2. Investitsiya muhiti

2.1. Ҳуқуқий база

Давлат инвестиция сиёсати инвестиция муҳитини яратишга, миллий ва хорижий инвестицияларни жалб қилишни рағбатлантиришга, тенг ва адолатли ҳуқуқий принциплар ҳамда инвестицияларни ҳимоя қилиш кафолатларини ўрнатишга қаратилган.

МУҲИТ

Иқтисодий фаолият турлари бўйича тўғридан-тўғри хорижий инвестициялар кирими (2025)10

ҚР Миллий статистика қўмитаси, Қирғиз Республикасига инвестициялар, 2026 йил 10 июнгача экспресс маълумотлар.

47,2%

18,8%

0,6%

8,9%

0,9%

5,6%

10,8% 3,9%

1,3%

2,0%

Ишлаб чиқариш саноати ($618,8 млн.)

Фойдали қазилмаларни қазиб олиш ($246,3 млн.)

Qurilish ($8,1 mln.)

Savdo ($117 mln.)

Transport va logistika ($11,7 mln.)

IT va telekommunikatsiyalar ($73,6 mln.)

Moliya va sug'urta ($142,2 mln.)

Kasbiy, ilmiy va texnik faoliyat ($50,4 mln.)

Mehmonxonalar va restoranlar ($16,5 mln.)

Boshqa faoliyat turlari ($25,5 mln.)

Jami: $1,31 mlrd. (2025)

2.2. Investitsion kafolatlar va himoya

Qonunchilik xorijiy investorlar uchun huquqiy kafolatlar tizimi va himoya mexanizmlarini nazarda tutadi. Asosiy kafolatlar va himoya mexanizmlari jumladan quyidagilarni o'z ichiga oladi:

• xorijiy investorlar uchun milliy rejimni taqdim etish, ya'ni xorijiy investorlar o'xshash sharoitlarda milliy investorlar bilan teng yoki undan kam bo'lmagan qulay rejimdan foydalanadilar;

• arbitraj kelishuvi va/yoki tegishli xalqaro shartnoma mavjud bo'lsa, investitsion nizolarni xalqaro arbitrajda hal qilish imkoniyati;

• davlat bilan investitsion kelishuvlarni o'z ichiga olgan shartnoma modeli asosida yirik investitsion loyihalarni amalga oshirish imkoniyati;

• agar xalqaro shartnomalar investorlar uchun qulayroq shartlarni nazarda tutsa, milliy manfaatlar saqlangan holda, ularning ustuvor qo'llanilishi;

• investorning xo‘jalik faoliyatiga asossiz aralashuvning taqiqlanishi;

• «investitsiyalar» tushunchasiga keng yondashuv (kapital, mulk, intellektual mulk, shartnoma huquqlari va boshqalar);

• noqonuniy ekspropriatsiyadan himoya, shu jumladan bozor qiymatiga muvofiq munosib va o‘z vaqtida kompensatsiya to‘lash majburiyati;

• qonunga muvofiq ma’lumotga kirish kafolatlari, investitsion faoliyatni erkin amalga oshirish;

• investitsiya shakllari va usullarini erkin tanlash huquqi;

• даромад ва капитални эркин ўтказиш ҳуқуқи.

2.3. Рагбатлантирувчи чоралар

Инвестицияларнинг ҳажми ва йўналишларига қараб инвесторга қуйидаги рағбатлантирувчи чоралар тақдим этилиши мумкин:

стабилизация режими, солиқ, божхона имтиёзлари, солиқ бўлмаган тўловлар бўйича имтиёзлар

асосий фондларни тезлаштирилган амортизацияси

муҳандислик инфратузилмаси ва коммуникацияларга уланиш

инвестиция визасини бериш

агар мавжуд бўлмаса, махсус қоидалар ва техник тартибга солиш талабларини ишлаб чиқиш ва қабул қилиш

лицензиялар, рухсатномалар ва бошқа ҳужжатларни бериш

ер участкалари, сув объектлари бўйича ҳуқуқларни бериш.

