1. Qırğızıstan haqqında qısa məlumat

QIRĞIZISTAN HAQQINDA

1.1. Ümumi xarakteristika

Qırğız Respublikası (Qırğızıstan) – Mərkəzi Asiyada açıq bazar iqtisadiyyatı və böyük regional bazarlar arasında strateji mövqeyə malik dövlət. Böyük İpək Yolunun kəsişməsində yerləşən ölkə beynəlxalq ticarət-iqtisadi proseslərdə fəal iştirak edir, xarici investorlar üçün nisbətən aşağı giriş baryerləri və rəqabətli biznes xərcləri ilə sürətlə inkişaf edən bazara çıxış imkanı təklif edir.

Qırğız Respublikasının Milli Statistika Komitəsi, Qısa Statistik Bələdçi «Qırğızıstan» (aprel 2026), 1 yanvar 2026-cı il tarixinə olan məlumat. Əvvəl – Calal-Abad şəhəri.

1.2. Coğrafiya və demoqrafiya

Qırğız Respublikası Mərkəzi Asiyanın ürəyində, ən vacib regional nəqliyyat və iqtisadi marşrutların kəsişməsində yerləşir. Ölkə ərazisinin təxminən 94%-i dağlarla örtülüdür. Ölkənin ərazisi nisbətən kiçik ölçülərlə nəzərəçarpan təbii-coğrafi müxtəlifliyi birləşdirir.

Qırğızıstan dənizə çıxışı olmayan ölkədir və şimalda Qazaxıstan, cənub-qərbdə Özbəkistan, cənubda Tacikistan, şərq və cənub-şərqdə Çin ilə həmsərhəddir. Belə coğrafi mövqe ölkənin tranzit potensialının inkişafı üçün möhkəm əsas yaradır və regional ticarətin genişlənməsi və nəqliyyat əlaqələrinin gücləndirilməsi üçün cəlbedici imkanlar açır. Əhalinin əhəmiyyətli hissəsi əmək qabiliyyətli yaşdadır ki, bu da investisiya və infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsi üçün kadr potensialı yaradır.

1.3. Siyasi və inzibati sistem

Qırğız Respublikası müstəqil, suveren, demokratik, unitar, hüquqi, dünyəvi və sosial dövlətdir. Dövlət hakimiyyəti qanunverici, icra və məhkəmə hakimiyyəti sahələrinə bölünmə prinsipi əsasında həyata keçirilir.

Hakimiyyət orqanları sistemində əsas rol Prezidentə məxsusdur: o, dövlət başçısı, ali vəzifəli şəxs və icra hakimiyyətinin rəhbəridir.

2021-ci il aprelin 11-də referendum (ümumi xalq səsverməsi) ilə qəbul edilmiş və 2021-ci il mayın 5-də Qırğız Respublikası Qanunu № 59 ilə qüvvəyə minmişdir.

1.4. İqtisadiyyatın və əsas sahələrin icmalı

Qırğız Respublikasının iqtisadiyyatı ticarət, xidmətlər, sənaye və faydalı qazıntıların hasilatı istiqamətində inkişaf edən iqtisadiyyatdır. Dünya Bankının təsnifatına əsasən, respublika aşağı orta gəlirli ölkələr qrupuna daxildir (lower-middle-income country).4

Son illərdə ölkə iqtisadiyyatı davamlı yüksək artım tempi nümayiş etdirir, inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatlar üçün dünya üzrə orta göstəriciləri xeyli üstələyir (2025-ci ildə 11,1%5), bu isə iqtisadi fəaliyyətin ardıcıl genişlənməsini və investisiya layihələrinin həyata keçirilməsi üçün əlverişli makroiqtisadi əsasın formalaşmasını göstərir.

Dünya Bankı, «Qırğız Respublikası»: https://www.worldbank.org/ext/en/country/kyrgyzrepublic Qırğız Respublikası Milli Statistika Komitəsi, Qısa Statistik Bələdçi «Qırğızıstan» (aprel 2026). Qırğız Respublikası Milli Statistika Komitəsi, Qısa Statistik Bələdçi «Qırğızıstan» (aprel 2026). Qırğız Respublikası Milli Statistika Komitəsi, Sosial-iqtisadi vəziyyət, yanvar-dekabr 2025.

