| БИЗНЕС-КОМПАС | ҚЫРҒЫЗСТАНДАҒЫ ҚҰҚЫҚТЫҚ АНЫҚТАМА 3. ҚЫРҒЫЗСТАНДА БИЗНЕСТІ БАСТАУ 3.1. Қырғызстанда бизнесті ашу және жүргізу үшін ұйымдық-құқықтық нысандар Қырғыз Республикасының заңнамасы бизнесті ашу және жүргізу үшін әртүрлі ұйымдық-құқықтық нысандарды «ұсынады». Оларға филиалдар мен өкілдіктер, сондай-ақ келесі коммерциялық ұйым түрлері жатады: толық серіктестік, командиттік серіктестік, жауапкершілігі шектеулі серіктестік, қосымша жауапкершілігі бар серіктестік, жабық акционерлік қоғам, ашық акционерлік қоғам, кооператив, шаруашылық фермерлік қожалық, мемлекеттік кәсіпорын, муниципалдық кәсіпорын. Алайда, көрсетілген нысандардың ішінен ең кең таралған және жиі қолданылатындары: жауапкершілігі шектеулі серіктестік (ЖШС), жабық акционерлік қоғам (ЖАК) және филиал / өкілдік болып табылады. Кейбір қызмет түрлері үшін заңнамада ұйымды белгілі бір ұйымдық-құқықтық нысанда құру талаптары (мысалы, банктер әдетте Қырғызстанда акционерлік қоғамдар түрінде құрылады), сондай-ақ жарғылық капиталдың минималды мөлшеріне қойылатын талаптар белгіленуі мүмкін. 20 | |||
|---|---|---|---|---|
| БИЗНЕС-КОМПАС | Қырғызстанға арналған құқықтық анықтама | |||
| 3. ҚЫРҒЫЗСТАНДА БИЗНЕСТІ БАСТАУ 3.1. Қырғызстанда бизнесті ашу және жүргізу үшін ұйымдық-құқықтық нысандар Қырғыз Республикасының заңнамасы бизнесті ашу және жүргізу үшін әртүрлі ұйымдық-құқықтық нысандарды «ұсынады». Оларға филиалдар мен өкілдіктер, сондай-ақ келесі коммерциялық ұйым түрлері жатады: толық серіктестік, командиттік серіктестік, жауапкершілігі шектеулі серіктестік, қосымша жауапкершілігі бар серіктестік, жабық акционерлік қоғам, ашық акционерлік қоғам, кооператив, шаруашылық фермерлік қожалық, мемлекеттік кәсіпорын, муниципалдық кәсіпорын. Алайда, көрсетілген нысандардың ішінен ең кең таралған және жиі қолданылатындары: жауапкершілігі шектеулі серіктестік (ЖШС), жабық акционерлік қоғам (ЖАК) және филиал / өкілдік болып табылады. Кейбір қызмет түрлері үшін заңнамада ұйымды белгілі бір ұйымдық-құқықтық нысанда құру талаптары (мысалы, банктер әдетте Қырғызстанда акционерлік қоғамдар түрінде құрылады), сондай-ақ жарғылық капиталдың минималды мөлшеріне қойылатын талаптар белгіленуі мүмкін. 20 |
| Салыстырмалы критерий | ЖШС | ЖАК | Филиал/өкілдік |
|---|---|---|---|
| Құқықтық мәртебесі мен құқық қабілеті | Бұл бір немесе бірнеше тұлғалар тарапынан құрылатын, осы шаруашылық қоғамға қатысты міндеттемелік құқықтары бар және жарғылық капиталы үлестерге (ЖШС-де) немесе акцияларға (ЖАК-та) бөлінген шаруашылық қоғам формасы. Заңмен тыйым салынбаған кез келген қызмет түрін жүзеге асыру үшін қажетті азаматтық құқықтары мен азаматтық міндеттемелері бар. | Заңды тұлғаның орналасқан жерінен тыс орналасқан және оның барлық немесе кейбір функцияларын жүзеге асыратын/өкілдік ететін және мүдделерін қорғайтын жеке бөлімше | |
