2. Ներդրումային կլիմա

2.1. Իրավական հիմք

Պետական ներդրումային քաղաքականությունը ուղղված է բարենպաստ ներդրումային կլիմայի ստեղծմանը, ազգային և օտարերկրյա ներդրումների ներգրավման խթանմանը, ներդրումների պաշտպանության հավասար և արդար իրավական սկզբունքների և երաշխիքների հաստատմանը։

ԿԼԻՄԱ

Օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների ներհոսք՝ ըստ տնտեսական գործունեության տեսակների (2025)10

ՔՀՌ Ազգային վիճակագրական կոմիտե, Ներդրումներ Քիրгизական Հանրապետությունում, Էքսպրես տեղեկատվություն՝ 2026 թվականի հունիսի 10-ի դրությամբ։

47,2%

18,8%

0,6%

8,9%

0,9%

5,6%

10,8% 3,9%

1,3%

2,0%

Մշակող արդյունաբերություններ ($618,8 մլն.)

Հանքարդյունաբերություն ($246,3 մլն.)

Շինարարություն ($8,1 մլն.)

Առևտուր ($117 մլն.)

Տրանսպորտ և լոգիստիկա ($11,7 մլն.)

ԻՏ և հեռահաղորդակցություն ($73,6 մլն.)

Ֆինանսներ և ապահովագրություն ($142,2 մլն.)

Մասնագիտական, գիտական և տեխնիկական գործունեություն ($50,4 մլն.)

Հյուրանոցներ և ռեստորաններ ($16,5 մլն.)

Այլ գործունեության տեսակներ ($25,5 մլն.)

Ընդհանուր գումարը՝ $1,31 մլրդ (2025)

2.2. Ներդրումային երաշխիքներ և պաշտպանություն

Օրենսդրությունը նախատեսում է իրավական երաշխիքների համակարգ և պաշտպանության մեխանիզմներ օտարերկրյա ներդրողների համար։ Հիմնական երաշխիքներն ու պաշտպանության մեխանիզմները, մասնավորապես, ներառում են՝

• օտարերկրյա ներդրողների համար ազգային ռեժիմի տրամադրում, ինչը նշանակում է, որ օտարերկրյա ներդրողները նմանատիպ պայմաններում օգտվում են ոչ պակաս բարենպաստ ռեժիմից, քան ազգային ներդրողները;

• ներդրումային վեճերի լուծման հնարավորությունը միջազգային արբիտրաժում՝ արբիտրաժային համաձայնագրի և/կամ համապատասխան միջազգային պայմանագրի առկայության դեպքում;

• խոշոր ներդրումային նախագծերի իրականացում պայմանագրային մոդելի հիման վրա, ներառյալ պետության հետ ներդրումային համաձայնագրերը;

• միջազգային պայմանագրերի առաջնահերթ կիրառություն այն դեպքում, երբ դրանք ներդրողների համար նախատեսում են ավելի բարենպաստ պայմաններ (պետության ազգային շահերի պահպանման դեպքում);

• ներդրողի տնտեսական գործունեության անպատճառ միջամտության անընդունելիություն;

• «ներդրում» հասկացության լայն մոտեցում (կապիտալ, գույք, ինտելեկտուալ սեփականություն, պայմանագրային իրավունքներ և այլն);

• ապօրինի արտոնազրկումից պաշտպանություն, ներառյալ շուկայական արժեքով համաչափ և ժամանակին փոխհատուցում վճարելու պարտավորությունը;

• տեղեկատվության հասանելիության երաշխիքներ, ներդրումային գործունեության ազատություն օրենքի համաձայն;

• ներդրման ձևերի և մեթոդների ազատ ընտրություն;

• ազատ փոխանցման իրավունք եկամուտների և կապիտալի։

2.3. Խթանման միջոցներ

Ներկայացված խթանման միջոցները կարող են տրամադրվել ներդրողին՝ կախված ներդրումների չափերից և ուղղություններից՝

կայունացման ռեժիմ, հարկային, մաքսային արտոնություններ, հարկային չհանդիսացող վճարների արտոնություններ

