1. Կարճ տեղեկություններ Ղրղզստանի մասին

ԿԻՐԳԻԶՍՏԱՆԻ ՄԱՍԻՆ

1.1. Ընդհանուր բնութագիր

Կիրгизական Հանրապետությունը (Կիրгизստան)՝ պետություն Կենտրոնական Ասիայում, բաց շուկայի տնտեսությամբ և ռազմավարական դիրքով՝ մեծ տարածաշրջանային շուկաների միջև։ Գտնվելով Մեծ մետաքսի ճանապարհի խաչմերուկում՝ երկիրը ակտիվորեն մասնակցում է միջազգային առևտրատնտեսական գործընթացներին, առաջարկելով օտարերկրյա ներդրողներին հասանելիություն արագ զարգացող շուկա՝ հարաբերականորեն ցածր մուտքի խոչընդոտներով և մրցունակ բիզնես վարելու ծախսերով։

ՀՀ Ազգային վիճակագրական կոմիտե, Կարճ վիճակագրական ուղեցույց «Кыргызстан» (ապրիլ 2026), տվյալներ 2026 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ։ Նախկինում՝ Ջալալ-Աբադ քաղաք։

1.2. Գեոգրաֆիա և ժողովրդագրություն

Кыргызստանի Հանրապետությունը գտնվում է Կենտրոնական Ասիայի սրտում, կարևորագույն տարածաշրջանային տրանսպորտային և տնտեսական ուղիների խաչմերուկում։ Երկրի տարածքի մոտ 94%-ը զբաղեցնում են լեռները։ Երկրի տարածքը համատեղում է համեմատաբար փոքր չափսեր և նկատելի բնական-գեոգրաֆիական բազմազանություն։

Кыргызստանը չունի ծովային ելք և սահմանակից է Ղազախստանին հյուսիսում, Ուզբեկստանին հարավ-արևմուտքում, Տաջիկստանին հարավում և Չինաստանին արևելքում և հարավ-արևելքում։ Այսպիսի աշխարհագրական դիրքը ստեղծում է ամուր հիմք երկրի տրանսիտային ներուժի զարգացման համար և բացում գրավիչ հնարավորություններ տարածաշրջանային առևտրի ընդլայնման և տրանսպորտային փոխկապակցվածության ամրապնդման համար։ Ժողովրդության զգալի մասը աշխատունակ տարիքում է, ինչը ձևավորում է կադրային ներուժ ներդրումային և ենթակառուցվածքային նախագծերի իրականացման համար։

1.3. Քաղաքական և վարչական համակարգ

Кыргызստանի Հանրապետությունը անկախ, ինքնիշխան, ժողովրդավարական, միապետական, իրավական, աշխարհիկ և սոցիալական պետություն է։ Պետական իշխանությունը իրականացվում է իշխանությունների բաժանման սկզբունքով՝ օրենսդիր, գործադիր և դատական ճյուղերի միջոցով։

Իշխանության մարմինների համակարգում գլխավոր դեր է խաղում Նախագահը՝ ով հանդիսանում է պետության ղեկավար, բարձրագույն պաշտոնյա և գլխավորում է գործադիր իշխանությունը։

Ընդունվել է հանրաքվեով (հանրային քվեարկությամբ) 2021 թվականի ապրիլի 11-ին և ուժի մեջ է մտել Кыргыз Республикасынын 2021 թվականի մայիսի 5-ի № 59 օրենքով։

1.4. Տնտեսության և հիմնական ճյուղերի ակնարկ

Кыргызաստանի Հանրապետության տնտեսությունը զարգացող տնտեսություն է, որը կենտրոնացած է առևտրի, ծառայությունների, արդյունաբերության և հանքարդյունաբերության վրա։ Համաձայն Համաշխարհային բանկի դասակարգման՝ հանրապետությունը դասվում է միջինից ցածր եկամուտ ունեցող երկրների խմբին (lower-middle-income country).4

Վերջին տարիներին երկրի տնտեսությունը ցուցաբերում է կայուն բարձր աճի տեմպեր, որոնք զգալիորեն գերազանցում են զարգացող տնտեսությունների համաշխարհային միջին ցուցանիշները (11,1% 2025 թվականին5), ինչը վկայում է տնտեսական ակտիվության շարունակական ընդլայնման և ներդրումային նախագծերի իրականացման համար բարենպաստ մակրոտնտեսական հիմքի ձևավորման մասին։

Աշխարհի բանկ, «Ղրղզստանի Հանրապետություն»: https://www.worldbank.org/ext/en/country/kyrgyzrepublic Ղրղզստանի Հանրապետության Ազգային վիճակագրական կոմիտե, Կարճ վիճակագրական ուղեցույց «Ղրղզստան» (ապրիլ 2026): Ղրղզստանի Հանրապետության Ազգային վիճակագրական կոմիտե, Կարճ վիճակագրական ուղեցույց «Ղրղզստան» (ապրիլ 2026): Ղրղզստանի Հանրապետության Ազգային վիճակագրական կոմիտե, Ղրղզստանի սոցիալ-տնտեսական վիճակը, հունվար-դեկտեմբեր 2025։

