| BİZNES-KOMPAS | Qırğızıstan üzrə hüquqi bələdçi 3. QIRĞIZISTANDA BİZNESİN AÇILMASI 3.1. Qırğızıstanda biznesin açılması və aparılması üçün təşkilati-hüquqi formalar Qırğızı Respublikası qanunvericiliyi biznesin açılması və aparılması üçün müxtəlif təşkilati-hüquqi formalar "təklif edir". Bunlara, o cümlədən, filiallar və nümayəndəliklər, həmçinin aşağıdakı kommersiya təşkilatları daxildir: tam tərəfdaşlıq, komandit tərəfdaşlıq, məhdud məsuliyyətli cəmiyyət, əlavə məsuliyyətli cəmiyyət, qapalı səhmdar cəmiyyəti, açıq səhmdar cəmiyyəti, kooperativ, kənd təsərrüfatı ferma təsərrüfatı, dövlət müəssisəsi, bələdiyyə müəssisəsi. Lakin göstərilən formalar arasında ən geniş yayılmış və tez-tez istifadə olunanlar məhdud məsuliyyətli cəmiyyət (MMC), qapalı səhmdar cəmiyyəti (QSC) və filial / nümayəndəlikdir. Bəzi fəaliyyət növləri üçün qanunvericilik müəyyən təşkilati-hüquqi formada təşkilatın yaradılması tələblərini (məsələn, banklar adətən Qırğızıstanda səhmdar cəmiyyəti formasında təsis olunur) və həmçinin nizamnamə kapitalının minimum ölçüsünə dair tələbləri müəyyən edə bilər. 20 | |||
|---|---|---|---|---|
| BİZNES-KOMPAS | Qırğızıstan üzrə hüquqi bələdçi | |||
| 3. QIRĞIZISTANDA BİZNESİN AÇILMASI 3.1. Qırğızıstanda biznesin açılması və aparılması üçün təşkilati-hüquqi formalar Qırğızı Respublikası qanunvericiliyi biznesin açılması və aparılması üçün müxtəlif təşkilati-hüquqi formalar "təklif edir". Bunlara, o cümlədən, filiallar və nümayəndəliklər, həmçinin aşağıdakı kommersiya təşkilatları daxildir: tam tərəfdaşlıq, komandit tərəfdaşlıq, məhdud məsuliyyətli cəmiyyət, əlavə məsuliyyətli cəmiyyət, qapalı səhmdar cəmiyyəti, açıq səhmdar cəmiyyəti, kooperativ, kənd təsərrüfatı ferma təsərrüfatı, dövlət müəssisəsi, bələdiyyə müəssisəsi. Lakin göstərilən formalar arasında ən geniş yayılmış və tez-tez istifadə olunanlar məhdud məsuliyyətli cəmiyyət (MMC), qapalı səhmdar cəmiyyəti (QSC) və filial / nümayəndəlikdir. Bəzi fəaliyyət növləri üçün qanunvericilik müəyyən təşkilati-hüquqi formada təşkilatın yaradılması tələblərini (məsələn, banklar adətən Qırğızıstanda səhmdar cəmiyyəti formasında təsis olunur) və həmçinin nizamnamə kapitalının minimum ölçüsünə dair tələbləri müəyyən edə bilər. 20 |
| Müqayisəli meyar | MMC | QSC | Filial/nümayəndəlik |
|---|---|---|---|
| Hüquqi status və hüquqi qabiliyyət | Bu, bir və ya bir neçə şəxs tərəfindən təsis olunan, həmin təsisçilərin bu təsis edilmiş təsərrüfat cəmiyyəti ilə bağlı öhdəlik hüquqları olan və nizamnamə kapitalı paylara (MMC-də) və ya səhmlərə (QSC-də) bölünmüş təsərrüfat cəmiyyətinin formasıdır. Hər hansı qanunla qadağan olunmamış fəaliyyət növlərini həyata keçirmək üçün zəruri olan mülki hüquqlara malikdir və mülki öhdəliklər daşıyır. | Hüquqi şəxsin yerləşdiyi yerdən kənarda yerləşən və onun bütün və ya bir hissə funksiyalarını həyata keçirən ayrıca bölmə / nümayəndəlik və maraqlarının qorunması | |
