Կարճ տեղեկություններ Ղրղզստանի մասին

Պաշտոնական անվանում

Կիրгизական Հանրապետություն

Կարճ անվանում

Կիրгизստան

Հայրաքաղաք

Բիշքեկ քաղաք

Տարածք

199,9 հազար քառ. կմ.

Արժույթ

կիրгизական սոմ (KGS)

Լեզուներ

կիրгизերեն – պետական, ռուսերեն – պաշտոնական

Ժամային գոտի

UTC+6

1.1.Ընդհանուր բնութագիր

Կիրгизական Հանրապետությունը (Կիրгизստան)՝ պետություն Կենտրոնական Ասիայում, բաց շուկայի տնտեսությամբ և ռազմավարական դիրքով՝ մեծ տարածաշրջանային շուկաների միջև։ Գտնվելով Մեծ մետաքսի ճանապարհի խաչմերուկում՝ երկիրը ակտիվորեն մասնակցում է միջազգային առևտրատնտեսական գործընթացներին, առաջարկելով օտարերկրյա ներդրողներին հասանելիություն արագ զարգացող շուկա՝ հարաբերականորեն ցածր մուտքի խոչընդոտներով և մրցունակ բիզնես վարելու ծախսերով։

Բնակչություն

7,4 մլն. 1

Մեծ քաղաքներ

Բիշքեք (1,4 մլն), Օշ (484,9 հազար), Մանաս2 (189,2 հազար)

Հայրաքաղաք

Բիշքեք քաղաք

Административно-территориальное բաժանում

7 մարզ + 2 հանրապետական նշանակության քաղաքներ՝ Բիշքեք և Օշ

Հարևան պետություններ

Ղազախստան, Ուզբեկստան, Տաջիկստան, Չինաստան

ՀՀ Ազգային վիճակագրական կոմիտե, Կարճ վիճակագրական ուղեցույց «Кыргызстан» (ապրիլ 2026), տվյալներ 2026 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ։ Նախկինում՝ Ջալալ-Աբադ քաղաք։

1.2.Գեոգրաֆիա և ժողովրդագրություն

Кыргызստանի Հանրապետությունը գտնվում է Կենտրոնական Ասիայի սրտում, կարևորագույն տարածաշրջանային տրանսպորտային և տնտեսական ուղիների խաչմերուկում։ Երկրի տարածքի մոտ 94%-ը զբաղեցնում են լեռները։ Երկրի տարածքը համատեղում է համեմատաբար փոքր չափսեր և նկատելի բնական-գեոգրաֆիական բազմազանություն։

Кыргызստանը չունի ծովային ելք և սահմանակից է Ղազախստանին հյուսիսում, Ուզբեկստանին հարավ-արևմուտքում, Տաջիկստանին հարավում և Չինաստանին արևելքում և հարավ-արևելքում։ Այսպիսի աշխարհագրական դիրքը ստեղծում է ամուր հիմք երկրի տրանսիտային ներուժի զարգացման համար և բացում գրավիչ հնարավորություններ տարածաշրջանային առևտրի ընդլայնման և տրանսպորտային փոխկապակցվածության ամրապնդման համար։ Ժողովրդության զգալի մասը աշխատունակ տարիքում է, ինչը ձևավորում է կադրային ներուժ ներդրումային և ենթակառուցվածքային նախագծերի իրականացման համար։

1.3.Քաղաքական և վարչական համակարգ

Кыргызստանի Հանրապետությունը անկախ, ինքնիշխան, ժողովրդավարական, միապետական, իրավական, աշխարհիկ և սոցիալական պետություն է։ Պետական իշխանությունը իրականացվում է իշխանությունների բաժանման սկզբունքով՝ օրենսդիր, գործադիր և դատական ճյուղերի միջոցով։

Իշխանության մարմինների համակարգում գլխավոր դեր է խաղում Նախագահը՝ ով հանդիսանում է պետության ղեկավար, բարձրագույն պաշտոնյա և գլխավորում է գործադիր իշխանությունը։