ԱՏՀ կառուցվածքը (2025)7

14,40%

51,20%

8,00%

8,70%

17,70%

Գյուղատնտեսություն Մաքուր հարկեր ապրանքների և ներմուծման վրա

Ծառայություններ Շինարարություն Արդյունաբերություն

Հիմնական առևտրային գործընկերներ (արտաքին առևտրային շրջանառություն, 2025)8

ՀՀ Ազգային վիճակագրական կոմիտե, ՀՀ սոցիալ-տնտեսական վիճակը, հունվար 2026։ ՀՀ Ազգային վիճակագրական կոմիտե, «Ղրղըզստան» կարճ վիճակագրական ուղեցույց (ապրիլ 2026), ՀՀ վիճակագրական տարեկան ժողովածու (2020-2024)։

ԱՏՁ աճի տեմպերը (նախորդ տարվա նկատմամբ տոկոսներով)9

5,5%

9,0% 9,0%

11,5% 11,1%

0,0%

2,0%

4,0%

6,0%

8,0%

10,0%

12,0%

14,0%

2012 2022 2023 2024 2025

1.5. Միջազգային հարաբերություններ և անդամակցություն միջազգային կազմակերպություններին

Ղրղզստանի Հանրապետությունը ակտիվորեն մասնակցում է միջազգային առևտրին և տարածաշրջանային տնտեսական համագործակցությանը, ինչը ստեղծում է լրացուցիչ հնարավորություններ բիզնես վարելու և ներդրումային նախագծեր իրականացնելու համար։

Իր աշխարհագրական դիրքի շնորհիվ՝ Չինաստանի, Կենտրոնական Ասիայի երկրների և ԵԱՏՄ պետությունների միջև, Ղրղզստանը ունի նշանակալի ներուժ որպես արտադրական, լոգիստիկ և առևտրային հանգույց ինչպես երկրի ներքին շուկայի, այնպես էլ տարածաշրջանի պետություններին արտահանման ուղղված նախագծերի համար։

Ղրղզստանի նկատմամբ միջազգային վստահության ամրապնդման լրացուցիչ ապացույց է հանդիսացել երկրի ընտրությունը ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի ոչ մշտական անդամ 2027-2028 թվականներին, ինչպես նաև Ղրղզստանի բացառումը Եվրոպական միության «սև ցուցակից» ավիացիոն անվտանգության ոլորտում։ Այս որոշումները արտացոլում են երկրի հեղինակության աճը միջազգային հարթակում և նրա ներդրումային գրավչության ամրապնդումը։

• Անդամ 2015 թվականից • Մուտք դեպի միավորված շուկա՝ ավելի քան 180 մլն բնակչությամբ և համախառն ՀՆԱ-ով՝ գերազանցող 2,5 տրիլիոն ԱՄՆ դոլարը • Ապրանքների ազատ տեղաշարժ • Միավորված մաքսային տարածք

• Մասնակցություն Եվրասիայի խոշորագույն տարածաշրջանային կազմակերպությանը • Առևտրի, տրանսպորտային փոխկապակցվածության և ենթակառուցվածքային նախագծերի զարգացում

• Տուրքական պետությունների միջև առևտրատնտեսական համագործակցության ամրապնդում • Տրանսպորտային միջանցքների և տարածաշրջանային գործարար կապերի զարգացում

• Մոտ 40 երկկողմ համաձայնագիր կրկնակի հարկման բացառման վերաբերյալ • Ավելի քան 30 համաձայնագիր ներդրումների խրախուսման և փոխադարձ պաշտպանության մասին • Ներդրողներին պաշտպանելու և հարկային օպտիմալացման միջազգային իրավական մեխանիզմներ

• Անդամ 1998 թվականից • Ինտեգրում գլոբալ առևտրային համակարգում • Ապրանքների և ծառայությունների առևտրի միջազգային ճանաչված կանոններ

• Ղրղզստանական ծագման ապրանքների արտոնյալ մուտք դեպի ԵՄ շուկա՝ ավելի քան 450 մլն բնակչությամբ • Առաջնահերթ ռեժիմը տարածվում է ավելի քան 6 000 ապրանքային դիրքերի վրա

Եվրասիական տնտեսական միություն (ԵԱՏՄ)

Շանհայի համագործակցության կազմակերպություն (ՇՀԿ)

Տուրքական պետությունների կազմակերպություն (ՏՊԿ)

Ներդրումների պաշտպանություն և հարկային համակարգ

Աշխարհի առևտրի կազմակերպություն (ԱԱԿ)

Եվրոպական միության ՎՍՊ+ (GSP+) ռեժիմ