հիմնական միջոցների արագացված ամորտիզացիա

համակարգչային ենթակառուցվածքներին և կապերին միացում

ներդրումային վիզայի տրամադրում

հատուկ կանոնների և տեխնիկական կարգավորման պահանջների մշակումը և ընդունումը, եթե դրանք բացակայում են

լիցենզիաների, թույլտվությունների և այլ փաստաթղթերի տրամադրում

հողատարածքների, ջրային օբյեկտների իրավունքների տրամադրում։

2.4. Ներդրումային համաձայնագրեր

Ներդրումային օրենքը նախատեսում է ներդրումային նախագծերի իրականացումը ներդրումային համաձայնագրերի հիման վրա, որոնք սահմանում են կողմերի իրավունքներն ու պարտականությունները, ինչպես նաև ներդրումային նախագծի իրականացման պայմանները։

Հայաստանում ներդրումային համաձայնագիր կարող է կնքվել՝

• ներդրողի և պետական մարմինների կամ տեղական ինքնակառավարման մարմինների միջև։

• ներդրողի և Կառավարության միջև (օրենքով նախատեսված դեպքերում)։

Ներդրումային համաձայնագրի կողմի ընտրությունը կախված է նախագծով նախատեսված ներդրումների ծավալից։

Ներդրումային համաձայնագրերը կարող են կնքվել բաց մրցույթի արդյունքներով կամ ուղղակի բանակցությունների միջոցով ներդրողի և Կառավարության միջև։ Կառավարության հետ ուղղակի բանակցությունները կիրառվում են, եթե ներդրումների ծավալը կազմում է 1 մլրդ սոմից (մոտ 11,5 մլն ԱՄՆ դոլար) և եթե ներդրողը ունի հաստատված հաջող նախագծերի իրականացման փորձ նմանատիպ ոլորտում։ Ուղղակի բանակցությունների ընթացակարգն ու պայմանները սահմանվում են Կառավարության կողմից։

Փոքր ծավալի ներդրումներով նախագծերի դեպքում ներդրումային համաձայնագրի կողմ կարող են լինել պետական մարմինները և տեղական ինքնակառավարման մարմինները։ Այսպես, տեղական ինքնակառավարման մարմինները (բացառությամբ քաղաքային քաղաքապետարանների) իրավունք ունեն կնքել ներդրումային համաձայնագրեր 1 մլն-ից մինչև 50 մլն սոմ ներդրումներով նախագծերի համար, իսկ երկու և ավելի նման մարմիններ՝ 1 մլն-ից մինչև 200 մլն սոմ ներդրումներով նախագծերի համար։ Քաղաքային քաղաքապետարանները, բացառությամբ Բիշքեկի և Օշի քաղաքների, կարող են լինել համաձայնագրի կողմ 1 մլն-ից մինչև 300 մլն սոմ արժողությամբ նախագծերի համար, իսկ նրանց հետ միասին այլ տեղական ինքնակառավարման մարմինների մասնակցությամբ՝ 1 մլն-ից մինչև 400 մլն սոմ։ 1 մլն-ից մինչև 1 մլրդ սոմ ներդրումներով նախագծերի դեպքում ներդրումային համաձայնագրի կողմ կարող են լինել նաև Բիշքեկի և Օշի քաղաքների տեղական ինքնակառավարման մարմինները, ինչպես նաև Кыргыз Հանրապետության համապատասխան նախարարությունները և գերատեսչությունները։

Ուղղակի օտարերկրյա ներդրումներ ըստ երկրների (2025)11

ԿՀՀ ազգային վիճակագրական կոմիտե, Ներդրումներ Кыргыз Հանրապետությունում, Արագ տեղեկատվություն 2026 թվականի հունիսի 10-ի դրությամբ։

