| БИЗНЕС-КОМПАС | Қирғизистонда бизнес очиш учун ташкилот-ҳуқуқий шакллар 3. Қирғизистонда бизнес очиш 3.1. Қирғизистонда бизнес очиш ва юритиш учун ташкилот-ҳуқуқий шакллар Қирғиз Республикаси қонунчилиги бизнес очиш ва юритиш учун турли хил ташкилот-ҳуқуқий шаклларни таклиф қилади. Улар қаторига филиаллар ва ваколатхоналар, шунингдек қуйидаги турдаги тижорат ташкилотлари киради: тўлиқ шериклик, коммандит шериклик, жамият с чекланган масъулият (ЖЧМ), жамият с қўшимча масъулият, ёпиқ акциядорлик жамияти, очиқ акциядорлик жамияти, кооператив, деҳқон фермер хўжалиги, давлат корхонаси, муниципал корхонаси. Бироқ кўрсатилган шакллар орасида энг кенг тарқалган ва кўп қўлланиладиганлари: жамият с чекланган масъулият (ЖЧМ), ёпиқ акциядорлик жамияти (ЁАЖ) ва филиал / ваколатхонадир. Айрим фаолият турлари учун қонунчилик муайян ташкилот-ҳуқуқий шаклда ташкил этиш талабларини белгилаши мумкин (масалан, банклар одатда Қирғизистонда акциядорлик жамиятлари шаклида ташкил этилади), шунингдек устав капитали минимал миқдорига оид талаблар ҳам бўлиши мумкин. 20 | |||
|---|---|---|---|---|
| БИЗНЕС-КОМПАС | Қирғизистон бўйича ҳуқуқий маълумотнома | |||
| Қирғизистонда бизнес очиш 3.1. Қирғизистонда бизнес очиш ва юритиш учун ташкилот-ҳуқуқий шакллар Қирғиз Республикаси қонунчилиги бизнес очиш ва юритиш учун турли хил ташкилот-ҳуқуқий шаклларни таклиф қилади. Улар қаторига филиаллар ва ваколатхоналар, шунингдек қуйидаги турдаги тижорат ташкилотлари киради: тўлиқ шериклик, коммандит шериклик, жамият с чекланган масъулият (ЖЧМ), жамият с қўшимча масъулият, ёпиқ акциядорлик жамияти, очиқ акциядорлик жамияти, кооператив, деҳқон фермер хўжалиги, давлат корхонаси, муниципал корхонаси. Бироқ кўрсатилган шакллар орасида энг кенг тарқалган ва кўп қўлланиладиганлари: жамият с чекланган масъулият (ЖЧМ), ёпиқ акциядорлик жамияти (ЁАЖ) ва филиал / ваколатхонадир. Айрим фаолият турлари учун қонунчилик муайян ташкилот-ҳуқуқий шаклда ташкил этиш талабларини белгилаши мумкин (масалан, банклар одатда Қирғизистонда акциядорлик жамиятлари шаклида ташкил этилади), шунингдек устав капитали минимал миқдорига оид талаблар ҳам бўлиши мумкин. 20 |
| Солиштирма мезон | ЖЧМ | ЁАЖ | Филиал/ваколатхона |
|---|---|---|---|
| Ҳуқуқий мақом ва ҳуқуқ қобилияти | Бир ёки бир нечта шахс томонидан ташкил этилган, устав капитали улушларга (ЖЧМда) ёки акцияларга (ЁАЖда) бўлинган хўжалик жамияти шакли. Қонун билан тақиқланмаган ҳар қандай фаолият турини амалга ошириш учун зарур бўлган фуқаролик ҳуқуқлари ва мажбуриятларига эга. | Юридик шахснинг жойлашган жойидан ташқарида жойлашган ва унинг барча ёки бир қисм функцияларини амалга оширадиган алоҳида бўлинма/ вакиллик ва манфаатларни ҳимоя қилиш | |
