7.1. Hüquqi baza
Qırğız Respublikasının Avrasiya İqtisadi İttifaqına (Aİİ) və Ümumdünya Ticarət Təşkilatına (ÜTT) üzvlüyü xarici ticarət və gömrük tənzimləməsi məsələlərinə birbaşa təsir göstərir, burada əsas rol yalnız və ya hətta daha çox milli qanunvericilik deyil, Qırğızıstanın qeyd olunan təşkilatlara üzv olarkən qoşulduğu beynəlxalq müqavilələr və həmçinin Aİİ və ÜTT üzvü olduqdan sonra bağladığı və ratifikasiya etdiyi beynəlxalq müqavilələr oynayır. Eyni zamanda, Aİİ çərçivəsində beynəlxalq müqavilələrdən əlavə, müxtəlif aktlar (Aİİ-nin səlahiyyətli orqanlarının qərarları) qəbul edilir ki, bunlar beynəlxalq müqavilələrlə birlikdə Aİİ hüququnu formalaşdırır və bu hüquq milli qanunvericilikdən üstünlük təşkil edir.
| Əsas normativ hüquqi aktlar | 15 aprel 1994-cü il tarixli ÜTT-nin yaradılması haqqında Marrakeş Sazişi (Qırğız Respublikasının qoşulması haqqında protokol, 14 oktyabr 1998-ci il) 29 may 2014-cü il tarixli Aİİ haqqında Müqavilə (Qırğız Respublikasının qoşulması haqqında Müqavilə, 23 dekabr 2014-cü il) 11 aprel 2017-ci il tarixli Aİİ Gömrük Məcəlləsi 24 aprel 2019-cu il tarixli № 52 saylı Qırğız Respublikasının "Gömrük tənzimləməsi haqqında" Qanunu |
|---|---|
| Səlahiyyətli orqan | Qırğız Respublikasının Nazirlər Kabineti yanında Dövlət Gömrük Xidməti |
VƏ GÖMRÜK
TƏNZİMLƏNMƏSİ
7.2. Xarici ticarətin tənzimlənməsi
Qırğız Respublikasının xarici ticarət siyasəti dövlətin milli maraqları, həmçinin ticarət sahəsində bağlanmış ikitərəfli və çoxtərəfli beynəlxalq müqavilələr, o cümlədən Qırğızıstanın ÜTT və Aİİ üzvlüyü və bu üzvlüklə bağlı öhdəliklər nəzərə alınmaqla həyata keçirilir.
Xarici ticarətdə Qırğızıstan, ÜTT üzvü kimi, ÜTT-yə üzv olan dünya üzrə 100-dən çox ölkə ilə münasibətlərdə ən çox üstünlük verilən rejimi tətbiq edir, bu rejim ayrı-seçkilik prinsipinə əsaslanır və müvafiq ticarət tərəfdaşlarına eyni əlverişli şərtlərin (xüsusilə, həmin ölkələrdən gələn mallara eyni gömrük rüsumlarının tətbiqi) verilməsini nəzərdə tutur.
Dünya üzrə 12 ölkə ilə (əsasən MDB ölkələri, Vyetnam, Serbiya, İran) Qırğız Respublikasının bağladığı beynəlxalq müqavilələr və Aİİ çərçivəsində bağlanmış beynəlxalq müqavilələr əsasında Qırğızıstan azad ticarət rejimini tətbiq edir, bu rejim adətən həmin ölkələrdən gələn malların gömrük rüsumlarından azad edilməsini və bu ölkələrlə qarşılıqlı ticarətdə bütün və ya ayrı-ayrı qeyri-dövlət tənzimləmə tədbirlərinin tətbiq edilməməsini nəzərdə tutur.
Dünya üzrə 70-dən çox ölkə ilə (ən az inkişaf etmiş və inkişaf etməkdə olan ölkələr) Qırğızıstan üstünlük verilən rejimi tətbiq edir, bu rejim həmin ölkələrdən gələn və Qırğızıstana idxal olunan müəyyən (amma bütün deyil!) malların gömrük rüsumlarının “sıfır” və ya endirilmiş (imtiyazlı) dərəcələrlə tətbiqini nəzərdə tutur.
