Արտաքին առևտրի և մաքսային կարգավորման

7.1.Իրավական հիմք

Кыргызստանի Հանրապետության անդամակցությունը Եվրասիական տնտեսական միությանը (ԵՏՄ) և Համաշխարհային առևտրային կազմակերպությանը (ՀԱԿ) անմիջական ազդեցություն է ունենում արտաքին առևտրի և մաքսային կարգավորման հարցերի վրա, որոնցում կարևոր դեր «խաղում են» ոչ միայն և նույնիսկ ոչ այնքան ազգային օրենսդրությունը, որքան միջազգային պայմանագրերը, որոնց Кыргызстанը միացել է նշված կազմակերպություններին անդամակցելիս, ինչպես նաև միջազգային պայմանագրերը, որոնք Кыргызстанը հետագայում կնքել և վավերացրել է արդեն ԵՏՄ և ՀԱԿ անդամ լինելով։

Միևնույն ժամանակ, ԵՏՄ շրջանակներում, միջազգային պայմանագրերից բացի, ընդունվում են տարբեր ակտեր (ԵՏՄ լիազոր մարմինների որոշումներ), որոնք միասին միջազգային պայմանագրերի հետ ձևավորում են ԵՏՄ իրավունքը, որը գերակշռում է ազգային օրենսդրության նկատմամբ։

Հիմնական նորմատիվ իրավական ակտեր

Մարաքեշի համաձայնագիրը՝ ՀԱԿ ստեղծման մասին՝ 1994 թվականի ապրիլի 15-ին (Кыргызստանի Հանրապետության միացման արձանագրությունը՝ 1998 թվականի հոկտեմբերի 14-ին) ԵՏՄ պայմանագիրը՝ 2014 թվականի մայիսի 29-ին (Кыргызստանի Հանրապետության միացման պայմանագիրը՝ 2014 թվականի դեկտեմբերի 23-ին) ԵՏՄ մաքսային օրենսգիրք՝ 2017 թվականի ապրիլի 11-ին Кыргызստանի Հանրապետության «Մաքսային կարգավորման մասին» օրենք՝ 2019 թվականի ապրիլի 24-ին, № 52

Լիազոր մարմին

Кыргызստանի Հանրապետության Կառավարության կազմում գործող պետական մաքսային ծառայություն

7.2.Արտաքին առևտրի կարգավորում

Кыргызստանի Հանրապետության արտաքին առևտրային քաղաքականությունը իրականացվում է հաշվի առնելով պետության ազգային շահերը, ինչպես նաև կնքված երկկողմ և բազմակողմ միջազգային առևտրային պայմանագրերը, այդ թվում՝ հաշվի առնելով Кыргызстанի անդամակցությունը ՀԱԿ-ին և ԵՏՄ-ին և այդ անդամակցությանը առնչվող պարտավորությունները։

Արտաքին առևտրում Кыргызстанը, որպես ՀԱԿ անդամ, ավելի քան 100 երկրների հետ, որոնք նույնպես ՀԱԿ անդամ են, կիրառում է առավել բարենպաստ ռեժիմ, որը հիմնված է ոչ խտրականության սկզբունքի վրա և ենթադրում է համապատասխան առևտրային գործընկերներին հավասար պայմանների տրամադրում (հատկապես՝ այդ երկրներից ծագող ապրանքների համար նույն մաքսատուրքերի կիրառումը)։

12 երկրների հետ (հիմնականում ԱՊՀ երկրներ, Վիետնամ, Սերբիա, Իրան) հարաբերություններում՝ հիմնվելով Кыргызստանի Հանրապետության կնքած համապատասխան միջազգային պայմանագրերի և ԵՏՄ շրջանակներում կնքված միջազգային պայմանագրերի վրա, Кыргызстанը կիրառում է ազատ առևտրի ռեժիմ, որը սովորաբար ենթադրում է այդ երկրներից ծագող ապրանքների ազատում մաքսատուրքերից և բոլոր կամ որոշ ոչ տարածքային կարգավորման միջոցների չկիրառում փոխադարձ առևտրում։

Աշխարհի ավելի քան 70 երկրների հետ (ամենաքիչ զարգացած և զարգացող երկրներ) հարաբերություններում Кыргызстанը կիրառում է արտոնյալ ռեժիմ, որը ենթադրում է որոշակի (բայց ոչ բոլոր) այդ երկրներից ծագող և Кыргызстан ներմուծվող ապրանքների մաքսատուրքերի կիրառումը «զրո» կամ նվազեցված (առաջնային) դրույքաչափերով։

7.3.Մաքսային կարգավորում

Кыргызստանի Հանրապետության մաքսային կարգավորման հիմքը հանդիսանում են ԵՏՄ մաքսային օրենսգիրքը, որը ուժի մեջ է մտել 2018 թվականի հունվարի 1-ից, և Кыргызստանի Հանրապետության «Մաքսային կարգավորման մասին» օրենքը։