| Təsisçi(lər) | 30-dan çox deyil. Ümumi qaydaya görə, təsisçilər fiziki və/və ya hüquqi şəxslər (o cümlədən xarici şəxslər) ola bilər. Tək təsisçisi olan MMC-nin sahiblik zəncirinin maksimal dərinliyi 3 səviyyədən çox deyil. Tək iştirakçı kimi başqa bir hüquqi şəxs ola bilər, əgər həmin hüquqi şəxslər xarici hüquqi şəxsin birbaşa və ya dolayı nəzarəti altında deyillərsə | 50-dən çox deyil. Ümumi qaydaya görə, təsisçilər fiziki və/və ya hüquqi şəxslər (o cümlədən xarici şəxslər) ola bilər. Bir şəxs tərəfindən yaradılmış və ya bütün səhmləri bir səhmdar tərəfindən əldə edilmiş QSC bir nəfərdən ibarət ola bilər | Təsisçi yaradılan hüquqi şəxsdir. Ümumi qaydaya görə, hüquqi şəxslərin (o cümlədən xarici hüquqi şəxslərin) filiallarını/nümayəndəliklərini yaratmasına heç bir qadağa və ya məhdudiyyət yoxdur |
| Təsisçi(lərin) məsuliyyəti | Ümumi qaydaya görə, təsisçilər/səhmdarlar yalnız nizamnamə kapitalına qoyduqları payın/ səhmlərin dəyəri həcmində məsuliyyət daşıyırlar. Bir nəfərdən ibarət olan cəmiyyət, tək iştirakçı/səhmdar olduğu iqtisadi cəmiyyətin öhdəliklərinə görə birgə və subsidiar məsuliyyət daşıyır | Təsis edən hüquqi şəxs filialın/nümayəndəliyin fəaliyyəti (o cümlədən öhdəliklər və borclar üzrə) üçün məsuliyyət daşıyır |
| Minimal hədd nəzərdə tutulmayıb. Tam ödəniş aşağıdakı müddət ərzində edilməlidir | 100 min somdan az olmamaqla. 14 Tam ödəniş aşağıdakı vaxtda edilməlidir | ||
|---|---|---|---|
| Nizamnamə kapitalı | MMC-nin dövlət qeydiyyatından sonra ilk fəaliyyət ilinin tamamında. MMC iştirakçısının nizamnamə kapitalına payını ödəməkdən azad olunması, o cümlədən MMC-yə qarşı tələblərin qarşılıqlı hesablanması yolu ilə, qadağandır | QSC-nin yaradılması zamanı. Səhmdarın səhmləri ödəməkdən azad olunması, o cümlədən QSC-yə qarşı tələblərin qarşılıqlı hesablanması yolu ilə, qadağandır | Tətbiq edilmir |
| İdarəetmə orqanları | 1. İştirakçıların ümumi yığıncağı (tək iştirakçı)/ Səhmdarların ümumi yığıncağı 2. Direktorlar şurası (istəyə bağlı) 3. İcra orqanı (kollegial və ya tək şəxs) 4. Daxili audit xidməti/daxili auditor (MMC üçün - istəyə bağlı) | 1. Hüquqi şəxs yaradan (səlahiyyətli idarəetmə orqanı / səlahiyyətli vəzifəli şəxs) 2. Filialın / nümayəndəliyin rəhbəri | |
| Gəlirin bölüşdürülməsi | Ödənilən dividendlərin minimum və ya maksimum miqdarı ilə bağlı tələblər yoxdur | Ümumi qayda olaraq, MŞŞ xalis mənfəətin ən azı 25%-ni dividendlərin ödənilməsinə yönəltməlidir | Bölüşdürülən (ödənilən) xalis mənfəətin minimum və ya maksimum miqdarı ilə bağlı tələblər yoxdur |
| Vergiləndirmə | Təşkilati-hüquqi forma seçimi adətən vergi rejiminə təsir etmir | ||
| Bəzi xüsusiyyətlər | 1. MMC-dən iştirakçının(ların) məcburi çıxarılması və könüllü çıxışı imkanı nəzərdə tutulub 2. MMC-nin fəaliyyətinin çevik hüquqi tənzimlənməsi 3. İştirakçılar reyestrini dövlət qeydiyyat orqanı aparır | 1. MŞŞ-nin fəaliyyəti digər təşkilat formalarına nisbətən hüquqi baxımdan daha çox tənzimlənir 2. MŞŞ özünün səhmdar reyestrini aparmalı və ya bunun üçün müstəqil qeydiyyatçını işə götürməlidir 3. MŞŞ səhmdarları digər səhmdarlar tərəfindən satılan səhmləri almaqda üstün hüquqa malikdirlər 4. Səhmlərin 25%-ə qədər hissəsi üstünlük verilən səhmlər ola bilər | 1. Filialın / nümayəndəliyin rəhbəri səlahiyyətnamə əsasında və onun müəyyən etdiyi səlahiyyətlər çərçivəsində fəaliyyət göstərir 2. Filialın / nümayəndəliyin fəaliyyəti qanunvericiliklə minimum səviyyədə tənzimlənir |
Təxminən 1 144 ABŞ dolları.
