2. Муҳити сармоягузорӣ

2.1. Заминаи ҳуқуқӣ

Сиёсати давлатии сармоягузорӣ ба эҷоди муҳити мусоиди сармоягузорӣ, таҳрик додани ҷалби сармояҳои миллӣ ва хориҷӣ, муқаррар намудани принсипҳои ҳуқуқии баробар ва одилона ва кафолатҳои ҳифзи сармоягузориҳо равона шудааст.

МУҲИТ

Воридоти сармояҳои мустақими хориҷӣ ба намудҳои фаъолияти иқтисодӣ (2025)10

Комитети миллии статистикаи ҶТ, Сармоягузориҳо дар Ҷумҳурии Қирғизистон, Маълумоти фаврӣ то 10 июни 2026..

47,2%

18,8%

0,6%

8,9%

0,9%

5,6%

10,8% 3,9%

1,3%

2,0%

Истеҳсоли коркард ($618,8 млн.)

Канораҷӯӣ ($246,3 млн.)

Сохтмон ($8,1 млн.)

Тиҷорат ($117 млн.)

Нақлиёт ва логистика ($11,7 млн.)

ИТ ва телекоммуникатсия ($73,6 млн.)

Молия ва суғурта ($142,2 млн.)

Фаъолияти касбӣ, илмӣ ва техникӣ ($50,4 млн.)

Меҳмонхонаҳо ва тарабхонаҳо ($16,5 млн.)

Намудҳои дигари фаъолият ($25,5 млн.)

Ҳамагӣ: $1,31 млрд. (2025)

2.2. Кафолатҳои сармоягузорӣ ва ҳимоя

Қонунгузорӣ низоми кафолатҳои ҳуқуқӣ ва механизмҳои ҳимояро барои сармоягузорони хориҷӣ пешбинӣ мекунад. Кафолатҳои асосӣ ва механизмҳои ҳимоя, аз ҷумла, инҳоро дар бар мегиранд:

• пешниҳоди режими миллӣ барои сармоягузорони хориҷӣ, ки маънои онро дорад, ки сармоягузорони хориҷӣ дар шароити шабеҳ аз режими камтар аз фоидаовар нисбат ба сармоягузорони миллӣ бархурдор нестанд;

• имконияти ҳалли баҳсҳои сармоягузорӣ дар арбитражи байналмилалӣ дар сурати мавҷуд будани созишномаи арбитражӣ ва/ё созишномаи байналмилалии дахлдор;

• имконияти амалӣ намудани лоиҳаҳои калонмиқёси сармоягузорӣ бар асоси модели шартномавӣ, аз ҷумла созишномаҳои сармоягузорӣ бо давлат;

• афзалият додани истифодаи созишномаҳои байналмилалӣ дар ҳолате, ки онҳо шароити беҳтар барои сармоягузоронро пешбинӣ мекунанд (бо риояи манфиатҳои миллӣ);

• манъи дахолати беасос ба фаъолияти иқтисодии сармоягузор;

• муносибати васеъ ба таърифи «сармоягузорӣ» (капитал, молу мулк, моликияти зеҳнӣ, ҳуқуқҳои шартномавӣ ва ғайра);

• ҳимоя аз мусодираи ғайриқонунӣ, аз ҷумла вазифаи пардохти ҷуброни муносиб ва саривақтӣ бо арзиши бозорӣ;

• кафолатҳои дастрасӣ ба маълумот, озодии анҷом додани фаъолияти сармоягузорӣ мувофиқи қонун;

• озодии интихоби шаклҳо ва усулҳои сармоягузорӣ;

• ҳуқуқ ба интиқоли озоди даромадҳо ва сармоя.

2.3. Чораҳои ташвиқотӣ

Бо вобаста ба андоза ва самтҳои сармоягузорӣ ба сармоягузор метавон чораҳои ташвиқотии зеринро пешниҳод кард:

режими стабилизатсия, имтиёзҳои андозӣ, гумрукӣ, имтиёзҳо оид ба пардохтҳои ғайриандозӣ

амортизатсияи суръатёфтаи фонди асосӣ

пайвастшавӣ ба инфрасохтори муҳандисӣ ва коммуникатсияҳо

таъмини раводиди сармоягузорӣ

таҳия ва қабул намудани қоидаҳо ва талаботи махсуси танзими техникӣ дар ҳолати набудани онҳо

таъмини иҷозатномаҳо, рухсатномаҳо ва дигар ҳуҷҷатҳо

таъмини ҳуқуқҳо ба қитъаҳои заминӣ, объектҳои обӣ.

