8. Անշարժ գույք և շինարարություն

ՇԻՆԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

8.1. Իրավական հիմք

Հայաստանի Հանրապետության հողատարածքների, անշարժ գույքի օբյեկտների և շինարարական գործունեության իրավական կարգավորումը կարգավորվում է հողային, քաղաքացիական և քաղաքաշինական օրենսդրությամբ։

8.2. Հողի սեփականության ձևեր

Հայաստանում հողը կարող է լինել պետական, համայնքային կամ մասնավոր սեփականություն։ Պետական սեփականության մեջ են գտնվում՝

• հողատարածքներ, որոնք տրամադրվել են պետական հողօգտագործողներին;

• անտառային և ջրային ֆոնդերի հողատարածքներ;

• առանձնապես պահպանվող բնական տարածքներ;

• պահեստային հողատարածքներ;

• սահմանի մոտ տարածքներ;

• Պետական գյուղատնտեսական հողերի ֆոնդ;

• արոտավայրեր;

• այլ հողատարածքներ, որոնք չեն փոխանցվել համայնքային կամ մասնավոր սեփականություն;

Արոտավայրերը, անտառները և Պետական գյուղատնտեսական հողերի ֆոնդի հողերը գտնվում են բացառապես պետության սեփականության մեջ։ 38

Համայնքային սեփականության հողատարածքները ներառում են բնակավայրի սահմաններում գտնվող հողերը, որոնք չեն գտնվում մասնավոր կամ պետական սեփականության մեջ, ինչպես նաև բնակավայրերի սահմաններից դուրս գտնվող հողատարածքները, որոնք ձեռք են բերվել տեղական ինքնակառավարման մարմինների կողմից տեղական նշանակության խնդիրների լուծման համար։ Դրանց կառավարումն ու տնօրինումը իրականացնում են տեղական ինքնակառավարման մարմինները։39

Մասնավոր սեփականության հողը ներկայացնում է հողատարածքներ, որոնք պատկանում են Հայաստանի Հանրապետության իրավաբանական և ֆիզիկական անձանց։40

Հողօգտագործումը վճարովի է բոլոր իրավաբանական և ֆիզիկական անձանց համար, բացառությամբ պետական և համայնքային հողօգտագործողների,

բյուջեից ֆինանսավորվող։ 41

Հողային օրենսգրքի 4-րդ հոդվածի 1-ին մաս։ Հողային օրենսգրքի 5-րդ հոդված։ Հողային օրենսգրքի 6-րդ հոդված։ Հողային օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մաս։

8.3. Արտասահմանցի անձանց իրավունքները հողամասերի նկատմամբ

Օրենսդրությունը սահմանում է հատուկ կանոններ արտասահմանցի ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց համար հողամասերի սեփականության և օգտագործման վերաբերյալ։42

Արտասահմանցի անձանց համար հողերի սեփականության տրամադրումը և փոխանցումը թույլատրված չէ, եթե այլ կերպ չի նախատեսվում Հողային օրենսգրքով։ Միևնույն ժամանակ, արտասահմանցի անձինք կարող են ստանալ հողամասեր ժամանակավոր (վարձակալության) իրավունքով։

Արտասահմանցի անձը հասկանում է իրավաբանական անձ, որի մեջ կա արտասահմանյան մասնակցություն, արտասահմանցի քաղաքացի կամ անձ առանց քաղաքացիության, որը մասնակցում է հողային իրավահարաբերություններին (Հողային օրենսգրքի 2-րդ հոդված)։ Կайрылմանը՝ էթնիկ ղրղըզ, որը արտասահմանցի քաղաքացի (կամ անձ առանց քաղաքացիության) է, ցանկանում է (կամ արդեն) տեղափոխվել Кыргызская Республика մշտական բնակության և ստացել է кайрылման կարգավիճակ (Кыргызской Հանրապետության «Էթնիկ ղրղըզներին, որոնք տեղափոխվում են Кыргызская Республика, պետական երաշխիքների մասին» օրենքի 2007 թվականի նոյեմբերի 26-ի № 175 հոդվածի 1-ին մաս)։ Հողային օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի 3-րդ մաս։