Թուրքիա Հնդկաստան Կիպրոս Արաբական Միացյալ Էմիրություններ Նիդերլանդներ Ղազախստան

Չինաստան Ուզբեկստան Միացյալ Թագավորություն Այլ երկրներ Ռուսաստանի Դաշնություն

47,5%

1,2%

13,9%

3,7%

2,4%

9,3%

5,4%

9,1%

2,7%

3,4%

1,4%

2.5. Ստաբիլիզացման ռեժիմ

Օրենսդրությամբ նախատեսված պայմանների պահպանման դեպքում ներդրողները կարող են կնքել մինչև 10 տարվա ժամկետով ստաբիլիզացման համաձայնագիր, որը թույլ է տալիս կիրառել ներդրումային նախագծի իրականացման առավել բարենպաստ պայմանները հարկերի և հարկային չհամարվող վճարների առումով։ Ներդրումային նախագծի իրականացման ընթացքում հարկային կամ հարկային չհամարվող վճարների օրենսդրության փոփոխության դեպքում, ստաբիլիզացման համաձայնագիր կնքած ներդրողը և/կամ ներդրվող ձեռնարկությունը իրավունք ունեն շարունակել կիրառել ընտրված առավել բարենպաստ պայմանները, ինչպես նաև օգտվել ավելի բարենպաստ պայմաններից, եթե դրանք ներդրվեն համաձայնագրի կնքումից հետո։

Ստաբիլիզացման ռեժիմի հիմնական բնութագրերը՝

Ստաբիլիզացման ռեժիմի օգտագործման իրավունք տրամադրվում է հետևյալ պայմաններով՝

ներդրումներ կատարել առնվազն 200 մլն սոմի (մոտավորապես 2,3 մլն ԱՄՆ դոլար) չափով ներդրվող ձեռնարկության կապիտալում՝ ստաբիլիզացման համաձայնագրի ստորագրումից հետո 3 տարվա ընթացքում;

հանքարդյունահանման ոլորտի նախագծերի համար՝ ներդրումներ կատարել առնվազն 1 մլրդ սոմի (մոտավորապես 11,5 մլն ԱՄՆ դոլար) չափով՝ ստաբիլիզացման համաձայնագրի ստորագրումից հետո 5 տարվա ընթացքում։

կիրառման ժամկետը –

մինչև 10 տարի; 2 3 4 5

կիրառվում է ներդրումային նախագծերին, որոնք համապատասխանում են սահմանված չափանիշներին;

կիրառվում է ինչպես ներդրողին, այնպես էլ ներդրվող ձեռնարկությանը;

վრცელվում է հարկերի վրա (ներառյալ ավելացված արժեքի հարկը (ԱԱՀ), բացառությամբ այլ անուղղակի հարկերի) և հարկային չհամարվող վճարների վրա (բացառությամբ պետական մարմինների կողմից մատուցվող ծառայությունների վճարների);

պահպանվում է ներդրողի և/կամ ներդրվող ձեռնարկության բաժնետերերի կամ մասնակիցների կառուցվածքի փոփոխության դեպքում։

2.6. Երկկողմ համաձայնագրեր ներդրումների խրախուսման մասին

և ներդրումների պաշտպանության մասին

Ղրղզստանի Հանրապետությունը կնքել է ավելի քան 30 երկկողմ համաձայնագիր ներդրումների խրախուսման և փոխադարձ պաշտպանության վերաբերյալ։ 12 Այսպիսի համաձայնագրերը, որպես կանոն, նախատեսում են՝

• արդար և հավասար իրավունքների ռեժիմ;

• եկամուտների և կապիտալի ազատ փոխանցում;

• ապօրինի բռնագրավումից պաշտպանություն;

• միջազգային ներդրումային արբիտրաժին հասանելիություն։

2.7. Ներդրումային վեճերի լուծում

2022 թվականից Ղրղզստանի Հանրապետությունը ՄԻՆՎԿ-ի13 կոնվենցիայի անդամ պետություն է։

Ներդրումային վեճերը կարող են լուծվել՝

• բանակցությունների և մեդիացիայի միջոցով;

• Ղրղզստանի Հանրապետության դատարաններում;

• միջազգային արբիտրաժում, եթե առկա է համապատասխան գրավոր համաձայնագիր, որը պարունակում է վավեր արբիտրաժային կետ, կամ եթե վեճը փոխանցվում է արբիտրաժին Ղրղզստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերի համաձայն։

ՄԱԿ Առևտուր և Զարգացում (UNCTAD), Investment Policy Hub:https://investmentpolicy.unctad.org/international-investment-agreements/countries/113/kyrgyzstan 1965 թվականի մարտի 18-ի Վաշինգտոնում ընդունված Կոնվենցիա՝ պետությունների և օտարերկրյա անձանց միջև ներդրումային վեճերի կարգավորման մասին։