2. ინვესტიციური კლიმატი

2.1. სამართლებრივი ბაზა

სახელმწიფო საინვესტიციო პოლიტიკა მიმართულია ხელსაყრელი საინვესტიციო კლიმატის შექმნაზე, ეროვნული და უცხოური ინვესტიციების მოზიდვის სტიმულირებაზე, ინვესტიციების დაცვის თანაბარი და სამართლიანი სამართლებრივი პრინციპებისა და გარანტიების დამკვიდრებაზე.

კლიმატი

უცხოური პირდაპირი ინვესტიციების შემოსვლა ეკონომიკური საქმიანობის სახეობების მიხედვით (2025)10

ყირგიზეთის რესპუბლიკის ეროვნული სტატისტიკის კომიტეტი, ინვესტიციები ყირგიზეთის რესპუბლიკაში, ექსპრესინფორმაცია 2026 წლის 10 ივნისის მდგომარეობით.

47,2%

18,8%

0,6%

8,9%

0,9%

5,6%

10,8% 3,9%

1,3%

2,0%

მომუშავე წარმოებები ($618,8 მლნ.)

მინერალური რესურსების მოპოვება ($246,3 მლნ.)

მშენებლობა ($8,1 მლნ.)

ვაჭრობა ($117 მლნ.)

ტრანსპორტი და ლოჯისტიკა ($11,7 მლნ.)

IT და ტელეკომუნიკაციები ($73,6 მლნ.)

ფინანსები და დაზღვევა ($142,2 მლნ.)

პროფესიონალური, სამეცნიერო და ტექნიკური საქმიანობა ($50,4 მლნ.)

სასტუმროები და რესტორნები ($16,5 მლნ.)

სხვა საქმიანობის სახეები ($25,5 მლნ.)

სულ: $1,31 მლრდ. (2025)

2.2. საინვესტიციო გარანტიები და დაცვა

ზოგადი სამართალი უზრუნველყოფს უცხოელი ინვესტორებისთვის სამართლებრივი გარანტიების სისტემას და დაცვის მექანიზმებს. ძირითადი გარანტიები და დაცვის მექანიზმები მოიცავს, კერძოდ:

• უცხოელი ინვესტორებისთვის ეროვნული რეჟიმის უზრუნველყოფა, რაც ნიშნავს, რომ უცხოელი ინვესტორები მსგავს პირობებში სარგებლობენ არანაკლებ ხელსაყრელი რეჟიმით, ვიდრე ეროვნული ინვესტორები;

• საინვესტიციო დავების გადაწყვეტის შესაძლებლობა საერთაშორისო არბიტრაჟში, არბიტრაჟული შეთანხმებისა და/ან შესაბამისი საერთაშორისო ხელშეკრულების არსებობის შემთხვევაში;

• მსხვილი საინვესტიციო პროექტების განხორციელების შესაძლებლობა ხელშეკრულებით მოდელის საფუძველზე, მათ შორის სახელმწიფოსთან საინვესტიციო შეთანხმებების საფუძველზე;

• საერთაშორისო ხელშეკრულებების პრიორიტეტული გამოყენება იმ შემთხვევაში, თუ ისინი ინვესტორებისთვის უფრო ხელსაყრელ პირობებს ითვალისწინებენ (სახელმწიფოს ეროვნული ინტერესების დაცვით);

• ინვესტორის ეკონომიკურ საქმიანობაში უსაფუძვლო ჩარევის დაუშვებლობა;

• ფართო მიდგომა „ინვესტიციის“ განსაზღვრაში (კაპიტალი, ქონება, ინტელექტუალური საკუთრება, ხელშეკრულებით მიღებული უფლებები და ა.შ.);

• უკანონო ექსპროპრიაციისგან დაცვა, მათ შორის ბაზრის ღირებულების შესაბამისი და დროული კომპენსაციის გადახდის ვალდებულება;

• ინფორმაციის მიღების გარანტიები, საინვესტიციო საქმიანობის თავისუფლება კანონმდებლობის შესაბამისად;

• საინვესტიციო ფორმებისა და მეთოდების თავისუფალი არჩევა;

• უფლება შემოსავლებისა და კაპიტალის თავისუფალ გადარიცხვაზე.

