2. İnvestisiya mühiti

2.1. Hüquqi baza

Dövlət investisiya siyasəti əlverişli investisiya mühitinin yaradılmasına, milli və xarici investisiyaların cəlb edilməsinin stimullaşdırılmasına, investisiyaların qorunmasının bərabər və ədalətli hüquqi prinsiplərinin və zəmanətlərinin müəyyən edilməsinə yönəldilmişdir.

MÜHİT

İqtisadi fəaliyyət növləri üzrə birbaşa xarici investisiyaların daxil olması (2025)10

Qırğız Respublikası Milli Statistika Komitəsi, Qırğız Respublikasına İnvestisiyalar, 10 iyun 2026-cı il tarixli Ekspress-məlumat..

47,2%

18,8%

0,6%

8,9%

0,9%

5,6%

10,8% 3,9%

1,3%

2,0%

Emal sənayesi ($618,8 mln.)

Mineral hasilatı ($246,3 mln.)

Tikinti ($8,1 mln.)

Ticarət ($117 mln.)

Nəqliyyat və logistika ($11,7 mln.)

İT və telekommunikasiya ($73,6 mln.)

Maliyyə və sığorta ($142,2 mln.)

Peşəkar, elmi və texniki fəaliyyət ($50,4 mln.)

Otel və restoranlar ($16,5 mln.)

Digər fəaliyyət növləri ($25,5 mln.)

Cəmi: $1,31 mlrd. (2025)

2.2. İnvestisiya zəmanətləri və müdafiə

Qanunvericilik xarici investorlar üçün hüquqi zəmanətlər sistemi və müdafiə mexanizmlərini nəzərdə tutur. Əsas zəmanətlər və müdafiə mexanizmləri xüsusilə aşağıdakılardır:

• xarici investorlar üçün milli rejimin təmin edilməsi, yəni xarici investorların oxşar şəraitdə milli investorlarla müqayisədə azı eyni dərəcədə əlverişli rejimdən istifadə etməsi;

• arbitraj sazişi və/və ya müvafiq beynəlxalq müqavilənin mövcudluğu halında investisiya mübahisələrinin beynəlxalq arbitrajda həlli imkanı;

• dövlətlə investisiya sazişləri daxil olmaqla, müqavilə modeli əsasında iri investisiya layihələrinin həyata keçirilməsi imkanı;

• beynəlxalq müqavilələrin tətbiqinə üstünlük verilməsi, əgər onlar investorlar üçün daha əlverişli şərtlər nəzərdə tutursa (dövlətin milli maraqları qorunmaqla);

• investorun iqtisadi fəaliyyətinə əsassız müdaxilənin qadağan olunması;

• “investisiya” anlayışının geniş şəkildə təyin edilməsi (kapital, əmlak, intellektual mülkiyyət, müqavilə hüquqları və s.);

• qanunsuz ekspropriasiyadan müdafiə, o cümlədən bazar dəyərinə uyğun və vaxtında kompensasiya ödənilməsi öhdəliyi;

• qanunvericiliyə uyğun olaraq məlumat əldə etmək hüququ və investisiya fəaliyyətini sərbəst həyata keçirmək zəmanətləri;

• investisiya formalarını və üsullarını sərbəst seçmək azadlığı;

• gəlir və kapitalın sərbəst köçürülməsi hüququ.

2.3. Stimullaşdırıcı tədbirlər

İnvestisiyaların həcmi və istiqamətindən asılı olaraq investora aşağıdakı stimullaşdırıcı tədbirlər təqdim edilə bilər:

stabilizasiya rejimi, vergi, gömrük güzəştləri, qeyri-vergi ödənişləri üzrə güzəştlər

əsas fondların sürətləndirilmiş amortizasiyası

mühəndis infrastrukturuna və kommunikasiya xətlərinə qoşulma

investisiya vizasının verilməsi

əgər mövcud deyilsə, xüsusi texniki tənzimləmə qaydalarının və tələblərinin hazırlanması və qəbul edilməsi

lisenziyaların, icazələrin və digər sənədlərin verilməsi

torpaq sahələri, su obyektləri üzərində hüquqların verilməsi.

2.4. İnvestisiya müqavilələri

İnvestisiyalar haqqında qanun investisiya layihələrinin tərəflərin hüquq, vəzifə və məsuliyyətlərini, eləcə də investisiya layihəsinin həyata keçirilmə şərtlərini müəyyən edən investisiya müqavilələri əsasında həyata keçirilməsini nəzərdə tutur.

Qırğızıstanda investisiya müqaviləsi aşağıdakı tərəflər arasında bağlana bilər:

• investor ilə dövlət orqanları və ya yerli özünüidarə orqanları arasında;

• investor ilə Nazirlər Kabineti arasında (qanunda nəzərdə tutulmuş hallarda).

İnvestisiya müqaviləsinin tərəfinin seçimi layihədə nəzərdə tutulan investisiyaların həcminə bağlıdır.

İnvestisiya müqavilələri açıq müsabiqə nəticəsində və ya investor ilə Nazirlər Kabineti arasında birbaşa danışıqlar yolu ilə bağlana bilər. Birbaşa danışıqlar Nazirlər Kabineti ilə investisiyaların həcmi 1 milyard somdan (təxminən 11,5 milyon ABŞ dolları) çox olduqda və investorun analoji fəaliyyət sahəsində uğurlu layihələrin həyata keçirilməsi təcrübəsi təsdiqləndikdə tətbiq olunur. Birbaşa danışıqların aparılması qaydası və şərtləri Nazirlər Kabineti tərəfindən müəyyən edilir.