| Құрылтайшы(лар) | 30-дан аспайды. Жалпы ереже бойынша, құрылтайшылар ретінде жеке және/немесе заңды тұлғалар (соның ішінде шетелдіктер) бола алады. Бір ғана құрылтайшысы бар ЖШС-ның меншік тізбегінің максималды тереңдігі – 3 деңгейден аспайды. Бір ғана қатысушы ретінде басқа бір тұлғадан тұратын шаруашылық қоғамы болуы мүмкін, егер мұндай шаруашылық қоғамдары тікелей немесе жанама түрде шетелдік заңды тұлғаның бақылауында болмаса | 50-ден аспайды. Жалпы ереже бойынша, құрылтайшылар ретінде жеке және/немесе заңды тұлғалар (соның ішінде шетелдіктер) бола алады. Бір адаммен құрылуы немесе барлық акцияларды бір акционер сатып алған жағдайда бір адамнан тұруы мүмкін | Құрылтайшы ретінде құрылып жатқан заңды тұлға табылады. Жалпы ереже бойынша, заңды тұлғалардың (соның ішінде шетелдіктердің) өз филиалдары/өкілдіктерін құруына қатысты ешқандай тыйымдар немесе шектеулер жоқ |
| Құрылтайшы(лардың) жауапкершілігі | Жалпы ереже бойынша, құрылтайшылар/акционерлер жауапкершілікті тек жарғылық капиталға салымдар көлемінде/акциялардың құны шегінде көтереді. Бір адамнан тұратын қоғам шаруашылық қоғамының міндеттемелері бойынша бірлескен қосалқы жауапкершілікті көтереді, онда ол жалғыз қатысушы/акционер болып табылады | Құрылтайшы заңды тұлға филиалдың/өкілдіктің қызметі үшін (соның ішінде міндеттемелері мен қарыздары бойынша) жауапты |
| Минималды шек қарастырылмаған. Толығымен төленуі тиіс мерзім ішінде | 100 мың сомнан кем емес. 14 Толығымен төленуі тиіс құрылу сәтінде | ||
|---|---|---|---|
| Жарғылық капитал | ЖШС мемлекеттік тіркеуден өткен сәттен бастап алғашқы қызмет жылы ішінде. Қатысушыны жарғылық капиталға салым салудан босатуға жол берілмейді, соның ішінде ЖШС-ға талаптарды есептеу арқылы | ЖАҚ құрылу сәтінде. Акционерді акцияларды төлеуден босатуға жол берілмейді, соның ішінде ЖАҚ-қа талаптарды есептеу арқылы | Қолданылмайды |
| Басқару органдары | 1. Қатысушылардың жалпы жиналысы (жалғыз қатысушы)/Акционерлердің жалпы жиналысы 2. Директорлар кеңесі (міндетті емес) 3. Атқарушы орган (көпшілік немесе жеке) 4. Ішкі аудит қызметі/ішкі аудитор (ЖШС үшін – міндетті емес) | 1. Құқықтық тұлғаны құрған (басқару құзырлы органы/уәкілетті лауазымды тұлға) 2. Филиал/өкілдіктің басшысы | |
| Пайданы бөлу | Төленетін дивидендтердің минималды немесе максималды мөлшеріне қойылатын талаптар жоқ | Жалпы ереже бойынша, ЖШҚ таза пайдасының кемінде 25%-ын дивидендтер төлеуге бағыттауы тиіс | Таза пайдасының бөлінуіне (төленуіне) қатысты минималды немесе максималды мөлшерге қойылатын талаптар жоқ |
| Салық салу | Ұйымдық-құқықтық нысанды таңдау әдетте салық режиміне әсер етпейді | ||
| Кейбір ерекшеліктер | 1. ЖШҚ-дан қатысушы(лар)ды мәжбүрлеп шығару және ерікті түрде шығу мүмкіндігі қарастырылған 2. ЖШҚ қызметін икемді құқықтық реттеу 3. Қатысушылар тізілімі мемлекеттік тіркеу органы жүргізеді | 1. ЖШҚ қызметі басқа ұйым түрлерімен салыстырғанда құқықтық тұрғыдан көбірек реттелген 2. ЖШҚ акционерлер тізілімін өз бетінше жүргізуі немесе тәуелсіз тіркеушіні жалдауы тиіс 3. ЖШҚ акционерлері басқа акционерлер сататын акцияларды сатып алу бойынша басым құқыққа ие 4. Акциялардың 25%-ға дейінгі бөлігі артықшылықты болуы мүмкін | 1. Филиал/өкілдіктің басшысы сенімхат негізінде және онда көрсетілген өкілеттіктер шегінде әрекет етеді 2. Филиал/өкілдіктің қызметі заңнамамен минималды түрде реттеледі |
Шамамен 1 144 АҚШ доллары.