7.3. Gömrük tənzimlənməsi
Qırğız Respublikasında gömrük tənzimlənməsinin əsası 1 yanvar 2018-ci ildən qüvvəyə minmiş Aİİ Gömrük Məcəlləsi və Qırğız Respublikasının "Gömrük tənzimlənməsi haqqında" Qanunudur.
Aİİ çərçivəsində vahid daxili mal bazarı fəaliyyət göstərir, bu bazar Aİİ üzv dövlətlərində istehsal olunmuş və/və ya Aİİ malları statusu qazanmış malların Aİİ daxilində gömrük rəsmiləşdirilməsi (deklarasiyası), gömrük nəzarəti, habelə gömrük rüsumları və yığımlarının tətbiq edilmədən sərbəst hərəkətini nəzərdə tutur. Nəticədə, bu malların Qırğızıstandan digər Aİİ üzv dövlətlərinə və ya digər Aİİ üzv dövlətlərindən Qırğızıstana daşınması zamanı gömrük tənzimlənməsi həyata keçirilmir. Bu halda, həmin mallar vergi inzibatçılığına tabe olur və Qırğızıstan ərazisinə idxal zamanı Qırğız Respublikasının vergi qanunvericiliyində nəzərdə tutulmuş dərəcələrlə idxal vergilərinə (ƏDV və aksiz vergisi) cəlb olunur.34
Qırğızıstanda tətbiq olunan malların idxalına ƏDV və aksiz vergisi dərəcələri bu Bələdçinin 4-cü bölməsində göstərilmişdir
| BİZNES-KOMPAS | Qırğızıstan üzrə hüquqi bələdçi Qırğızıstandan Aİİ üzvü olmayan dövlətlərə malların ixracı və bu dövlətlərdən Qırğızıstana malların idxalı zamanı gömrük tənzimlənməsi tam şəkildə həyata keçirilir. Bu o deməkdir ki, belə mallar Aİİ Gömrük Məcəlləsində müəyyən edilmiş gömrük prosedurlarının tətbiqi ilə gömrük rəsmiləşdirilməsinə (deklarasiyasına), gömrük nəzarətinə və tətbiq olunan gömrük ödənişlərinə cəlb olunur. Aİİ Gömrük Məcəlləsi malların yerləşdirilə biləcəyi təxminən 20 gömrük prosedurunu nəzərdə tutur (daxili istehlaka buraxılış, ixrac, gömrük tranziti, müvəqqəti idxal/ixrac, gömrük/sərbəst anbar, reidxal/reixport, sərbəst gömrük zonası, bir neçə emal rejimi və digərləri). Əsas tətbiq olunan gömrük ödənişləri idxal gömrük rüsumları35, malların rəsmiləşdirilməsi ilə bağlı gömrük əməliyyatları üçün yığım36, idxala ƏDV və idxala aksiz vergisidir37. Digər növ gömrük ödənişləri də müəyyən edilə və tətbiq oluna bilər (məsələn, ixrac gömrük rüsumları, gömrük müşayiət yığımı, naviqasiya (elektron) möhürlərin tətbiqi üçün yığım, xüsusi antidempinq və kompensasiya rüsumları və s.), lakin praktikada onlar yuxarıda göstərilən gömrük ödənişləri qədər geniş istifadə olunmur. 35 Qırğızıstanın ən çox üstünlük verilən ticarət rejimini tətbiq etdiyi ölkələrdən gələn mallara aid idxal gömrük rüsumlarının əsas dərəcələri Aİİ-nin Vahid Gömrük Tarifində Xarici İqtisadi Fəaliyyət Mallarının Nomenklaturası əsasında, yəni hər bir mal mövqeyi üçün ayrıca müəyyən edilmişdir. Dərəcələr Aİİ-nin bütün ölkələri üçün vahiddir. Vahid Gömrük Tarifində olan dərəcə növləri müxtəlifdir: advalyut (malların gömrük dəyərinin faizi ilə), spesifik (malın fiziki ölçü vahidi üzrə pul məbləği ilə), kombinə edilmiş (qarışıq). 36 Gömrük əməliyyatları üçün yığım dərəcəsi malların gömrük dəyərinin 0.4%-ni təşkil edir, lakin heç bir halda 500 somdan az və 250 min somdan çox olmamalıdır. 38 37 Malların idxalına ƏDV və aksiz vergisi dərəcələri bu Bələdçinin 4-cü bölməsində göstərilmişdir. | |||
