1. მოკლე ინფორმაცია ყირგიზეთზე

კირგიზეთზე

1.1. ზოგადი მახასიათებელი

კირგიზეთის რესპუბლიკა (კირგიზეთი) – სახელმწიფო ცენტრალურ აზიაში, ღია საბაზრო ეკონომიკით და სტრატეგიული მდებარეობით დიდ რეგიონულ ბაზრებს შორის. მდებარეობით დიდი აბრეშუმის გზის გადაკვეთაზე, ქვეყანა აქტიურად მონაწილეობს საერთაშორისო სავაჭრო-ეკონომიკურ პროცესებში, უცხოელ ინვესტორებს სთავაზობს წვდომას აქტიურად განვითარებად ბაზარზე შედარებით დაბალი შესვლის ბარიერებით და კონკურენტული ბიზნესის წარმოების ხარჯებით.

საქართველოს ეროვნული სტატისტიკის კომიტეტი, მოკლე სტატისტიკური ცნობარი „ყირგიზეთი“ (აპრილი 2026), ინფორმაცია 2026 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით. ადრე – ჯალალ-აბადის ქალაქი.

1.2. გეოგრაფია და დემოგრაფია

ყირგიზეთის რესპუბლიკა მდებარეობს ცენტრალური აზიის გულში, მნიშვნელოვან რეგიონულ სატრანსპორტო და ეკონომიკურ მარშრუტების გადაკვეთის ადგილზე. ქვეყნის ტერიტორიაზე დაახლოებით 94% მთებია. ქვეყნის ტერიტორია გამოირჩევა შედარებით მცირე ზომებით და თვალსაჩინო ბუნებრივ-გეოგრაფიული მრავალფეროვნებით.

ყირგიზეთს არ აქვს ზღვის გამოსასვლელი და ესაზღვრება ყაზახეთს ჩრდილოეთით, უზბეკეთს სამხრეთ-დასავლეთით, ტაჯიკეთს სამხრეთით და ჩინეთს აღმოსავლეთით და სამხრეთ-აღმოსავლეთით. ასეთი გეოგრაფიული მდებარეობა ქმნის მყარ საფუძველს ქვეყნის ტრანზიტული პოტენციალის განვითარებისათვის და ხსნის მიმზიდველ შესაძლებლობებს რეგიონული ვაჭრობის გაფართოებისა და სატრანსპორტო კავშირების გაძლიერებისთვის. მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი შრომისუნარიან ასაკშია, რაც ქმნის კადრების პოტენციალს საინვესტიციო და ინფრასტრუქტურული პროექტების განხორციელებისთვის.

1.3. პოლიტიკური და ადმინისტრაციული სისტემა

ყირგიზეთის რესპუბლიკა არის დამოუკიდებელი, სუვერენული, დემოკრატიული, უნიტარული, სამართლებრივი, სეკულარული და სოციალური სახელმწიფო. სახელმწიფო ხელისუფლება განხორციელდება ხელისუფლების განაწილების პრინციპის საფუძველზე: საკანონმდებლო, აღმასრულებელი და სასამართლო შტოებად.

მთავარ როლს ხელისუფლების ორგანოთა სისტემაში ასრულებს პრეზიდენტი: იგი არის სახელმწიფოს მეთაური, უმაღლესი თანამდებობის პირი და ხელმძღვანელობს აღმასრულებელ ხელისუფლებას.

მიღებულია რეფერენდუმით (სახალხო კენჭისყრით) 2021 წლის 11 აპრილს და ამოქმედებულია ყირგიზეთის რესპუბლიკის 2021 წლის 5 მაისის № 59 კანონით.

1.4. ეკონომიკისა და ძირითადი სექტორების მიმოხილვა

ყირგიზეთის რესპუბლიკის ეკონომიკა წარმოადგენს განვითარებად ეკონომიკას, რომელიც ორიენტირებულია ვაჭრობაზე, მომსახურებაზე, ინდუსტრიასა და სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვებაზე. მსოფლიო ბანკის კლასიფიკაციის მიხედვით, რესპუბლიკა მიეკუთვნება საშუალოზე დაბალი შემოსავლის მქონე ქვეყნების ჯგუფს (lower-middle-income country).4

ბოლო წლებში ქვეყნის ეკონომიკა აჩვენებს სტაბილურად მაღალ ზრდის ტემპებს, რომლებიც მნიშვნელოვნად აღემატება განვითარებად ეკონომიკებზე მსოფლიო საშუალო მაჩვენებლებს (11,1% 2025 წელს5), რაც მიუთითებს ეკონომიკური აქტივობის თანმიმდევრულ გაფართოებაზე და ინვესტიციური პროექტების განხორციელებისთვის ხელსაყრელი მაკროეკონომიკური საფუძვლის შექმნაზე.