| Ташкилотчи(лар) | 30 дан ортиқ эмас. Умумий қоидаларга кўра, ташкилотчилар жисмоний ва/ёки юридик шахслар (шу жумладан хорижийлар) бўлиши мумкин. Якка ташкилотчигa эга МЧЖнинг эгалик занжирининг максимал чуқурлиги 3 даражадан ошмаслиги керак. Якка иштирокчи сифатида бошқа бир шахсдан иборат бўлган хўжалик жамияти бўлиши мумкин, агар бундай хўжалик жамиятлари тўғридан-тўғри ёки билвосита хорижий юридик шахс назоратида бўлмаса | 50 дан ортиқ эмас. Умумий қоидаларга кўра, ташкилотчилар жисмоний ва/ёки юридик шахслар (шу жумладан хорижийлар) бўлиши мумкин. Бир шахс томонидан тузилиши ёки бир шахсдан иборат бўлиши мумкин, агар бир акциядор ЗАОнинг барча акцияларини сотиб олган бўлса | Ташкилотчи ташкил этувчи юридик шахс ҳисобланади. Умумий қоидаларга кўра, юридик шахслар (шу жумладан хорижийлар) томонидан ўз филиаллари/ вакилликларини ташкил этишга нисбатан ҳеч қандай тақиқ ёки чекловлар йўқ |
| Ташкилотчи(лар)нинг жавобгарлиги | Умумий қоидаларга кўра, ташкилотчилар/ акциядорлар фақат устав капиталига қўйилган ҳисса ёки акцияларнинг қиймати миқдорида жавобгарликни олишади. Якка шахсдан иборат жамият хўжалик жамияти мажбуриятлари бўйича биргаликда субсидиар жавобгарликни олади, у ерда у ягона иштирокчи/ акциядор ҳисобланади | Ташкил этувчи юридик шахс филиал/ вакиллик фаолияти (шу жумладан мажбуриятлар ва қарзлар бўйича) учун жавобгарликни олади |
| Минимал тўлов миқдори белгиланмаган. Тўлиқ тўлов қуйидаги муддат ичида амалга оширилиши керак | 100 минг сомдан кам бўлмаслиги керак. 14 Тўлиқ тўлов ташкил этиш вақтида амалга оширилиши керак | ||
|---|---|---|---|
| Устав капитали | МЧЖ давлат рўйхатидан ўтганидан бошлаб биринчи йил фаолияти давомида тўлиқ тўланиши керак. МЧЖ иштирокчисини устав капиталига ҳисса киритиш мажбуриятидан озод қилишга йўл қўйилмайди, шу жумладан МЧЖга бўлган талабларни ҳисобга олиш йўли билан | ЗАО ташкил этиш вақтида. Акциядорни акцияларни тўлаш мажбуриятидан озод қилишга йўл қўйилмайди, шу жумладан ЗАОга бўлган талабларни ҳисобга олиш йўли билан | Қўлланилмайди |
| Бошқарув органлари | 1. Иштирокчилар умумий йиғилиши (ягона иштирокчи)/ акциядорлар умумий йиғилиши 2. Директорлар кенгаши (ихтиёрий) 3. Ижро органи (коллегиал ёки ягона) 4. Ички аудит хизмати/ ички аудитор (МЧЖ учун - ихтиёрий) | 1. Юридик шахсни ташкил этган (молик органи/ ваколатли шахс) 2. Филиал/ вакиллик раҳбари | |
| Фойда тақсимоти | Тўланадиган дивидендлар учун минимал ёки максимал миқдор бўйича талаблар йўқ | Умумий қоидаларга кўра, МЧЖ соф фойданинг камида 25% ни дивидендлар тўловига йўналтириши керак | Тақсимланадиган (тўланадиган) соф фойда учун минимал ёки максимал миқдор бўйича талаблар йўқ |
| Солиқ солиш | Ташкилот-ҳуқуқий шаклни танлаш одатда солиқ режимига таъсир қилмайди | ||
| Баъзи хусусиятлар | 1. МЧЖ иштирокчисини мажбурий чиқариш ва ихтиёрий чиқиш имконияти назарда тутилган 2. МЧЖ фаолиятининг мослашувчан ҳуқуқий тартиби 3. Иштирокчилар реестри давлат рўйхатга олувчи орган томонидан юритилади | 1. МЧЖ бошқа ташкилот шаклларига нисбатан ҳуқуқий жиҳатдан кўпроқ тартибга солинган 2. МЧЖ ўз акционерлари реестрига эга бўлиши ёки мустақил рўйхатга олувчи тайинлаши керак 3. МЧЖ акционерлари бошқа акционерлар томонидан сотилаётган акцияларни сотиб олишда устувор ҳуқуқка эга 4. Акцияларнинг 25% гача қисми афзалликли бўлиши мумкин | 1. Филиал/ вакиллик раҳбари ваколатнома асосида ва унда кўрсатилган ваколатлар доирасида ҳаракат қилади 2. Филиал/ вакиллик фаолияти қонунчиликда минимал тартибга солинади |
Тахминан 1 144 АҚШ доллари.