3.2. Мемлекеттік
ұйымдарды тіркеу рәсімі
Мемлекеттік тіркеу өтініш негізінде жүргізіледі және қазіргі уақытта «бір терезе» қағидаты бойынша жүзеге асырылады, ол әдіс бойынша әділет органы, салық органы, статистика органы және Әлеуметтік қорда бір мезгілде тіркеу жүргізіліп, тіркеу нөмірі, ЖСН және ОКПО коды беріледі. Кейбір жағдайларда тіркеу цифрлық (электрондық) түрде жүргізіледі. Тіркеудің стандартты мерзімі 3-5 жұмыс күнін құрайды, сонымен қатар қосымша төлем арқылы жедел тіркеу мүмкіндігі қарастырылған. Тіркеуге қажетті құжаттар тізімі әдетте бекітілген нысандағы өтініш, ұйымды құру туралы құрылтайшы(лар) шешімі, заңнамаға сәйкес шешімде көрсетілуі тиіс мәселелер мен ақпараттар, құрылтайшы(лар)ға қатысты заңнамада белгіленген құжат(тар), құрылып жатқан ұйымның заңды мекенжайына қатысты құжат(тар), басшының жеке басын куәландыратын құжат және кейбір жағдайларда басқа да құжаттарды қамтиды. Құжаттарды сараптаудың оң нәтижесі болған жағдайда тіркеу органы мемлекеттік тіркеу туралы бұйрық шығарып, тиісті ақпаратты Қырғыз Республикасының заңды тұлғалар, филиалдар және өкілдіктердің Бірыңғай мемлекеттік тізіліміне енгізеді.
3.3. Лицензиялау
және рұқсат алу талаптары
Қырғыз Республикасының аумағында белгілі бір қызмет түрлерін жүзеге асыру және/немесе белгілі бір операцияларды орындау үшін сәйкес лицензиялар, рұқсаттар немесе басқа да рұқсат беру сипатындағы құжаттарды (сертификаттар, куәліктер, анықтамалар, қорытындылар, хаттамалар, актілер, анықтамалар және т.б.) алу қажет болуы мүмкін. Қырғыз Республикасында лицензиялау және рұқсат беру рәсімдерін жеңілдету және оңтайландыруға бағытталған жұмыстар мен шаралар ұзақ уақыт бойы жүргізіліп келеді, соның ішінде инвесторлар үшін тартымдылықты арттыру және бизнесті жүргізуге артық кедергілерді жою мақсатында рұқсат беру құжаттарының санын ақылға қонымды түрде қысқарту шаралары қабылдануда. Мұндай соңғы шаралардың бірі – 2026 жылғы 16 сәуірдегі № 144 Қырғыз Республикасының Президентінің Жарлығы. Осы жарлыққа сәйкес рұқсат беру құжаттары саласында регуляторлық «гильотина» енгізілді, ол рұқсат беру құжаттарының толық тізбесін қамтиды және олардың кейбірін беру рәсімдерін оңтайландыру шараларын жүзеге асыруды көздейді, сондай-ақ Қырғыз Республикасының азаматтары мен кәсіпкерлік субъектілері бұрын талап етілген, бірақ аталған тізімге енгізілмеген рұқсат беру құжаттарын алмай-ақ қызметті жүзеге асыруға құқылы деп қарастырады. Осылайша, қажетті рұқсат беру құжаттарының жалпы саны екі еседен астам қысқарды (905-тен 439-ға).
