8. Əmlak və tikinti

TİKİNTİ

8.1. Hüquqi baza

Qırğız Respublikasında torpaq sahələri, daşınmaz əmlak obyektləri və tikinti fəaliyyəti hüquqi rejimi torpaq, mülki və şəhərsalma qanunvericiliyi ilə tənzimlənir.

8.2. Torpağın mülkiyyət formaları

Qırğızıstanda torpaq dövlət, bələdiyyə və ya özəl mülkiyyətdə ola bilər. Dövlət mülkiyyətində olanlar:

• dövlət torpaq istifadəçilərinə verilmiş torpaqlar;

• meşə və su fondu torpaqları;

• xüsusi mühafizə olunan təbii ərazilər;

• ehtiyat torpaqlar;

• sərhəd əraziləri;

• Dövlət kənd təsərrüfatı torpaqları fondu;

• otlaqlar;

• bələdiyyə və ya özəl mülkiyyətə verilməmiş digər torpaqlar;

Otlaqlar, meşələr və Dövlət kənd təsərrüfatı torpaqları fondu dövlətin yeganə mülkiyyətindədir. 38

Bələdiyyə mülkiyyətinə aid torpaqlar yaşayış məntəqəsinin sərhədləri daxilində, özəl və dövlət mülkiyyətində olmayan torpaqlar, həmçinin yerli özünüidarə orqanları tərəfindən yerli əhəmiyyətli məsələlərin həlli üçün yaşayış məntəqələrinin sərhədlərindən kənarda əldə edilmiş torpaq sahələridir. Onların idarə olunması və istifadəsi yerli özünüidarə orqanları tərəfindən həyata keçirilir.39

Torpağın özəl mülkiyyəti Qırğız Respublikasının hüquqi və fiziki şəxslərinə məxsus torpaq sahələrindən ibarətdir.40

Torpaq istifadəsi dövlət və bələdiyyə torpaq istifadəçiləri istisna olmaqla, bütün hüquqi və fiziki şəxslər üçün ödənişlidir,

büdcədən maliyyələşdirilənlər istisna olmaqla. 41

Torpaq Məcəlləsinin 4-cü maddəsinin 1-ci hissəsi. Torpaq Məcəlləsinin 5-ci maddəsi. Torpaq Məcəlləsinin 6-cı maddəsi. Torpaq Məcəlləsinin 10-cu maddəsinin 1-ci hissəsi.

8.3. Xarici şəxslərin torpaq sahələri üzərində hüquqları

Qanunvericilik xarici fiziki və hüquqi şəxslərin torpaq sahələrinə sahiblik və istifadə üzrə xüsusi qaydalar müəyyən edir.42

Xarici şəxslərə torpaqların mülkiyyətinə verilməsi və ötürülməsi Torpaq Məcəlləsində başqa cür nəzərdə tutulmadıqca qadağandır. Eyni zamanda, xarici şəxslər torpaq sahələrini müddətli (vaxtlı) istifadə hüququ (icarə) əsasında ala bilərlər.

Xarici şəxs dedikdə, xarici iştiraklı hüquqi şəxs, xarici vətəndaş və ya vətəndaşlığı olmayan şəxs nəzərdə tutulur ki, torpaq hüquqi münasibətlərində tərəfdir (Torpaq Məcəlləsinin 2-ci maddəsi). Qayrılman - xarici vətəndaş (və ya vətəndaşlığı olmayan şəxs) olan etnik qırğızdır, Qırğız Respublikasına daimi yaşamaq üçün köçmək istəyən (köçmüş) və qayrılman statusu almış şəxsdir (Qırğız Respublikasının 26 noyabr 2007-ci il tarixli 175 nömrəli “Qırğız Respublikasına köçən etnik qırğızlara dövlət zəmanətləri haqqında” Qanunun 1-ci maddəsi). Torpaq Məcəlləsinin 8-ci maddəsinin 3-cü hissəsi.

8.5. Əmlak obyektlərinin tikintisi

Əmlak obyektlərinin tikintisi və rekonstruksiyası şəhərsalma sənədlərinə, tikinti normalarına və memarlıq və tikinti sahəsində qanunvericilik tələblərinə uyğun həyata keçirilir. Tikinti hüququna malik olan şəxslər torpaq sahəsinin mülkiyyət hüququna və ya istifadəsinə malik olan şəxslərdir.

Qanunvericilik tikinti obyektinin təyinatı, sahəsi, mərtəbə sayı və kateqoriyasından asılı olaraq müxtəlif icazə prosedurlarını nəzərdə tutur. Obyektin kateqoriyasından asılı olaraq prosedura şəhərsalma rəyinin alınması, mühəndis-texniki şərtlərin verilməsi, layihə sənədlərinin razılaşdırılması, dövlət ekspertizasının keçirilməsi və tikinti başa çatmış obyektin uyğunluq qiymətləndirilməsi daxil ola bilər.48

Qırğız Respublikasında bina və ya qurğu alan xarici şəxs müvafiq əmlak obyektinin yerləşdiyi torpaq sahəsindən 50 ilə qədər müddətə, müddətin uzadılması imkanı ilə, müvəqqəti (vaxtlı) istifadə hüququ əldə edir. Binanın və ya qurğunun sonrakı olaraq Qırğız Respublikası vətəndaşına və ya Qırğız hüquqi şəxsə keçməsi zamanı torpaq sahəsinin özəl mülkiyyət hüququ yeni sahibinin adına qeydiyyata alınır.45

Xarici şəxslər həmçinin servitut əsasında torpaq sahələrindən istifadə etmək hüququna malikdirlər.46 Xarici şəxslərin torpaq sahələrinin alınması və istifadəsi ilə bağlı qoyulan məhdudiyyətlər servitutların təsis edilməsi ilə bağlı münasibətlərə aid deyil.

servitutların təsis edilməsi.47

8.4. Dövlət qeydiyyatı əmlakın

Əmlak hüquqları və onlarla əməliyyatlar dövlət qeydiyyatına tabe edilir. Dövlət qeydiyyatı Əmlak Hüquqları üzrə Vahid Dövlət Reyestrinə məlumatların daxil edilməsi yolu ilə həyata keçirilir. Qeydiyyatı Qırğız Respublikası Nazirlər Kabineti yanında Torpaq Resursları, Kadastr, Geodeziya və Kartoqrafiya Dövlət Agentliyi yerli qeydiyyat orqanları sistemi vasitəsilə həyata keçirir.

Torpaq Məcəlləsinin 8-ci maddəsinin 6-cı hissəsi. Servitut - bir şəxsin digər şəxsin mülkiyyətində və ya istifadəsində olan torpaq sahəsindən məhdud məqsədli istifadə hüququdur (Torpaq Məcəlləsinin 2-ci maddəsinin 67-ci bəndi; Torpaq Məcəlləsinin 8-ci maddəsinin 7-ci hissəsi. Qırğız Respublikasının Memarlıq, Tikinti və Mənzil-Kommunal Təsərrüfatı Nazirliyinin 2 iyul 2025-ci il tarixli 93-npa saylı əmri ilə təsdiq edilmiş Tikinti, Memarlıq və digər Əmlak Obyektlərinin Layihələndirilməsi, Tikintisi və Dəyişiklikləri üzrə Sənədlərin Verilməsi və Tikinti Başa Çatmış Obyektlərin Uyğunluğunun Qiymətləndirilməsi Qaydaları haqqında Nizamnaməyə baxın.