3.2. Dövlət qeydiyyatı proseduru
Təşkilatların dövlət qeydiyyatı
Dövlət qeydiyyatı ərizə prinsipinə əsaslanır və hazırda “bir pəncərə” prinsipi ilə həyata keçirilir, bu isə ədliyyə orqanında, vergi orqanında, statistika orqanında və Sosial Fondda eyni vaxtda qeydiyyatı, qeydiyyat nömrəsinin, VÖEN-in və OKPO kodunun verilməsini nəzərdə tutur. Bəzi hallarda qeydiyyat rəqəmsal (elektron) formada aparılır. Standart qeydiyyat müddəti 3-5 iş günüdür, əlavə ödəniş müqabilində sürətli qeydiyyat imkanı mövcuddur. Qeydiyyat üçün tələb olunan sənədlər siyahısına adətən müəyyən edilmiş formada ərizə, təşkilatın yaradılması barədə təsisçinin(lərin) qərarı və qanunvericiliyə uyğun olaraq orada əks olunmalı olan müəyyən suallar və məlumatlar, təsisçi(lər)ə aid sənəd(lər), yaradılan təşkilatın hüquqi ünvanına aid sənəd(lər), rəhbərin şəxsiyyətini təsdiq edən sənəd və bəzi hallarda digər sənədlər daxildir. Təqdim olunan sənədlərin müsbət ekspertizası halında qeydiyyat orqanı dövlət qeydiyyatı barədə əmri verir və müvafiq məlumatı Qırğız Respublikasının Hüquqi Şəxslərin, filialların və nümayəndəliklərin vahid dövlət reyestrinə daxil edir.
3.3. Lisenziyalaşdırma və icazələrin alınması tələbləri
və icazələrin alınması
Qırğız Respublikasının ərazisində müəyyən fəaliyyət növlərinin həyata keçirilməsi və/və ya müəyyən əməliyyatların aparılması üçün müvafiq lisenziyaların, icazələrin və ya digər icazə xarakterli sənədlərin (sertifikatlar, şəhadətnamələr, təsdiqlər, rəy və protokollar, aktlar, arayışlar və s.) alınması tələb oluna bilər. Qırğız Respublikasında uzun müddətdir ki, lisenziya və icazə prosedurlarının sadələşdirilməsi və optimallaşdırılması, o cümlədən investorlar üçün cəlbediciliyin artırılması və biznes aparmaq üçün artıq maneələrin aradan qaldırılması məqsədilə icazə sənədlərinin məqbul şəkildə azaldılması istiqamətində işlər aparılır və tədbirlər görülür. Bu tədbirlərdən biri 16 aprel 2026-cı il tarixli Qırğız Respublikasının Prezidenti tərəfindən imzalanmış № 144 saylı fərmandır. Bu fərmana əsasən, icazə sənədləri sahəsində tənzimləyici “gilotin” tətbiq edilmişdir ki, bu da icazə sənədlərinin tam siyahısını müəyyən edir, bəzi sənədlərin verilməsi prosedurlarının optimallaşdırılması tədbirlərini həyata keçirir və Qırğız Respublikasının vətəndaşları və sahibkar subyektlərinin əvvəllər tələb olunan, lakin həmin siyahıya daxil edilməmiş icazə sənədlərini almadan fəaliyyət göstərə bilmələrini nəzərdə tutur. Beləliklə, tələb olunan icazə sənədlərinin ümumi sayı iki dəfədən çox azaldılmışdır (905-dən 439-a).