Պետական устройство

միապետական

Կառավարման ձև

նախագահական հանրապետություն

Օրենսդիր մարմին

Ժողովուրդ Կենեշ (միասենյակային խորհրդարան), բաղկացած է 90 պատգամավորից, ընտրվում է 5 տարի ժամկետով

Կատարողական իշխանություն

Նախագահ, ընտրված 5 տարի ժամկետով (չվերազանցել 2 ժամկետը); Նախարարների Կաբինետ՝ Նախարարների Կաբինետի Նախագահի ղեկավարությամբ

Դատարանական համակարգ

Սահմանադրական դատարան, Վերագույն դատարան, տեղական դատարաններ

Հիմնական օրենք

Кыргызաստանի Հանրապետության Սահմանադրություն (2021)3

Ընդունվել է հանրաքվեով (հանրային քվեարկությամբ) 2021 թվականի ապրիլի 11-ին և ուժի մեջ է մտել Кыргыз Республикасынын 2021 թվականի մայիսի 5-ի № 59 օրենքով։

1.4.Տնտեսության և հիմնական ճյուղերի ակնարկ

Кыргызաստանի Հանրապետության տնտեսությունը զարգացող տնտեսություն է, որը կենտրոնացած է առևտրի, ծառայությունների, արդյունաբերության և հանքարդյունաբերության վրա։ Համաձայն Համաշխարհային բանկի դասակարգման՝ հանրապետությունը դասվում է միջինից ցածր եկամուտ ունեցող երկրների խմբին (lower-middle-income country).4

Վերջին տարիներին երկրի տնտեսությունը ցուցաբերում է կայուն բարձր աճի տեմպեր, որոնք զգալիորեն գերազանցում են զարգացող տնտեսությունների համաշխարհային միջին ցուցանիշները (11,1% 2025 թվականին5), ինչը վկայում է տնտեսական ակտիվության շարունակական ընդլայնման և ներդրումային նախագծերի իրականացման համար բարենպաստ մակրոտնտեսական հիմքի ձևավորման մասին։

Նոմինալ ՀՆԱ (2025)

22,6 մլրդ ԱՄՆ դոլար

ՀՆԱ մեկ շնչին (2025)

3,1 հազար ԱՄՆ դոլար

ՀՆԱ աճ (2025)

11,1%

Արտահանում (2025)

2 852,1 մլն ԱՄՆ դոլար

Ներմուծում (2025)

12 972,9 մլն ԱՄՆ դոլար6

Աշխարհի բանկ, «Ղրղզստանի Հանրապետություն»: https://www.worldbank.org/ext/en/country/kyrgyzrepublic Ղրղզստանի Հանրապետության Ազգային վիճակագրական կոմիտե, Կարճ վիճակագրական ուղեցույց «Ղրղզստան» (ապրիլ 2026): Ղրղզստանի Հանրապետության Ազգային վիճակագրական կոմիտե, Կարճ վիճակագրական ուղեցույց «Ղրղզստան» (ապրիլ 2026): Ղրղզստանի Հանրապետության Ազգային վիճակագրական կոմիտե, Ղրղզստանի սոցիալ-տնտեսական վիճակը, հունվար-դեկտեմբեր 2025։

Հիմնական առևտրային գործընկերներ (արտաքին առևտրային շրջանառություն, 2025)8

Չինաստան

$4 973,9 մլն.

Ռուսաստան

$3 846,2 մլն.

Ղազախստան

$1 867,9 մլն.

Ուզբեկստան

$1 003,5 մլն.

Հարավային Կորեա

$508,6 մլն.

Թուրքիա

$454,5 մլն.

Մեծ Բրիտանիա

$269,0 մլն.

ԱՄՆ

$227,7 մլն.

Բելառուս

$206,5 մլն.

Գերմանիա

$198,1 մլն.

ԱՄԷ

$176,0 մլն.