ԵՏՄ շրջանակներում գործում է միավորված ներքին ապրանքային շուկա, որը ենթադրում է ԵՏՄ անդամ պետություններում արտադրված և/կամ ԵՏՄ ապրանքների կարգավիճակ ստացած ապրանքների ազատ տեղաշարժը ԵՏՄ ներսում՝ առանց մաքսային ձևակերպման (դեկլարացիայի), մաքսային վերահսկողության, ինչպես նաև մաքսատուրքերի և գանձումների կիրառման։

Արդյունքում, նշված ապրանքների նկատմամբ մաքսային կարգավորումը նրանց տեղափոխման ժամանակ Кыргызстанից դեպի այլ ԵՏՄ անդամ պետություններ կամ հակառակ ուղղությամբ չի իրականացվում։ Այդ դեպքում այդպիսի ապրանքները ենթակա են հարկային վարչարարության և ներմուծման ժամանակ հարկվում են ներմուծման հարկերով (ԱԱՀ և ակցիզային հարկ)՝ Кыргызստանի Հանրապետության հարկային օրենսդրությամբ նախատեսված դրույքաչափերով։

34

Кыргызստանում կիրառվող ԱԱՀ և ակցիզային հարկի դրույքաչափերը ներմուծվող ապրանքների համար ներկայացված են այս Հուշագրքի 4-րդ բաժնում։

Իրավաբանական ուղեցույց Ղրղզստանի համար Ղրղզստանից ԵԱՏՄ անդամ չհանդիսացող պետություններ արտահանվող ապրանքների և այդպիսի պետություններից Ղրղզստան ներմուծվող ապրանքների դեպքում մաքսային կարգավորումը իրականացվում է ամբողջությամբ։ Սա նշանակում է, որ այդպիսի ապրանքները ենթակա են մաքսային ձևակերպման (դեկլարացիայի)՝ կիրառելով ԵԱՏՄ մաքսային օրենսգրքով սահմանված մաքսային ընթացակարգերը, մաքսային վերահսկողությանը և կիրառվող մաքսային վճարներին։

ԵԱՏՄ մաքսային օրենսգիրքը նախատեսում է մոտ 20 մաքսային ընթացակարգեր, որոնց ներքո կարող են տեղավորվել ապրանքները (ներքին սպառման համար ազատ արձակումը, արտահանումը, մաքսային տրանզիտը, ժամանակավոր ներմուծում/արտահանում, մաքսային/ազատ պահեստ, ռեիմպորտ/ռեեքսպորտ, ազատ մաքսային գոտի, մի քանի վերամշակման ռեժիմներ և այլք)։

Հիմնական կիրառվող մաքսային վճարներն են ներմուծման մաքսատուրքերը35, ապրանքների ձևակերպման հետ կապված մաքսային գործառնությունների գանձումը36, ներմուծման ԱԱՀ-ն և ներմուծման ակցիզային հարկը37։ Կարող են նաև սահմանվել և կիրառվել այլ տեսակի մաքսային վճարներ (օրինակ՝ արտահանման մաքսատուրքեր, մաքսային ուղեկցման գանձում, նավիգացիոն (էլեկտրոնային) plomb-երի կիրառման գանձում, հատուկ հակադեմպինգային և փոխհատուցող տուրքեր և այլն), սակայն գործնականում դրանք օգտագործվում են ոչ այնքան հաճախ, որքան վերոհիշյալ մաքսային վճարները։

35 Ներմուծման մաքսատուրքերի հիմնական դրույքաչափերը, որոնք վերաբերում են այն ապրանքներին, որոնք ծագում են այն երկրներից, որոնց նկատմամբ Ղրղզստանը կիրառում է առավել հարմարավետ առևտրային ռեժիմ, սահմանված են ԵԱՏՄ Միավորված մաքսային տուրքով՝ արտաքին տնտեսական գործունեության ապրանքների անվանացանկին համապատասխան, այսինքն՝ առանձին յուրաքանչյուր ապրանքային կետի համար։

Դրույքաչափերը միատեսակ են բոլոր ԵԱՏՄ երկրների համար։ Միավորված մաքսային տուրքում պարունակվող դրույքաչափերի տեսակները տարբեր են՝ ադվալորային (ապրանքների մաքսային արժեքի տոկոսներով), հատուկ (ապրանքի ֆիզիկական չափման միավորի դիմաց դրամական գումարներով), համակցված (խառը)։ 36 Մաքսային գործառնությունների գանձման դրույքաչափը կազմում է ապրանքների մաքսային արժեքի 0.4%, սակայն ցանկացած դեպքում չպետք է լինի 500 սոմից պակաս և 250 հազար սոմից ավելի։

37 Ապրանքների ներմուծման ԱԱՀ-ի և ակցիզային հարկի դրույքաչափերը ներկայացված են այս Ուղեցույցի 4-րդ բաժնում։