Qırğızıstan haqqında qısa məlumat

Rəsmi ad

Qırğız Respublikası

Qısa ad

Qırğızıstan

Paytaxt

Bişkek şəhəri

Ərazi

199,9 min kv.km.

Valyuta

qırğız somu (KGS)

Dillər

qırğız – dövlət dili, rus – rəsmi dil

Saat qurşağı

UTC+6

1.1.Ümumi xarakteristika

Qırğız Respublikası (Qırğızıstan) – Mərkəzi Asiyada açıq bazar iqtisadiyyatı və böyük regional bazarlar arasında strateji mövqeyə malik dövlət. Böyük İpək Yolunun kəsişməsində yerləşən ölkə beynəlxalq ticarət-iqtisadi proseslərdə fəal iştirak edir, xarici investorlar üçün nisbətən aşağı giriş baryerləri və rəqabətli biznes xərcləri ilə sürətlə inkişaf edən bazara çıxış imkanı təklif edir.

Əhali

7,4 mln. 1

Ən böyük şəhərlər

Bişkek (1,4 mln), Oş (484,9 min), Manas2 (189,2 min)

Paytaxt

Bişkek şəhəri

İnzibati-ərazi bölgüsü

7 vilayət + respublika əhəmiyyətli 2 şəhər: Bişkek və Oş

Qonşu dövlətlər

Qazaxıstan, Özbəkistan, Tacikistan, Çin

Qırğız Respublikasının Milli Statistika Komitəsi, Qısa Statistik Bələdçi «Qırğızıstan» (aprel 2026), 1 yanvar 2026-cı il tarixinə olan məlumat. Əvvəl – Calal-Abad şəhəri.

1.2.Coğrafiya və demoqrafiya

Qırğız Respublikası Mərkəzi Asiyanın ürəyində, ən vacib regional nəqliyyat və iqtisadi marşrutların kəsişməsində yerləşir. Ölkə ərazisinin təxminən 94%-i dağlarla örtülüdür. Ölkənin ərazisi nisbətən kiçik ölçülərlə nəzərəçarpan təbii-coğrafi müxtəlifliyi birləşdirir.

Qırğızıstan dənizə çıxışı olmayan ölkədir və şimalda Qazaxıstan, cənub-qərbdə Özbəkistan, cənubda Tacikistan, şərq və cənub-şərqdə Çin ilə həmsərhəddir. Belə coğrafi mövqe ölkənin tranzit potensialının inkişafı üçün möhkəm əsas yaradır və regional ticarətin genişlənməsi və nəqliyyat əlaqələrinin gücləndirilməsi üçün cəlbedici imkanlar açır. Əhalinin əhəmiyyətli hissəsi əmək qabiliyyətli yaşdadır ki, bu da investisiya və infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsi üçün kadr potensialı yaradır.

1.3.Siyasi və inzibati sistem

Qırğız Respublikası müstəqil, suveren, demokratik, unitar, hüquqi, dünyəvi və sosial dövlətdir. Dövlət hakimiyyəti qanunverici, icra və məhkəmə hakimiyyəti sahələrinə bölünmə prinsipi əsasında həyata keçirilir.

Hakimiyyət orqanları sistemində əsas rol Prezidentə məxsusdur: o, dövlət başçısı, ali vəzifəli şəxs və icra hakimiyyətinin rəhbəridir.

Dövlət quruluşu

unitar

Hökumət forması

prezident respublikası

Qanunverici orqan

Joqorku Keneş (təkpalatlı parlament), 5 illik müddətə seçilən 90 deputatdan ibarətdir

İcra hakimiyyəti

Prezident, 5 illik müddətə seçilir (ən çox 2 müddət); Baş nazirin rəhbərliyi altında Nazirlər Kabineti

Məhkəmə sistemi

Konstitusiya Məhkəməsi, Ali Məhkəmə, yerli məhkəmələr

Əsas qanun

Qırğız Respublikasının Konstitusiyası (2021)3

2021-ci il aprelin 11-də referendum (ümumi xalq səsverməsi) ilə qəbul edilmiş və 2021-ci il mayın 5-də Qırğız Respublikası Qanunu № 59 ilə qüvvəyə minmişdir.

1.4.İqtisadiyyatın və əsas sahələrin icmalı

Qırğız Respublikasının iqtisadiyyatı ticarət, xidmətlər, sənaye və faydalı qazıntıların hasilatı istiqamətində inkişaf edən iqtisadiyyatdır. Dünya Bankının təsnifatına əsasən, respublika aşağı orta gəlirli ölkələr qrupuna daxildir (lower-middle-income country).4

Son illərdə ölkə iqtisadiyyatı davamlı yüksək artım tempi nümayiş etdirir, inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatlar üçün dünya üzrə orta göstəriciləri xeyli üstələyir (2025-ci ildə 11,1%5), bu isə iqtisadi fəaliyyətin ardıcıl genişlənməsini və investisiya layihələrinin həyata keçirilməsi üçün əlverişli makroiqtisadi əsasın formalaşmasını göstərir.