ÜDM-nin strukturu (2025)7

14,40%

51,20%

8,00%

8,70%

17,70%

Kənd təsərrüfatı Məhsullar və idxal üzrə xalis vergilər

Xidmətlər Tikinti Sənaye

Əsas ticarət tərəfdaşları (xarici ticarət dövriyyəsi, 2025)8

Qırğız Respublikasının Milli Statistika Komitəsi, Qırğız Respublikasının sosial-iqtisadi vəziyyəti, yanvar 2026. Qırğız Respublikasının Milli Statistika Komitəsi, Qısa statistik bələdçi «Qırğızıstan» (aprel 2026), Qırğız Respublikasının Statistik illiyi (2020-2024).

ÜDM-in artım tempi (əvvəlki ilə nisbətdə faizlə)9

5,5%

9,0% 9,0%

11,5% 11,1%

0,0%

2,0%

4,0%

6,0%

8,0%

10,0%

12,0%

14,0%

2012 2022 2023 2024 2025

1.5. Beynəlxalq münasibətlər və beynəlxalq təşkilatlara üzvlük

Qırğız Respublikası beynəlxalq ticarətdə və regional iqtisadi əməkdaşlıqda fəal iştirak edir, bu da biznes aparmaq və investisiya layihələrini həyata keçirmək üçün əlavə imkanlar yaradır.

Çin, Mərkəzi Asiya ölkələri və İƏT dövlətləri arasında coğrafi mövqeyinə görə Qırğızıstan həm daxili bazara, həm də region dövlətlərinə ixrac yönümlü layihələr üçün istehsal, logistika və ticarət mərkəzi kimi böyük potensiala malikdir.

Qırğızıstana beynəlxalq etimadın güclənməsinin əlavə sübutu kimi ölkənin 2027-2028-ci illərdə BMT Təhlükəsizlik Şurasının qeyri-daimi üzvü seçilməsi və Qırğızıstanın Avropa İttifaqının aviasiya təhlükəsizliyi üzrə “qara siyahı”dan çıxarılması göstərilə bilər. Bu qərarlar ölkənin beynəlxalq arenadakı nüfuzunun artmasını və investisiya cəlbediciliyinin möhkəmlənməsini əks etdirir.

• 2015-ci ildən üzv • 180 milyondan çox əhalisi və ümumi ÜDM-i 2,5 trilyon ABŞ dollarından çox olan vahid bazara çıxış • Malların sərbəst hərəkəti • Vahid gömrük məkanı

• Avrasiya ən böyük regional təşkilatında iştirak • Ticarətin, nəqliyyat əlaqələrinin və infrastruktur layihələrinin inkişafı

• Türk dövlətləri arasında ticarət-iqtisadi əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsi • Regionda nəqliyyat dəhlizlərinin və işgüzar əlaqələrin inkişafı

• Təxminən 40 ikiqat vergitutmanın qarşısının alınması haqqında saziş • 30-dan çox investisiyaların təşviqi və qarşılıqlı müdafiəsi haqqında saziş • İnvestorların müdafiəsi və vergitutmanın optimallaşdırılması üzrə beynəlxalq hüquqi mexanizmlər

• 1998-ci ildən üzv • Qlobal ticarət sisteminə inteqrasiya • Malların və xidmətlərin beynəlxalq tanınmış ticarət qaydaları

• 450 milyondan çox əhalisi olan AB bazarına Qırğız mənşəli malların güzəştli çıxışı • Güzəştli rejim 6 000-dən çox mal mövqeyinə şamil olunur

Avrasiya İqtisadi İttifaqı (Aİİ)

Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı (ŞƏT)

Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT)

İnvestisiyaların qorunması və vergitutma

Ümumdünya Ticarət Təşkilatı (ÜTT)

Avropa İttifaqının ÜST+ (GSP+) rejimi