Қосымша ретінде мемлекет экономикадағы белгілі бір басым бағыттарды қолдауға бағытталған шараларды қабылдауда. Атап айтқанда, Қырғыз Республикасының Президенті IT-секторды, стартаптарды, креативті индустрияларды және жаңартылатын энергия көздерін қолдауға қатысты жарлықтарға қол қойды. Сонымен қатар, инновациялық және перспективалы бизнес-жобаларды қаржыландыру механизмдерін дамытуға бағытталған «Венчурлық қаржыландыру туралы» Қырғыз Республикасының Заңы қабылданды.
Рұқсат беру құжаттарының көпшілігі қайтарылмайтын болып табылады (яғни оларды сату немесе басқа тұлғаларға пайдалану үшін беру мүмкін емес, қайта ұйымдастыру жағдайларын қоспағанда) және олар белгілі бір мерзімге, мерзімсіз немесе бір реттік операцияларды орындау үшін беріледі. Лицензиялар мен рұқсаттар Қырғыз Республикасының Лицензиялар мен рұқсаттардың Бірыңғай автоматтандырылған (электрондық) реестріне енгізіледі. Әрбір лицензиялайтын мемлекеттік орган өзінің ресми сайтында, соның ішінде берілген лицензиялар мен рұқсаттардың тізімдерін, өтініш формаларын және лицензиялар/рұқсаттар алу үшін қажетті құжаттар тізімін, сондай-ақ реттеуші нормативтік құқықтық актілерді орналастырады. Лицензиялау мәселелерін реттейтін негізгі нормативтік құқықтық актілердің бірі – 2013 жылғы 19 қазандағы № 195 «Қырғыз Республикасындағы лицензиялау-рұқсат беру жүйесі туралы» Заңы (жалпы қағидалар, лицензиялар мен рұқсаттардың түрлері мен типтері, лицензиялар/рұқсаттар алуды талап ететін қызмет түрлері мен операциялардың негізгі тізімі, лицензиялау тәртібі, лицензиялық бақылау, лицензиялар/рұқсаттардың тоқтатылу негіздері). Дегенмен, кейбір қызмет түрлерін лицензиялау мәселелері (мысалы, банк қызметі, жер қойнауын пайдалану қызметі, телекоммуникация операторлары қызметі) жеке немесе егжей-тегжейлі басқа арнайы заңдар мен нормативтік құқықтық актілермен реттеледі.
Қырғызстанда шетелдік мемлекеттердің уәкілетті органдары берген лицензиялар келесі тәртіппен мойындалуы мүмкін: лицензияларды өзара мойындау тәртібі бойынша, тиісті халықаралық келісімдер негізінде лицензияларды автоматты мойындау тәртібі бойынша, сондай-ақ Қырғыз Республикасының Үкіметі бекіткен Қырғыз Республикасының аумағында біржақты тәртіппен мойындалатын лицензиялар тізіміне енгізу шартымен біржақты тәртіпте. Сонымен бірге, Қырғыз Республикасының аумағында біржақты тәртіпте мойындалатын лицензиялар тізіміне тек Қырғыз Республикасының заңнамасында белгіленген талаптарға сәйкестігі немесе одан жоғары талаптары бар шетелдік лицензия берушілер берген лицензиялар енгізіледі.
Ауыл шаруашылығы
Қаржы секторы Құрылыс
Энергетика Басқа Өнеркәсіп
Білім беру
Жер қойнауын пайдалану Байланыс және көлік
Медицина және фармацевтика
Сонымен қатар қараңыз
Сұрақтарыңыз бар ма?
Ұлттық инвестициялар агенттігіне сұрақ қойыңыз — құқықтық аспектілерді түсінуге көмектесеміз.
Материалдар Ұлттық инвестициялар агенттігі мен Baker Tilly бірлесіп дайындалған, ақпараттық сипатта және құқықтық кеңес емес. Деректер 2026 жылғы маусымға сәйкес өзекті. Шешім қабылдамас бұрын қолданыстағы нормативтік құқықтық актілермен салыстырыңыз және Ұлттық инвестициялар агенттігімен кеңесіңіз.