2.4. Инвестиция шартномалари

Инвестициялар тўғрисидаги қонун инвестиция лойиҳаларини инвестиция шартномалари асосида амалга ошириш имкониятини назарда тутади, бу шартномалар тарафларнинг ҳуқуқлари, мажбуриятлари ва жавобгарлигини ҳамда инвестиция лойиҳасини амалга ошириш шартларини белгилайди.

Қирғизистонда инвестиция шартномаси қуйидагилар ўртасида тузилиши мумкин:

• инвестор ва давлат органлари ёки маҳаллий ҳокимият органлари ўртасида;

• инвестор ва Вазирлар Маҳкамаси ўртасида (қонун билан назарда тутилган ҳолларда).

Инвестиция шартномасининг томони лойиҳада кўзда тутилган инвестициялар ҳажмига боғлиқ.

Инвестиция шартномалари очиқ танлов натижаларига кўра ёки инвестор ва Вазирлар Маҳкамаси ўртасида тўғридан-тўғри музокаралар йўли билан тузилиши мумкин. Вазирлар Маҳкамаси билан тўғридан-тўғри музокаралар инвестициялар ҳажми 1 млрд. сомдан (≈ 11,5 млн. АҚШ доллари) бошланса ва инвестор ўхшаш фаолият соҳасида муваффақиятли лойиҳаларни амалга оширганлиги тасдиқланган тажрибага эга бўлса қўлланилади. Тўғридан-тўғри музокараларни ўтказиш тартиби ва шартлари Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланади.

Камроқ ҳажмдаги инвестиция лойиҳалари учун инвестиция шартномаси томонлари давлат органлари ва маҳаллий ҳокимият органлари бўлиши мумкин. Масалан, маҳаллий ҳокимият органлари (шаҳар шаҳарчиликлари истисно) 1 млн.дан 50 млн. сомгача бўлган инвестиция ҳажмига эга лойиҳалар бўйича инвестиция шартномаларини тузиш ҳуқуқига эга, икки ёки ундан ортиқ бундай органлар эса 1 млн.дан 200 млн. сомгача бўлган лойиҳалар бўйича. Бишкек ва Ош шаҳарларидан ташқари шаҳар шаҳарчиликлари 1 млн.дан 300 млн. сомгача бўлган лойиҳалар бўйича шартнома томони бўлиши мумкин, улар билан бирга бошқа маҳаллий ҳокимият органлари иштирок этганда эса 1 млн.дан 400 млн. сомгача. 1 млн.дан 1 млрд. сомгача бўлган инвестиция ҳажмига эга лойиҳалар бўйича шартнома томонлари сифатида Бишкек ва Ош шаҳарларининг маҳаллий ҳокимият органлари ҳамда Қирғиз Республикаси тегишли вазирлик ва идоралари ҳам иштирок этиши мумкин.

Мамлакатлар бўйича тўғридан-тўғри хорижий инвестициялар (2025)11

ҚР Миллий статистика комитети, Қирғиз Республикасига инвестициялар, 2026 йил 10 июнгача бўлган экспресс-маълумот.