2.3. სტიმულირების ღონისძიებები

ინვესტიციების მოცულობისა და მიმართულებების მიხედვით ინვესტორს შეიძლება მიეწოდოს შემდეგი სტიმულირების ღონისძიებები:

სტაბილიზაციის რეჟიმი, საგადასახადო, საბაჟო შეღავათები, არაგადასახადო გადახდებზე შეღავათები

ძირითადი ფონდების დაჩქარებული ამორტიზაცია

ინჟინერული ინფრასტრუქტურასა და კომუნიკაციებთან მიერთება

ინვესტიციური ვიზის მიცემა

სპეციალური წესებისა და ტექნიკური რეგულირების მოთხოვნების შემუშავება და მიღება, თუ ისინი არ არსებობს

ლიცენზიების, ნებართვების და სხვა დოკუმენტების მიცემა

მიწის ნაკვეთებზე, წყლის ობიექტებზე უფლებების მიცემა.

2.4. ინვესტიციური შეთანხმებები

ინვესტიციების შესახებ კანონი ითვალისწინებს ინვესტიციური პროექტების განხორციელების შესაძლებლობას ინვესტიციური შეთანხმებების საფუძველზე, რომლებიც განსაზღვრავენ მხარეების უფლებებს, ვალდებულებებსა და პასუხისმგებლობას, ასევე ინვესტიციური პროექტის განხორციელების პირობებს.

ყირგიზეთში ინვესტიციური შეთანხმება შეიძლება გაფორმდეს:

• ინვესტორსა და სახელმწიფო ორგანოებს ან ადგილობრივ თვითმმართველობის ორგანოებს შორის;

• ინვესტორსა და მინისტრთა კაბინეტს შორის (კანონით განსაზღვრულ შემთხვევებში).

ინვესტიციური შეთანხმების მხარის არჩევანი დამოკიდებულია პროექტით გათვალისწინებულ ინვესტიციების მოცულობაზე.

ინვესტიციური შეთანხმებები შეიძლება გაფორმდეს ღია კონკურსის შედეგების საფუძველზე ან პირდაპირი მოლაპარაკებების გზით ინვესტორსა და მინისტრთა კაბინეტს შორის. მინისტრთა კაბინეტთან პირდაპირი მოლაპარაკებები გამოიყენება, თუ ინვესტიციების მოცულობა შეადგენს 1 მლრდ სომიდან (დაახლოებით 11,5 მლნ აშშ დოლარი) და იმ შემთხვევაში, თუ ინვესტორს აქვს დადასტურებული გამოცდილება მსგავსი სფეროს პროექტების წარმატებით განხორციელებაში. პირდაპირი მოლაპარაკებების ჩატარების წესსა და პირობებს ადგენს მინისტრთა კაბინეტი.

პროექტებისათვის, რომელთა ინვესტიციების მოცულობა ნაკლებია, ინვესტიციური შეთანხმების მხარეებად შეიძლება იყვნენ სახელმწიფო ორგანოები და ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოები. მაგალითად, ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოებს (ქალაქების მერიის გარდა) უფლება აქვთ გაფორმონ ინვესტიციური შეთანხმებები პროექტებზე ინვესტიციების მოცულობით 1 მლნ-დან 50 მლნ სომამდე, ხოლო ორი და მეტი ასეთი ორგანო - პროექტებზე ინვესტიციების მოცულობით 1 მლნ-დან 200 მლნ სომამდე. ქალაქების მერია, გარდა ბიშკეკისა და ოშის, შეიძლება იყოს შეთანხმების მხარე პროექტებზე, რომელთა ღირებულება 1 მლნ-დან 300 მლნ სომამდეა, ხოლო მათთან ერთად სხვა ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების მონაწილეობით - 1 მლნ-დან 400 მლნ სომამდე. პროექტებზე ინვესტიციების მოცულობით 1 მლნ-დან 1 მლრდ სომამდე, ინვესტიციური შეთანხმების მხარეებად ასევე შეიძლება იყვნენ ბიშკეკისა და ოშის ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოები, ასევე ყირგიზეთის რესპუბლიკის შესაბამისი სამინისტროები და უწყებები.

პირდაპირი უცხოური ინვესტიციები ქვეყნებით (2025)11

ყირგიზეთის რესპუბლიკის ეროვნული სტატისტიკის კომიტეტი, ინვესტიციები ყირგიზეთის რესპუბლიკაში, ექსპრესინფორმაცია 2026 წლის 10 ივნისის მდგომარეობით.