Daha kiçik investisiya həcmi olan layihələr üçün investisiya müqaviləsinin tərəfləri dövlət orqanları və yerli özünüidarə orqanları ola bilər. Belə ki, yerli özünüidarə orqanları (şəhər bələdiyyələri istisna olmaqla) 1 milyon somdan 50 milyon soma qədər investisiya həcmi olan layihələr üzrə investisiya müqavilələri bağlamaq hüququna malikdirlər, iki və ya daha çox belə orqan isə 1 milyon somdan 200 milyon soma qədər investisiya həcmi olan layihələr üzrə müqavilə bağlaya bilər. Şəhər bələdiyyələri, Bişkek və Oş şəhərləri istisna olmaqla, 1 milyon somdan 300 milyon soma qədər dəyəri olan layihələr üzrə müqavilə tərəfi ola bilər, digər yerli özünüidarə orqanlarının iştirakı ilə isə 1 milyon somdan 400 milyon soma qədər. 1 milyon somdan 1 milyard soma qədər investisiya həcmi olan layihələr üzrə investisiya müqaviləsinin tərəfləri həmçinin Bişkek və Oş şəhərlərinin yerli özünüidarə orqanları, eləcə də Qırğız Respublikası müvafiq nazirlikləri və idarələri ola bilər.

Ölkələr üzrə birbaşa xarici investisiyalar (2025)11

Qırğız Respublikasının Milli Statistika Komitəsi, Qırğızıstana İnvestisiyalar, 10 iyun 2026-cı il tarixli ekspress məlumat.

Türkiyə Hindistan Kipr BƏƏ Niderland Qazaxıstan

Çin Özbəkistan Böyük Britaniya Digər ölkələr Rusiya Federasiyası

47,5%

1,2%

13,9%

3,7%

2,4%

9,3%

5,4%

9,1%

2,7%

3,4%

1,4%

2.5. Sabitlik rejimi

Qanunvericilikdə nəzərdə tutulan şərtlərə əməl edildiyi halda, investorlar 10 ilə qədər müddətə sabitlik sazişi bağlaya bilərlər ki, bu da investisiya layihəsinin həyata keçirilməsi zamanı vergi və qeyri-vergi ödənişləri ilə bağlı ən əlverişli şərtlərin tətbiqinə imkan verir. Vergi qanunvericiliyində və ya qeyri-vergi ödənişləri haqqında qanunvericilikdə investisiya layihəsinin həyata keçirilməsi dövründə dəyişikliklər edildiyi halda, sabitlik sazişi bağlamış investor və/və ya investisiya olunan müəssisə seçilmiş ən əlverişli şərtləri tətbiq etməyə davam etmək hüququna malikdir, həmçinin saziş bağlandıqdan sonra tətbiq edilən daha əlverişli şərtlərdən istifadə edə bilər.

Sabitlik rejiminin əsas xüsusiyyətləri:

Sabitlik rejimindən istifadə hüququ aşağıdakı şərtlər daxilində verilir:

sabitlik sazişinin imzalanma tarixindən etibarən 3 il ərzində investisiya olunan müəssisənin kapitalına ən azı 200 mln. som (təxminən 2,3 mln. ABŞ dolları) həcmində investisiyaların həyata keçirilməsi;

mədənçilik sahəsində layihələr üçün – sabitlik sazişinin imzalanma tarixindən etibarən 5 il ərzində ən azı 1 mlrd. som (təxminən 11,5 mln. ABŞ dolları) həcmində investisiyaların həyata keçirilməsi.

tətbiq müddəti –

10 ilə qədər; 2 3 4 5

müəyyən edilmiş meyarlara uyğun investisiya layihələrinə tətbiq olunur;

həm investora, həm də investisiya olunan müəssisəyə tətbiq olunur;

vergilərə (əlavə dəyər vergisi (ƏDV) daxil olmaqla, digər dolayı vergilər istisna olmaqla) və vergi olmayan ödənişlərə (dövlət orqanları tərəfindən göstərilən xidmətlər üçün ödənişlər istisna olmaqla) şamil edilir;

investorun və/və ya investisiya olunan müəssisənin səhmdarları və ya iştirakçılarının strukturunun dəyişdirilməsi zamanı saxlanılır.

2.6. İkitərəfli investisiyaların təşviqi və qorunması haqqında sazişlər

и защите инвестиций

Qırğız Respublikası 30-dan çox ikitərəfli investisiyaların təşviqi və qarşılıqlı qorunması haqqında saziş imzalamışdır. 12 Bu cür sazişlər adətən aşağıdakıları nəzərdə tutur:

• ədalətli və bərabər hüquqlu rejim;

• gəlir və kapitalın sərbəst köçürülməsi;

• qanunsuz müsadirədən qorunma;

• beynəlxalq investisiya arbitrajına çıxış.

2.7. İnvestisiya mübahisələrinin həlli

2022-ci ildən Qırğız Respublikası MCIUS Konvensiyasının13 iştirakçısıdır.

İnvestisiya mübahisələri aşağıdakı yollarla həll edilə bilər:

• müzakirələr və vasitəçilik yolu ilə;

• Qırğız Respublikası məhkəmələrində;

• uyğun yazılı razılaşma mövcud olduqda və ya mübahisə Qırğız Respublikasının beynəlxalq müqavilələrinə əsasən arbitraja göndərildikdə beynəlxalq arbitrajda.

BMT Ticarət və İnkişaf Konfransı (UNCTAD), İnvestisiya Siyasəti Mərkəzi: https://investmentpolicy.unctad.org/international-investment-agreements/countries/113/kyrgyzstan Dövlətlər və xarici şəxslər arasında investisiya mübahisələrinin həlli qaydası haqqında 18 mart 1965-ci il tarixli Konvensiya (Vaşinqton).