Nominal ÜDM (2025)

22,6 milyard ABŞ dolları

Adambaşına düşən ÜDM (2025)

3,1 min ABŞ dolları

ÜDM artımı (2025)

11,1%

İxrac (2025)

2 852,1 milyon ABŞ dolları

İdxal (2025)

12 972,9 milyon ABŞ dolları6

Dünya Bankı, «Qırğız Respublikası»: https://www.worldbank.org/ext/en/country/kyrgyzrepublic Qırğız Respublikası Milli Statistika Komitəsi, Qısa Statistik Bələdçi «Qırğızıstan» (aprel 2026). Qırğız Respublikası Milli Statistika Komitəsi, Qısa Statistik Bələdçi «Qırğızıstan» (aprel 2026). Qırğız Respublikası Milli Statistika Komitəsi, Sosial-iqtisadi vəziyyət, yanvar-dekabr 2025.

Əsas ticarət tərəfdaşları (xarici ticarət dövriyyəsi, 2025)8

Çin

$4 973,9 mln.

Rusiya

$3 846,2 mln.

Qazaxıstan

$1 867,9 mln.

Özbəkistan

$1 003,5 mln.

Cənubi Koreya

$508,6 mln.

Türkiyə

$454,5 mln.

Böyük Britaniya

$269,0 mln.

ABŞ

$227,7 mln.

Belarus

$206,5 mln.

Almaniya

$198,1 mln.

BƏƏ

$176,0 mln.

Qırğız Respublikasının Milli Statistika Komitəsi, Qırğız Respublikasının sosial-iqtisadi vəziyyəti, yanvar 2026. Qırğız Respublikasının Milli Statistika Komitəsi, Qısa statistik bələdçi «Qırğızıstan» (aprel 2026), Qırğız Respublikasının Statistik illiyi (2020-2024).

1.5.Beynəlxalq münasibətlər və beynəlxalq təşkilatlara üzvlük

Qırğız Respublikası beynəlxalq ticarətdə və regional iqtisadi əməkdaşlıqda fəal iştirak edir, bu da biznes aparmaq və investisiya layihələrini həyata keçirmək üçün əlavə imkanlar yaradır.

Çin, Mərkəzi Asiya ölkələri və İƏT dövlətləri arasında coğrafi mövqeyinə görə Qırğızıstan həm daxili bazara, həm də region dövlətlərinə ixrac yönümlü layihələr üçün istehsal, logistika və ticarət mərkəzi kimi böyük potensiala malikdir.

Qırğızıstana beynəlxalq etimadın güclənməsinin əlavə sübutu kimi ölkənin 2027-2028-ci illərdə BMT Təhlükəsizlik Şurasının qeyri-daimi üzvü seçilməsi və Qırğızıstanın Avropa İttifaqının aviasiya təhlükəsizliyi üzrə “qara siyahı”dan çıxarılması göstərilə bilər. Bu qərarlar ölkənin beynəlxalq arenadakı nüfuzunun artmasını və investisiya cəlbediciliyinin möhkəmlənməsini əks etdirir.

Avrasiya İqtisadi İttifaqı (Aİİ)

• 2015-ci ildən üzv
• 180 milyondan çox əhalisi və ümumi ÜDM-i 2,5 trilyon ABŞ dollarından çox olan vahid bazara çıxış
• Malların sərbəst hərəkəti
• Vahid gömrük məkanı

Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı (ŞƏT)

• Avrasiya ən böyük regional təşkilatında iştirak
• Ticarətin, nəqliyyat əlaqələrinin və infrastruktur layihələrinin inkişafı

Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT)

• Türk dövlətləri arasında ticarət-iqtisadi əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsi
• Regionda nəqliyyat dəhlizlərinin və işgüzar əlaqələrin inkişafı

İnvestisiyaların qorunması və vergitutma

• Təxminən 40 ikiqat vergitutmanın qarşısının alınması haqqında saziş
• 30-dan çox investisiyaların təşviqi və qarşılıqlı müdafiəsi haqqında saziş
• İnvestorların müdafiəsi və vergitutmanın optimallaşdırılması üzrə beynəlxalq hüquqi mexanizmlər

Ümumdünya Ticarət Təşkilatı (ÜTT)

• 1998-ci ildən üzv
• Qlobal ticarət sisteminə inteqrasiya
• Malların və xidmətlərin beynəlxalq tanınmış ticarət qaydaları

Avropa İttifaqının ÜST+ (GSP+) rejimi

• 450 milyondan çox əhalisi olan AB bazarına Qırğız mənşəli malların güzəştli çıxışı
• Güzəştli rejim 6 000-dən çox mal mövqeyinə şamil olunur