8.5. Անշարժ գույքի օբյեկտների կառուցում

Շինարարությունն ու անշարժ գույքի օբյեկտների վերակառուցումը իրականացվում են քաղաքաշինական փաստաթղթերի, շինարարական նորմերի և ճարտարապետության և շինարարության ոլորտի օրենսդրության պահանջների համաձայն։ Շինարարություն իրականացնելու իրավունք ունեն այն անձինք, ովքեր ունեն սեփականության իրավունք կամ հողամասի օգտագործման իրավունք։

Օրենսդրությունը նախատեսում է տարբեր թույլտվական ընթացակարգեր՝ կախված օբյեկտի նշանակությունից, մակերեսից, հարկերի թվից և կատեգորիայից։ Օբյեկտի կատեգորիայի հիման վրա ընթացակարգը կարող է ներառել քաղաքաշինական եզրակացության ստացում, ինժեներա-տեխնիկական պայմանների ստացում, նախագծային փաստաթղթերի համաձայնեցում, պետական փորձաքննության անցկացում և շինարարությամբ ավարտված օբյեկտի համապատասխանության գնահատում։48

Արտասահմանցի անձը, որը ձեռք է բերում շենք կամ կառույց Кыргызской Республикасում, ստանում է հողամասի ժամանակավոր (ժամանակավոր) օգտագործման իրավունք, որի վրա գտնվում է համապատասխան անշարժ գույքի օբյեկտը, մինչև 50 տարի ժամկետով՝ երկարացման հնարավորությամբ։ Շենքի կամ կառույցի հետագա փոխանցման դեպքում Кыргызской Республики քաղաքացու կամ кыргызական իրավաբանական անձի, հողամասի սեփականության իրավունքը գրանցվում է նոր սեփականատիրոջ անունով։45

Արտասահմանցի անձինք նույնպես իրավունք ունեն օգտվել հողամասերից սերվիտուտի հիման վրա։46 Արտասահմանցի անձանց համար սահմանված սահմանափակումները հողամասերի ձեռքբերման և օգտագործման վերաբերյալ չեն տարածվում այն հարաբերությունների վրա, որոնք կապված են

սերվիտուտների հաստատման հետ։47

8.4. Անշարժ գույքի պետական գրանցում

Անշարժ գույքի իրավունքները և դրանց գործարքները ենթակա են պետական գրանցման։ Պետական գրանցումը իրականացվում է անշարժ գույքի իրավունքների միասնական պետական ռեգիստրում տվյալների գրանցման միջոցով։ Գրանցումն իրականացնում է Кыргызской Հանրապետության Կառավարության մոտ գտնվող Հողային ռեսուրսների, կադաստրի, գեոդեզիայի և քարտեզագրության պետական գործակալությունը՝ տեղական գրանցման մարմինների համակարգի միջոցով։

8-րդ հոդվածի 6-րդ մաս, Հողային օրենսգիրք։ Սերվիտուտը՝ անձի սահմանափակ նպատակային օգտագործման իրավունք հողամասի նկատմամբ, որը գտնվում է մեկ այլ անձի սեփականության կամ օգտագործման տակ (Հողային օրենսգրքի 2-րդ հոդվածի 67-րդ կետ։ 8-րդ հոդվածի 7-րդ մաս, Հողային օրենսգիրք։ Տես՝ Անշարժ գույքի օբյեկտների նախագծման, շինարարության և այլ փոփոխությունների փաստաթղթերի տրամադրման և շինարարությամբ ավարտված օբյեկտների շահագործման համապատասխանության գնահատման կարգի մասին կանոնակարգ (հաստատված է Кыргызской Հանրապետության Շինարարության, ճարտարապետության և բնակարանային կոմունալ տնտեսության նախարարության 2025 թվականի հուլիսի 2-ի № 93-нпа հրամանով)։