3.2. Давлат
ташкилотларни рўйхатга олиш тартиби
Давлат рўйхатга олиш ариза асосида амалга оширилади ва ҳозирги вақтда «якка дарча» принципи бўйича амалга оширилади, бу эса адлия органи, солиқ органи, статистика органи ва Ижтимоий фондда бир вақтда рўйхатга олинишни назарда тутади, унга рўйхат рақами, ИНН ва ОКПО коди берилади. Баъзи ҳолатларда рўйхатга олиш рақамли (электрон) шаклда амалга оширилади. Рўйхатга олишнинг стандарт муддатлари 3-5 иш кунини ташкил қилади, шу билан бирга қўшимча тўлов evaziga тезлаштирилган рўйхатга олиш имконияти мавжуд. Рўйхатга олиш учун зарур ҳужжатлар рўйхати одатда белгиланган шаклдаги ариза, ташкилотни ташкил этиш тўғрисидаги таъсисчи(лар) қарори, қонунчиликка мувофиқ унда акс эттирилиши керак бўлган маълумот ва масалалар рўйхати, таъсисчи(лар)га оид ҳужжат(лар), ташкил этилаётган ташкилотнинг юридик манзилига оид ҳужжат(лар), раҳбарнинг шахсини тасдиқловчи ҳужжат ва айрим ҳолатларда бошқа ҳужжатларни ўз ичига олади. Тақдим этилган ҳужжатлар экспертизасининг ижобий натижаси ҳолатида рўйхатга олувчи орган давлат рўйхатга олиш буйруғини чиқаради ва тегишли маълумотларни Қирғиз Республикаси юридик шахслар, филиаллар ва вакилликлар ягона давлат реестрига киритади.
3.3. Лицензиялаш ва рухсатномалар олиш талаблари
ва рухсатномалар олиш талаблари
Қирғиз Республикаси ҳудудида муайян турдаги фаолиятларни амалга ошириш ва/ёки муайян операцияларни бажариш учун тегишли лицензиялар, рухсатномалар ёки бошқа рухсатнома ҳужжатларини (сертификатлар, гувоҳномалар, тасдиқномалар, хулосалар, протоколлар, актлар, маълумотномалар ва ҳ.к.) олиш талаб этилиши мумкин. Қирғиз Республикасида лицензиялаш ва рухсатнома бериш жараёнларини соддалаштириш ва оптималлаштиришга қаратилган ишлар ва чоралар узоқ вақтдан бери олиб борилмоқда, шу жумладан, инвесторлар учун жозибадорликни ошириш ва бизнес юритишдаги ортиқча тўсиқларни бартараф этиш мақсадида рухсатнома ҳужжатларини ақлли равишда қисқартиришга қаратилган. Бундай сўнгги чоралардан бири 2026 йил 16 апрелдаги Қирғиз Республикаси Президентининг №144-сонли Фармонидир. Ушбу фармонга мувофиқ рухсатнома ҳужжатлари соҳасида регуляторлик «гильотина» жорий этилди, бу рухсатнома ҳужжатларининг тўлиқ рўйхатини назарда тутади, айрим ҳужжатларни бериш жараёнларини оптималлаштириш чораларини амалга оширишни кўзда тутади ва Қирғиз Республикаси фуқаролари ҳамда тадбиркорлик субъектлари олдин талаб қилинган, аммо мазкур рўйхатга киритилмаган рухсатнома ҳужжатларисиз фаолият юритиш ҳуқуқига эга эканликларини назарда тутади. Шу тариқа, зарур бўлган рухсатнома ҳужжатлари умумий сони икки баробардан кўпроқ қисқартирилди (905 дан 439 гача).