2.4. Созишномаҳои сармоягузорӣ

Қонуни сармоягузорӣ имкон медиҳад, ки лоиҳаҳои сармоягузорӣ бо асоси созишномаҳои сармоягузорӣ амалӣ шаванд, ки ҳуқуқҳо, ӯҳдадориҳо ва масъулияти тарафҳоро, инчунин шартҳои амали лоиҳаи сармоягузориро муайян мекунанд.

Дар Қирғизистон созишномаи сармоягузорӣ метавонад баста шавад:

• байни сармоягузор ва мақомоти давлатӣ ё мақомоти худидоракунии маҳаллӣ;

• байни сармоягузор ва Ҳукумати Ҷумҳурии Қирғизистон (дар ҳолатҳои пешбинишуда бо қонун).

Интихоби тарафи созишномаи сармоягузорӣ вобаста ба ҳаҷми сармоягузориҳои пешбинишуда дар лоиҳа мебошад.

Созишномаҳои сармоягузорӣ метавонанд бо натиҷаи озмуни кушод ё тавассути музокироти мустақим байни сармоягузор ва Ҳукумати Ҷумҳурии Қирғизистон баста шаванд. Музокироти мустақим бо Ҳукумат дар ҳолате истифода мешаванд, ки ҳаҷми сармоягузорӣ аз 1 млрд сом (≈ 11,5 млн доллари ИМА) бошад ва сармоягузор таҷрибаи тасдиқшудаи амалӣ намудани лоиҳаҳо дар соҳаи шабеҳ дошта бошад. Тартиб ва шартҳои гузаронидани музокироти мустақимро Ҳукумати Ҷумҳурии Қирғизистон муайян мекунад.

Барои лоиҳаҳои бо ҳаҷми камтар, тарафҳои созишномаи сармоягузорӣ метавонанд мақомоти давлатӣ ва мақомоти худидоракунии маҳаллӣ бошанд. Масалан, мақомоти худидоракунии маҳаллӣ (ба истиснои шаҳрдориҳои шаҳрҳо) ҳуқуқ доранд созишномаҳои сармоягузорӣ барои лоиҳаҳо бо ҳаҷми сармоягузорӣ аз 1 млн то 50 млн сом баста бошанд, ва ду ё зиёда чунин мақомоти маҳаллӣ метавонанд барои лоиҳаҳо бо ҳаҷми сармоягузорӣ аз 1 млн то 200 млн сом. Шаҳрдориҳои шаҳрҳо, ба истиснои шаҳрҳои Бишкек ва Ош, метавонанд тарафи созишнома барои лоиҳаҳо бо арзиши аз 1 млн то 300 млн сом бошанд, ва дар сурати иштирок бо дигар мақомоти худидоракунии маҳаллӣ – аз 1 млн то 400 млн сом. Барои лоиҳаҳо бо ҳаҷми сармоягузорӣ аз 1 млн то 1 млрд сом, тарафҳои созишномаи сармоягузорӣ метавонанд мақомоти худидоракунии шаҳрҳои Бишкек ва Ош, инчунин вазоратҳо ва идораҳои дахлдори Ҷумҳурии Қирғизистон бошанд.

Сармоягузориҳои мустақими хориҷӣ бар асоси кишварҳо (2025)11

Комитети миллии статистикаи ҶТ, Сармоягузориҳо ба Ҷумҳурии Қирғизистон, Маълумоти фаврӣ то 10 июни 2026.