მსოფლიო ბანკი, „ყირგიზეთის რესპუბლიკა“: https://www.worldbank.org/ext/en/country/kyrgyzrepublic ყირგიზეთის რესპუბლიკის ეროვნული სტატისტიკის კომიტეტი, მოკლე სტატისტიკური სახელმძღვანელო „ყირგიზეთი“ (აპრილი 2026). ყირგიზეთის რესპუბლიკის ეროვნული სტატისტიკის კომიტეტი, მოკლე სტატისტიკური სახელმძღვანელო „ყირგიზეთი“ (აპრილი 2026). ყირგიზეთის რესპუბლიკის ეროვნული სტატისტიკის კომიტეტი, სოციალური და ეკონომიკური მდგომარეობა ყირგიზეთის რესპუბლიკაში, იანვარი-დეკემბერი 2025.

მშპ-ს სტრუქტურა (2025)7

14,40%

51,20%

8,00%

8,70%

17,70%

სოფლის მეურნეობა პროდუქტისა და იმპორტის წმინდა გადასახადები

სერვისები მშენებლობა მრეწველობა

ძირითადი სავაჭრო პარტნიორები (გარე სავაჭრო ბრუნვა, 2025)8

საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული კომიტეტი, სოციო-ეკონომიკური მდგომარეობა საქართველოს, იანვარი 2026. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული კომიტეტი, მოკლე სტატისტიკური სახელმძღვანელო „ყირგიზეთი“ (აპრილი 2026), საქართველოს სტატისტიკური წლევანდელი (2020-2024).

მშპ-ს ზრდის ტემპები (პროცენტებში წინა წელთან მიმართებით)9

5,5%

9,0% 9,0%

11,5% 11,1%

0,0%

2,0%

4,0%

6,0%

8,0%

10,0%

12,0%

14,0%

2012 2022 2023 2024 2025

1.5. საერთაშორისო ურთიერთობები და საერთაშორისო ორგანიზაციებში წევრობა

ყირგიზეთის რესპუბლიკა აქტიურად მონაწილეობს საერთაშორისო ვაჭრობაში და რეგიონულ ეკონომიკურ თანამშრომლობაში, რაც ქმნის დამატებით შესაძლებლობებს ბიზნესის წარმოებისა და საინვესტიციო პროექტების განხორციელებისთვის.

გეოგრაფიული მდებარეობის წყალობით, ჩინეთს, ცენტრალური აზიის ქვეყნებსა და ევრაზიის ეკონომიკურ კავშირში (ЕАЭС) შემავალ სახელმწიფოებს შორის, ყირგიზეთს აქვს მნიშვნელოვანი პოტენციალი როგორც წარმოების, ლოგისტიკისა და ვაჭრობის ჰაბი პროექტებისთვის, რომლებიც ორიენტირებულია როგორც ქვეყნის შიდა ბაზარზე, ასევე რეგიონის ქვეყნებში ექსპორტზე.

დამატებითი დასტური საერთაშორისო ნდობის გაძლიერებისა ყირგიზეთის მიმართ გახდა ქვეყნის არჩევა გაეროს უშიშროების საბჭოს არასამუდამო წევრად 2027-2028 წლებში, ასევე ყირგიზეთის ამოღება ევროკავშირის ავიაციის უსაფრთხოების „შავ სიიდან“. ეს გადაწყვეტილებები ასახავს ქვეყნის ავტორიტეტის ზრდას საერთაშორისო ასპარეზზე და მისი საინვესტიციო მიმზიდველობის გაძლიერებას.

• წევრი 2015 წლიდან • წვდომა ერთიან ბაზარზე, სადაც ცხოვრობს 180 მილიონზე მეტი ადამიანი და საერთო მშპ აღემატება 2,5 ტრილიონ აშშ დოლარს • საქონლის თავისუფალი გადაადგილება • ერთიანი საბაჟო სივრცე

• მონაწილეობა ევრაზიის უდიდეს რეგიონულ ორგანიზაციაში • ვაჭრობის, ტრანსპორტის კავშირებისა და ინფრასტრუქტურული პროექტების განვითარება

• სავაჭრო-ეკონომიკური თანამშრომლობის გაძლიერება თურქული სახელმწიფოებს შორის • ტრანსპორტის კორიდორებისა და ბიზნეს კავშირების განვითარება რეგიონში

• დაახლოებით 40 ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შეთანხმება • 30-ზე მეტი შეთანხმება ინვესტიციების წახალისებისა და ურთიერთ დაცვის შესახებ • საერთაშორისო სამართლებრივი მექანიზმები ინვესტორების დაცვისა და დაბეგვრის ოპტიმიზაციისთვის

• წევრი 1998 წლიდან • ინტეგრაცია გლობალურ სავაჭრო სისტემაში • საერთაშორისო აღიარებული წესები საქონლისა და მომსახურების ვაჭრობისთვის

• პრეფერენციული წვდომა ყირგიზული წარმოშობის საქონელზე ევროკავშირის ბაზარზე, სადაც ცხოვრობს 450 მილიონზე მეტი ადამიანი • პრეფერენციული რეჟიმი ვრცელდება 6 000-ზე მეტ საქონლის პოზიციაზე

ევრაზიის ეკონომიკური კავშირი (ЕАЭС)

შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაცია (შСო)

თურქული სახელმწიფოების ორგანიზაცია (თსო)

ინვესტიციების დაცვა და დაბეგვრა

მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაცია (WTO)

ევროკავშირის GSP+ რეჟიმი