თურქეთი ინდოეთი კვიპროსი არაბთა გაერთიანებული საამიროები ნიდერლანდები ყაზახეთი

ჩინეთი უზბეკეთი დიდი ბრიტანეთი სხვა ქვეყნები რუსეთის ფედერაცია

47,5%

1,2%

13,9%

3,7%

2,4%

9,3%

5,4%

9,1%

2,7%

3,4%

1,4%

2.5. სტაბილიზაციის რეჟიმი

სამართლებრივი პირობების დაცვით, ინვესტორებს შეუძლიათ დადონ სტაბილიზაციის შეთანხმება 10 წლამდე ვადით, რომელიც საშუალებას აძლევს გამოიყენონ ინვესტიციური პროექტის განხორციელების ყველაზე ხელსაყრელი პირობები გადასახადებისა და არაწესრიგი გადასახადების მიმართ. ინვესტიციური პროექტის განხორციელების პერიოდში, თუ მოხდება ცვლილებები საგადასახადო ან არაწესრიგი გადასახადების კანონმდებლობაში, ინვესტორს და/ან ინვესტირებულ საწარმოს, რომელმაც დადო სტაბილიზაციის შეთანხმება, უფლება აქვს გააგრძელოს არჩეული ყველაზე ხელსაყრელი პირობების გამოყენება, ასევე გამოიყენოს უფრო ხელსაყრელი პირობები, თუ ისინი დაინერგება შეთანხმების დადების შემდეგ.

სტაბილიზაციის რეჟიმის ძირითადი მახასიათებლები:

სტაბილიზაციის რეჟიმის გამოყენების უფლება ენიჭება შემდეგი პირობების დაცვით:

ინვესტიციების განხორციელება ინვესტირებულ საწარმოს კაპიტალში არანაკლებ 200 მლნ სომის ოდენობით (≈ 2,3 მლნ აშშ დოლარი) 3 წლის განმავლობაში სტაბილიზაციის შეთანხმების ხელმოწერის დღიდან;

მიწისქვეშა რესურსების გამოყენების სფეროში პროექტებისთვის – ინვესტიციების განხორციელება არანაკლებ 1 მლრდ სომის ოდენობით (≈ 11,5 მლნ აშშ დოლარი) 5 წლის განმავლობაში სტაბილიზაციის შეთანხმების ხელმოწერის დღიდან.

გამოყენების ვადა –

10 წლამდე; 2 3 4 5

გადაიცემა ინვესტიციურ პროექტებზე, რომლებიც შეესაბამება დადგენილ კრიტერიუმებს;

გადაიცემა როგორც ინვესტორზე, ისე ინვესტირებულ საწარმოზე;

გავრცელდება გადასახადებზე (მათ შორის დამატებული ღირებულების გადასახადზე (დგგ), გარდა სხვა არაპირდაპირი გადასახადებისა) და არაგადასახადოვან გადახდებზე (მათ შორის სახელმწიფო ორგანოების მიერ გაწეული მომსახურების გადახდების გარდა);

შენარჩუნებულია ინვესტორის და/ან ინვესტირებულ საწარმოს აქციონერთა ან მონაწილეთა სტრუქტურის ცვლილების შემთხვევაში.

2.6. ორმხრივი შეთანხმებები ინვესტიციების წახალისებისა და დაცვის შესახებ

და ინვესტიციების დაცვის შესახებ

ყირგიზეთის რესპუბლიკამ გააფორმა 30-ზე მეტი ორმხრივი შეთანხმება ინვესტიციების წახალისებისა და ურთიერთდაცვის შესახებ. 12 ასეთი შეთანხმებები, როგორც წესი, ითვალისწინებს:

• სამართლიანი და თანაბარი რეჟიმი;

• შემოსავლისა და კაპიტალის თავისუფალი გადარიცხვა;

• უკანონო ექსპროპრიაციისგან დაცვა;

• წვდომა საერთაშორისო ინვესტიციურ არბიტრაჟზე.

2.7. ინვესტიციური დავების გადაწყვეტა

2022 წლიდან ყირგიზეთის რესპუბლიკა არის მხარე საერთაშორისო ინვესტიციური დავების გადაწყვეტის კონვენციაში13.

ინვესტიციური დავები შეიძლება გადაწყდეს:

• მოლაპარაკებებისა და მედიაციის გზით;

• ყირგიზეთის რესპუბლიკის სასამართლოებში;

• საერთაშორისო არბიტრაჟში შესაბამისი წერილობითი შეთანხმების არსებობის შემთხვევაში, რომელიც შეიცავს მოქმედ არბიტრაჟულ დებულებას, ან თუ აღნიშნული დავა გადაეცემა არბიტრაჟს ყირგიზეთის რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებების შესაბამისად.

გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია ვაჭრობისა და განვითარების (UNCTAD), ინვესტიციური პოლიტიკის ჰაბი: https://investmentpolicy.unctad.org/international-investment-agreements/countries/113/kyrgyzstan 1965 წლის 18 მარტის კონვენცია ინვესტიციური დავების გადაწყვეტის წესის შესახებ სახელმწიფოებსა და უცხო პირებს შორის (ვაშინგტონი).