Dövlət əlavə olaraq iqtisadiyyatın müəyyən prioritet istiqamətlərinin dəstəklənməsi üçün tədbirlər görür. Xüsusilə, Qırğız Respublikasının Prezidenti IT sektoru, startaplar, kreativ sənayelər və bərpa olunan enerji mənbələri sahəsində dəstəyi təmin edən fərmanlar imzalamışdır. Həmçinin, innovativ və perspektivli biznes layihələrinin maliyyələşdirilməsi mexanizmlərinin inkişafına yönəlmiş "Venture maliyyələşdirmə haqqında" Qırğız Respublikası Qanunu qəbul edilmişdir.
İcazə sənədlərinin əksəriyyəti qeyri-əldəolunan (yəni satıla və ya digər şəxslər tərəfindən istifadə üçün başqa şərtlərlə ötürülə bilməz, yalnız yenidən təşkilat zamanı istisna olmaqla) olub, müəyyən müddətə, müddətsiz və ya bir dəfəlik əməliyyatların yerinə yetirilməsi üçün verilir. Lisenziyalar və icazələr Qırğız Respublikasının Lisenziyalar və İcazələrin vahid avtomatlaşdırılmış (elektron) reyestrinə daxil edilir. Hər bir lisenziyalaşdıran dövlət orqanı öz rəsmi saytında, o cümlədən verilmiş lisenziyalar və icazələrin siyahılarını, ərizə formalarını və lisenziyaların/ icazələrin alınması üçün tələb olunan sənədlərin siyahılarını, həmçinin tənzimləyici normativ hüquqi aktları yerləşdirir. Lisenziyalaşdırma məsələlərini tənzimləyən əsas normativ hüquqi aktlardan biri 19 oktyabr 2013-cü il tarixli № 195 saylı "Qırğız Respublikasında lisenziya-icazə sistemi haqqında" Qanundur (ümumi prinsiplər, lisenziya və icazə növləri və tipləri, lisenziya/ icazə alınmasını tələb edən fəaliyyət və əməliyyatların əsas siyahısı, lisenziyalaşdırma qaydası, lisenziya nəzarəti, lisenziyaların/ icazələrin qüvvəsinin dayandırılması əsasları). Bununla belə, bəzi fəaliyyət növlərinin lisenziyalaşdırılması məsələləri (məsələn, bank fəaliyyəti, yeraltı sərvətlərdən istifadə fəaliyyəti, telekommunikasiya operatoru fəaliyyəti) ayrıca və ya daha ətraflı şəkildə digər xüsusi qanunlar və normativ hüquqi aktlarla tənzimlənir.
Qırğızıstanda xarici dövlətlərin səlahiyyətli orqanları tərəfindən verilmiş lisenziyalar tanına bilər: lisenziyaların qarşılıqlı tanınması qaydasında, müvafiq beynəlxalq sazişlər əsasında lisenziyaların avtomatik tanınması qaydasında, həmçinin Qırğız Respublikasının Nazirlər Kabineti tərəfindən təsdiq edilmiş və Qırğız Respublikasının ərazisində bir tərəfli qaydada tanınan lisenziyaların siyahısına daxil edilmə şərti ilə bir tərəfli qaydada. Bu halda, Qırğız Respublikasının ərazisində bir tərəfli qaydada tanınan lisenziyaların siyahısına yalnız lisenziya tələbləri Qırğız Respublikası qanunvericiliyində müəyyən edilmiş tələblərlə eyni və ya onlardan yüksək olan xarici dövlətlərin lisenziya verənləri tərəfindən verilmiş lisenziyalar daxil edilə bilər.
Kənd təsərrüfatı
Maliyyə sektoru Tikinti
Energetika Digər Sənaye
Təhsil
Yeraltı sərvətlərdən istifadə Rabitə və nəqliyyat
Tibb və farmakologiya
Həmçinin baxın
Sualınız qalıbmı?
Milli İnvestisiya Agentliyinə sual verin — hüquqi aspektləri anlamaqda kömək edək.
Materiallar Milli İnvestisiya Agentliyi və Baker Tilly tərəfindən hazırlanmışdır, informasiya xarakterlidir və hüquqi məsləhət deyil. Məlumatlar 2026-cı ilin iyun ayına aiddir. Qərar qəbul etməzdən əvvəl qüvvədə olan normativ hüquqi aktlarla tanış olun və NAİ ilə məsləhətləşin.