Turkiya Hindiston Kipr BAA Niderlandiya Qozog‘iston

Xitoy O‘zbekiston Buyuk Britaniya Boshqa davlatlar Rossiya Federatsiyasi

47,5%

1,2%

13,9%

3,7%

2,4%

9,3%

5,4%

9,1%

2,7%

3,4%

1,4%

2.5. Barqarorlik rejimi

Qonunchilikda belgilangan shartlarga rioya qilgan holda, investorlar 10 yilgacha bo‘lgan muddatga barqarorlik to‘g‘risida kelishuv tuzishlari mumkin, bu esa soliq va soliqqa tortilmaydigan to‘lovlar bo‘yicha investitsiya loyihasini amalga oshirishda eng qulay shartlarni qo‘llash imkonini beradi. Investitsiya loyihasini amalga oshirish davrida soliq qonunchiligi yoki soliqqa tortilmaydigan to‘lovlar qonunchiligiga o‘zgartirishlar kiritilgan taqdirda, barqarorlik to‘g‘risidagi kelishuvni imzolagan investor va/yoki investitsiya qilingan korxona tanlangan eng qulay shartlarni qo‘llashni davom ettirishga, shuningdek, kelishuv imzolanganidan keyin joriy etilgan yanada qulay shartlardan foydalanishga haqli.

Barqarorlik rejimining asosiy xususiyatlari:

Barqarorlik rejimidan foydalanish huquqi quyidagi shartlarda beriladi:

barqarorlik to‘g‘risidagi kelishuv imzolangan kundan boshlab 3 yil ichida investitsiya qilingan korxonaning ustav kapitaliga kamida 200 mln. som (≈ 2,3 mln. AQSh dollari) miqdorida investitsiyalarni amalga oshirish;

tub qazilmalar sohasidagi loyihalar uchun – barqarorlik to‘g‘risidagi kelishuv imzolangan kundan boshlab 5 yil ichida kamida 1 mlrd. som (≈ 11,5 mln. AQSh dollari) miqdorida investitsiyalarni amalga oshirish.

qo‘llash muddati –

10 yilgacha; 2 3 4 5

belgilangan mezonlarga javob beradigan investitsiya loyihalariga tatbiq etiladi;

nafaqat investor, balki investitsiya qilingan korxonaga ham tatbiq etiladi;

soliqlarga (qo‘shilgan qiymat solig‘i (QQS)ni o‘z ichiga olgan holda, boshqa bilvosita soliqlar bundan mustasno) va soliqqa tortilmaydigan to‘lovlarga (davlat organlari tomonidan ko‘rsatiladigan xizmatlar uchun to‘lovlar bundan mustasno) taalluqlidir;

investor va/yoki investitsiya qilingan korxonaning aksiyadorlari yoki ishtirokchilarining tuzilmasi o‘zgarganda saqlanib qoladi.

2.6. Investitsiyalarni rag‘batlantirish bo‘yicha ikki tomonlama kelishuvlar

va investitsiyalarni himoya qilish

Qirg‘iz Respublikasi 30 dan ortiq investitsiyalarni rag‘batlantirish va o‘zaro himoya qilish bo‘yicha ikki tomonlama kelishuvlarni imzolagan. 12 Bunday kelishuvlar odatda quyidagilarni nazarda tutadi:

• adolatli va teng huquqli tartib;

• daromad va kapitalning erkin o'tkazilishi;

• noqonuniy ekspropriatsiyadan himoya;

• xalqaro investitsiya arbitrajiga kirish huquqi.

2.7. Investitsiya nizolarini hal etish

2022 yildan boshlab Qirg‘iz Respublikasi MTSUIS Konventsiyasi13 ishtirokchi davlati hisoblanadi.

Investitsiya nizolari quyidagilar orqali hal qilinishi mumkin:

• muzokaralar va vositachilik orqali;

• Qirg‘iz Respublikasi sudlarida;

• tegishli yozma kelishuv mavjud bo‘lsa, unda haqiqiy arbitraj bandi mavjud bo‘lsa yoki ushbu nizo Qirg‘iz Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq arbitrajga yuborilsa, xalqaro arbitrajda.

BMT Savdo va Taraqqiyot (UNCTAD), Investment Policy Hub:https://investmentpolicy.unctad.org/international-investment-agreements/countries/113/kyrgyzstan 1965 yil 18 martdagi davlatlar va xorijiy shaxslar o‘rtasidagi investitsiya nizolarini hal qilish tartibi to‘g‘risidagi Vashington Konventsiyasi.