ՀՀ Ազգային վիճակագրական կոմիտե, ՀՀ սոցիալ-տնտեսական վիճակը, հունվար 2026։ ՀՀ Ազգային վիճակագրական կոմիտե, «Ղրղըզստան» կարճ վիճակագրական ուղեցույց (ապրիլ 2026), ՀՀ վիճակագրական տարեկան ժողովածու (2020-2024)։

1.5.Միջազգային հարաբերություններ և անդամակցություն միջազգային կազմակերպություններին

Ղրղզստանի Հանրապետությունը ակտիվորեն մասնակցում է միջազգային առևտրին և տարածաշրջանային տնտեսական համագործակցությանը, ինչը ստեղծում է լրացուցիչ հնարավորություններ բիզնես վարելու և ներդրումային նախագծեր իրականացնելու համար։

Իր աշխարհագրական դիրքի շնորհիվ՝ Չինաստանի, Կենտրոնական Ասիայի երկրների և ԵԱՏՄ պետությունների միջև, Ղրղզստանը ունի նշանակալի ներուժ որպես արտադրական, լոգիստիկ և առևտրային հանգույց ինչպես երկրի ներքին շուկայի, այնպես էլ տարածաշրջանի պետություններին արտահանման ուղղված նախագծերի համար։

Ղրղզստանի նկատմամբ միջազգային վստահության ամրապնդման լրացուցիչ ապացույց է հանդիսացել երկրի ընտրությունը ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի ոչ մշտական անդամ 2027-2028 թվականներին, ինչպես նաև Ղրղզստանի բացառումը Եվրոպական միության «սև ցուցակից» ավիացիոն անվտանգության ոլորտում։ Այս որոշումները արտացոլում են երկրի հեղինակության աճը միջազգային հարթակում և նրա ներդրումային գրավչության ամրապնդումը։

Եվրասիական տնտեսական միություն (ԵԱՏՄ)

• Անդամ 2015 թվականից
• Մուտք դեպի միավորված շուկա՝ ավելի քան 180 մլն բնակչությամբ և համախառն ՀՆԱ-ով՝ գերազանցող 2,5 տրիլիոն ԱՄՆ դոլարը
• Ապրանքների ազատ տեղաշարժ
• Միավորված մաքսային տարածք

Շանհայի համագործակցության կազմակերպություն (ՇՀԿ)

• Մասնակցություն Եվրասիայի խոշորագույն տարածաշրջանային կազմակերպությանը
• Առևտրի, տրանսպորտային փոխկապակցվածության և ենթակառուցվածքային նախագծերի զարգացում

Տուրքական պետությունների կազմակերպություն (ՏՊԿ)

• Տուրքական պետությունների միջև առևտրատնտեսական համագործակցության ամրապնդում
• Տրանսպորտային միջանցքների և տարածաշրջանային գործարար կապերի զարգացում

Ներդրումների պաշտպանություն և հարկային համակարգ

• Մոտ 40 երկկողմ համաձայնագիր կրկնակի հարկման բացառման վերաբերյալ
• Ավելի քան 30 համաձայնագիր ներդրումների խրախուսման և փոխադարձ պաշտպանության մասին
• Ներդրողներին պաշտպանելու և հարկային օպտիմալացման միջազգային իրավական մեխանիզմներ

Աշխարհի առևտրի կազմակերպություն (ԱԱԿ)

• Անդամ 1998 թվականից
• Ինտեգրում գլոբալ առևտրային համակարգում
• Ապրանքների և ծառայությունների առևտրի միջազգային ճանաչված կանոններ

Եվրոպական միության ՎՍՊ+ (GSP+) ռեժիմ

• Ղրղզստանական ծագման ապրանքների արտոնյալ մուտք դեպի ԵՄ շուկա՝ ավելի քան 450 մլն բնակչությամբ
• Առաջնահերթ ռեժիմը տարածվում է ավելի քան 6 000 ապրանքային դիրքերի վրա