Қўшимча равишда давлат иқтисодиётнинг айрим устувор йўналишларини қўллаб-қувватлаш бўйича чоралар кўрмоқда. Хусусан, Қирғиз Республикаси Президенти IT-сектор, стартаплар, креатив индустриялар ва қайта тикланадиган энергия манбалари соҳасини қўллаб-қувватлаш тўғрисида фармонлар имзолаган. Шунингдек, инновацион ва истиқболли бизнес-лойиҳаларни молиялаштириш механизмларини ривожлантиришга қаратилган Қирғиз Республикасининг «Венчур молиялаштириш тўғрисида»ги Қонуни қабул қилинган.
Рухсатнома ҳужжатларининг кўпчилиги ноқонуний (яъни уларни сотиш ёки бошқа шартларда бошқа шахсларга бериш мумкин эмас, қайта ташкил этиш ҳолатлари истисно) бўлиб, муайян муддатга, муддатсиз ёки бир марталик операцияларни бажариш учун берилади. Лицензиялар ва рухсатномалар Қирғиз Республикасининг ягона автоматлаштирилган (электрон) лицензиялар ва рухсатномалар реестрига киритилади. Ҳар бир лицензия берувчи давлат органи ўзининг расмий веб-сайтида берилган лицензиялар ва рухсатномалар рўйхатини, ариза шаклларини ва лицензия/рухсатнома олиш учун зарур ҳужжатлар рўйхатини ҳамда тартибга солувчи норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни жойлаштиради. Лицензиялаш масалаларини тартибга солувчи асосий норматив-ҳуқуқий ҳужжатлардан бири 2013 йил 19 октябрдаги Қирғиз Республикасининг «Қирғиз Республикасида лицензиялаш-рухсатнома тизими тўғрисида»ги №195-сонли Қонунидир (умумий принциплар, лицензия ва рухсатномалар турлари, лицензия/рухсатнома олиш талаб этиладиган фаолият ва операциялар асосий рўйхати, лицензиялаш тартиби, лицензия назорати, лицензия/рухсатнома амал қилишини тугатиш асослари). Шу билан бирга, айрим фаолият турларини лицензиялаш масалалари (масалан, банк фаолияти, ер ости бойликларидан фойдаланиш, телекоммуникация оператори фаолияти) алоҳида ёки батафсил бошқа махсус қонунлар ва норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар билан тартибга солинади.
Қирғизистонда хорижий давлатларнинг ваколатли органлари томонидан берилган лицензиялар қуйидаги тартибда тан олиниши мумкин: лицензияларни ўзаро тан олиш тартибида, тегишли халқаро келишувларга асосан лицензияларни автоматик тан олиш тартибида ҳамда Қирғиз Республикаси Вазирлар Кабинети тасдиқлаган, Қирғиз Республикаси ҳудудида бир томонлама тан олинадиган лицензиялар рўйхатига киритилган ҳолда бир томонлама тартибда. Шу билан бирга, Қирғиз Республикаси ҳудудида бир томонлама тан олинадиган лицензиялар рўйхатига фақат Қирғиз Республикаси қонунчилигида белгиланган талабларга тенг ёки ундан юқори талабларга эга бўлган хорижий давлат лицензия берувчилари томонидан берилган лицензиялар киритилади.
Қишлоқ хўжалиги
Молия сектори Қурилиш
Энергетика Бошқа Саноат
Таълим
Ер ости бойликларидан фойдаланиш, алоқа ва транспорт
Тиббиёт ва фармацевтика
Shuningdek qarang
Savollaringiz bormi?
Milliy investitsiya agentligiga savol bering — yuridik jihatlarni tushunishga yordam beramiz.
Materiallar Milliy investitsiya agentligi va Baker Tilly hamkorligida tayyorlangan, ma'lumot xarakteriga ega va yuridik maslahat hisoblanmaydi. Ma'lumotlar 2026 yil iyun holatiga mos keladi. Qaror qabul qilishdan oldin amaldagi normativ-huquqiy hujjatlarni tekshiring va MIA bilan maslahat qiling.