымдар қолданылмайды.

Осыған байланысты, Қырғызстаннан басқа ЕАЭО мүшелері мемлекеттеріне немесе керісінше осы мемлекеттерден Қырғызстанға аталған тауарларды тасымалдау кезінде кедендік реттеу жүргізілмейді. Бұл жағдайда аталған тауарлар салықтық әкімшілендіруге жатады және Қырғызстан аумағына әкелінген кезде Қырғыз Республикасының салық заңнамасында көзделген ставкалар бойынша импортқа салықтармен (ҚҚС және акциз салығы) салынады.34

Қырғызстанда қолданылатын импорттық тауарларға арналған ҚҚС және акциз салығы ставкалары осы Нұсқаулықтың 4-бөлімінде келтірілген

лық Қырғызстаннан ЕАЭО мүшесі емес мемлекеттерге тауарларды шығару және осындай мемлекеттерден Қырғызстанға тауарларды әкелу кезінде кедендік реттеу толық көлемде жүзеге асырылады. Бұл дегеніміз, осындай тауарлар Кедендік кодексінде белгіленген кедендік рәсімдерді қолдана отырып кедендік рәсімдеуге (декларациялауға), кедендік бақылауға және қолданылатын кедендік төлемдерге жатады.

ЕАЭО Кедендік кодексі тауарларға қолданылуы мүмкін шамамен 20 кедендік рәсімді қарастырады (ішкі тұтынуға шығару, экспорт, кедендік транзит, уақытша әкелу/шығару, кедендік/еркін қойма, реимпорт/реэкспорт, еркін кедендік аймақ, бірнеше қайта өңдеу режимдері және басқалар). Негізгі қолданылатын кедендік төлемдерге импорттық кедендік баждар35, тауарларды рәсімдеуге байланысты кедендік операциялар үшін алым36, импортқа ҚҚС және акциздік салық37 жатады.

Сондай-ақ басқа да кедендік төлем түрлері белгіленіп, қолданылуы мүмкін (мысалы, экспорттық кедендік баждар, кедендік сүйемелдеу алымы, навигациялық (электрондық) пломбаларды қолдану алымы, арнайы антидемпингтік және компенсациялық баждар және т.б.), бірақ тәжірибеде олар жоғарыда аталған кедендік төлем түрлеріне қарағанда жиі қолданылмайды.

35 Қырғызстан сауда режимін ең қолайлы елдерге қолданатын тауарларға қатысты негізгі импорттық кедендік баж ставкалары ЕАЭО Бірыңғай кедендік тарифімен сыртқы экономикалық қызметтің тауарлық номенклатурасына сәйкес, яғни әрбір тауар позициясы бойынша жеке белгіленген. Ставкалар ЕАЭО барлық елдері үшін бірыңғай болып табылады.

Бірыңғай кедендік тарифте көрсетілген ставка түрлері әртүрлі: адвалорлық (тауарлардың кедендік құнының пайызымен), спецификалық (тауардың физикалық өлшем бірлігіне ақша сомасында), аралас (қосарланған). 36 Кедендік операциялар үшін алым ставкасы тауарлардың кедендік құнының 0,4% құрайды, бірақ кез келген жағдайда 500 сомнан кем және 250 мың сомнан көп болмауы тиіс.

37 Импорттық тауарларға арналған ҚҚС және акциздік салық ставкалары осы Анықтамалықтың 4-бөлімінде келтірілген.