|---|---|---|---|---|
| BİZNES-KOMPAS | Qırğızıstan üzrə hüquqi istinad kitabı | |||
| Qırğızıstandan Avrasiya İqtisadi Birliyinin (AİB) üzvü olmayan ölkələrə mal ixracı və bu cür ölkələrdən Qırğızıstana mal idxalı zamanı gömrük tənzimləməsi tam şəkildə həyata keçirilir. Bu o deməkdir ki, belə mallar gömrük prosedurlarına (deklarasiyasına) AİB Gömrük Məcəlləsi ilə müəyyən edilmiş gömrük prosedurlarının tətbiqi ilə tabe olur, gömrük nəzarətinə və tətbiq olunan gömrük ödənişlərinə cəlb edilir. AİB Gömrük Məcəlləsi təxminən 20 gömrük prosedurunu nəzərdə tutur, mallar bu prosedurlara yerləşdirilə bilər (daxili istehlak üçün buraxılış, ixrac, gömrük tranziti, müvəqqəti idxal/ixrac, gömrük/sərbəst anbar, reimport/reeksport, sərbəst gömrük zonası, bir neçə emal rejimi və digər). Əsas tətbiq olunan gömrük ödənişləri idxal gömrük rüsumları35, malların rəsmiləşdirilməsi ilə bağlı gömrük əməliyyatları üçün rüsum36, idxal üzrə ƏDV və idxal aksiz vergisidir37. Həmçinin digər növ gömrük ödənişləri də müəyyən edilə və tətbiq oluna bilər (məsələn, ixrac gömrük rüsumları, gömrük müşayiət rüsumu, naviqasiya (elektron) plombaların tətbiqi üçün rüsum, xüsusi antidempinq və kompensasiya rüsumları və s.), lakin praktikada onlar yuxarıda göstərilən gömrük ödənişləri qədər tez-tez istifadə edilmir. 35 Qırğızıstanın ən çox üstünlük verilən ticarət rejimini tətbiq etdiyi ölkələrdən olan mallara aid idxal gömrük rüsumlarının əsas dərəcələri AİB-nin Birləşmiş Gömrük Tarifində Xarici İqtisadi Fəaliyyət Mallarının Nomenklaturası əsasında, yəni hər bir mal mövqeyi üzrə ayrıca müəyyən edilmişdir. Dərəcələr bütün AİB ölkələri üçün vahiddir. Birləşmiş Gömrük Tarifində olan dərəcə növləri müxtəlifdir: advalyor (malların gömrük dəyərinin faizində), spesifik (malın fiziki ölçü vahidi üzrə pul məbləğində), kombinə edilmiş (qarışıq). 36 Gömrük əməliyyatları üçün rüsum dərəcəsi malların gömrük dəyərinin 0.4%-ni təşkil edir, lakin hər halda 500 somdan az və 250 min somdan çox olmamalıdır. 38 37 Malların idxalı üzrə ƏDV və aksiz vergi dərəcələri bu İstinad Kitabının 4-cü bölməsində göstərilmişdir. |
Sualınız qalıbmı?
Milli İnvestisiya Agentliyinə sual verin — hüquqi aspektləri anlamaqda kömək edək.
Materiallar Milli İnvestisiya Agentliyi və Baker Tilly tərəfindən hazırlanmışdır, informasiya xarakterlidir və hüquqi məsləhət deyil. Məlumatlar 2026-cı ilin iyun ayına aiddir. Qərar qəbul etməzdən əvvəl qüvvədə olan normativ hüquqi aktlarla tanış olun və NAİ ilə məsləhətləşin.