Туркия Ҳиндистон Кипр АМА Қуръаҳои Муттаҳидаи Араб Нидерландҳо Қазоқистон

Чин Ӯзбекистон Британияи Кабир Кишварҳои дигар Федератсияи Русия

47,5%

1,2%

13,9%

3,7%

2,4%

9,3%

5,4%

9,1%

2,7%

3,4%

1,4%

2.5. Режими стабилизатсия

Ҳангоми риояи шартҳои пешбинишудаи қонунгузорӣ сармоягузорон метавонанд созишномаи стабилизатсияро бо муҳлати то 10 сол имзо кунанд, ки имкон медиҳад шартҳои мусоидтарини амалиёти лоиҳаи сармоягузорӣ дар робита ба андозҳо ва пардохтҳои ғайриандозиро татбиқ намоянд. Дар сурати ворид шудани тағйирот ба қонунгузории андоз ё қонунгузории пардохтҳои ғайриандозӣ дар давраи амалиёти лоиҳаи сармоягузорӣ, сармоягузор ва/ё корхонаи сармоягузоришаванда, ки созишномаи стабилизатсияро имзо кардааст, ҳақ доранд шартҳои интихобкардаи мусоидтарини амалиётро идома диҳанд ва инчунин шартҳои мусоидтарро истифода баранд, агар онҳо пас аз имзои созишнома ҷорӣ шаванд.

Хусусиятҳои асосии режими стабилизатсия:

Ҳуқуқи истифодаи режими стабилизатсия дар шароити зерин дода мешавад:

амалӣ намудани сармоягузорӣ ба маблағи на камтар аз 200 млн. сом (≈ 2,3 млн. доллари ИМА) дар капитали корхонаи сармоягузоришаванда дар давоми 3 сол аз санаи имзои созишномаи стабилизатсия;

барои лоиҳаҳо дар соҳаи истифодаи захираҳои зеризаминӣ – амалӣ намудани сармоягузорӣ ба маблағи на камтар аз 1 млрд. сом (≈ 11,5 млн. доллари ИМА) дар давоми 5 сол аз санаи имзои созишномаи стабилизатсия.

муҳлати татбиқ –

то 10 сол; 2 3 4 5

барои лоиҳаҳои сармоягузорӣ, ки ба меъёрҳои муқарраршуда мувофиқат мекунанд, татбиқ мешавад;

барои сармоягузор ва корхонаи сармоягузоришаванда татбиқ мешавад;

ба андозҳо (аз ҷумла андоз бар арзиши иловашуда (ААИ), ба истиснои дигар андозҳои ғайримустақим) ва пардохтҳои ғайриандозӣ (ба истиснои пардохтҳо барои хизматрасониҳои пешниҳодшуда аз ҷониби мақомоти давлатӣ) дахл дорад;

ҳангоми тағйири сохтори саҳмдорони ё иштирокчиёни сармоягузор ва/ё корхонаи сармоягузоришаванда нигоҳ дошта мешавад.

2.6. Созишномаҳои дуҷониба оид ба ҳавасмандкунӣ

ва ҳифзи сармоягузориҳо

Ҷумҳурии Қирғизистон зиёда аз 30 созишномаи дуҷониба оид ба ҳавасмандкунӣ ва ҳифзи мутақобилаи сармоягузориҳоро ба имзо расонидааст. 12 Ин гуна созишномаҳо одатан фаро мегиранд:

• низоми одилона ва баробарҳуқуқ;

• интиқоли озоди даромад ва сармоя;

• ҳифз аз мусодираи ғайриқонунӣ;

• дастрасӣ ба арбитражи байналмилалии сармоягузорӣ.

2.7. Ҳаллу фасли баҳсҳои сармоягузорӣ

Аз соли 2022 Ҷумҳурии Қирғизистон давлате мебошад, ки узви Конвенсияи МЦУИС13 мебошад.

Баҳсҳои сармоягузорӣ метавонанд ҳал шаванд:

• тавассути гуфтушунид ва миёнаравӣ;

• дар судҳои Ҷумҳурии Қирғизистон;

• дар арбитражи байналмилалӣ дар сурати мавҷуд будани созишномаи хаттӣ, ки банди арбитражии эътибордорро дар бар мегирад, ё агар баҳс тибқи созишномаҳои байналмилалии Ҷумҳурии Қирғизистон ба арбитраж супурда шавад.

СММ Тиҷорат ва Рушд (UNCTAD), Investment Policy Hub:https://investmentpolicy.unctad.org/international-investment-agreements/countries/113/kyrgyzstan Конвенсияи тартиби ҳалли баҳсҳои сармоягузорӣ байни давлатҳо ва шахсони хориҷӣ аз 18 марти соли 1965 (шаҳри Вашингтон).